Ceza Muhakemesi • 19 Eylül 2026 Güncel
CMK 226 Ek Savunma Hakkı: Suç Vasfı Değişirse Ne Olur? (2026)
Mahkeme iddianamedeki fiili başka bir suç olarak nitelendirebilir; fakat değişen isnadı bildirmeden ve etkili savunma imkânı vermeden sürpriz mahkûmiyet kuramaz.
CMK 226 ek savunma hakkı, mahkemenin iddianamede anlatılan fiili farklı bir suç olarak nitelendirmeyi veya ilk kez duruşmada ortaya çıkan bir ceza artırımını ya da güvenlik tedbirini uygulamayı değerlendirdiği anda devreye girer. Sanığa değişen hukuki isnat bildirilmeden ve buna göre savunma hazırlama olanağı tanınmadan başka bir kanun hükmünden mahkûmiyet kurulamaz. Ek savunma, iddianamede bulunmayan yeni bir fiili davaya eklemenin yolu değildir. CMK 226/4 bakımından 2026 tarihli anayasal gelişme için AYM’nin CMK 226 ek savunma kararı; hükümden sonra başvuru yolu gündeme gelirse ceza istinafı rehberi birlikte incelenebilir.
Ek savunma verildiğinde önce değişen maddeyi ve talebinizi kayda geçirin. İddianamedeki fiil ile sevk maddesini ayrı okuyun; duruşmada bildirilen yeni nitelendirmeyi bunlarla karşılaştırın. Aynı olayın hukuki adının değişmesi ile iddianamede bulunmayan bağımsız olayın ortaya çıkması farklıdır. Bu sınır CMK m.225–226 ayrımında açıklanmıştır.
Hazırlık gerekiyorsa hangi belge, tanık veya hukuki değerlendirme için süre istediğinizi belirtin. CMK m.226/3’te sabit bir gün sayısı yoktur; talebinizi ve mahkemenin cevabını duruşma tutanağında kontrol edin. “Ek savunma verildi” satırı tek başına hangi yeni isnadın bildirildiğini göstermeyebilir.
Hüküm kurulmuşsa bildirilen madde ile uygulanan maddeyi ve yapılamayan savunma işlemini aynı tabloda gösterin. Ceza istinafının süre ve başvuru koşullarını ayrıca belirleyin. Bu sayfa değişen isnada karşı hazırlığı açıklar; herhangi bir eksikliğin her dosyada otomatik beraat veya bozma sonucu doğurduğunu ileri sürmez.
CMK 226 Ek Savunma Hakkı Neyi Düzenler?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.226, suçun hukuki niteliğinin yargılama sırasında değişmesi karşısında savunmayı korur. Sanık, değişiklikten önce haberdar edilip savunma yapabilecek durumda bulundurulmadıkça iddianamede gösterilenden başka bir kanun hükmüyle mahkûm edilemez. Cezanın artırılmasını veya cezaya ek güvenlik tedbiri uygulanmasını gerektiren bir hâl ilk kez duruşmada ortaya çıkarsa aynı güvence uygulanır.
| CMK 226 hükmü | Pratik sonucu |
|---|---|
| Birinci fıkra | Farklı hukuki nitelendirme mahkûmiyete esas olacaksa değişiklik önceden bildirilir ve etkili savunma olanağı sağlanır. |
| İkinci fıkra | İlk kez duruşmada ortaya çıkan ceza artırımı veya ek güvenlik tedbiri bakımından da aynı usul izlenir. |
| Üçüncü fıkra | Ek savunma gereken durumda istem üzerine hazırlık süresi verilir. |
| Dördüncü fıkra | Bildirim sanığa ve varsa müdafiine yapılır; müdafi de sanığa tanınan haklardan yararlanır. |
Ek savunma hakkı yalnız bir formalite değildir. Bildirimin, sanığın hangi farklı suç tipine, nitelikli hâle, artırım nedenine veya güvenlik tedbirine karşı savunma yapacağını anlayabileceği açıklıkta olması gerekir. Savunma için yeni delil sunma, tanık dinletme veya hukuki değerlendirme hazırlama ihtiyacı varsa bu ihtiyaç tutanağa geçirilmelidir.
CMK 225, CMK 226 ve Savunma Hakkı Hükümleri
Aşağıdaki metinler 31 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı UYAP ve resmî Anayasa metniyle karşılaştırılmıştır.
CMK m.225 – Hükmün konusu ve suçu değerlendirmede mahkemenin yetkisi (tam metin)
Madde 225 – (1) Hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve faili hakkında verilir.
(2) Mahkeme, fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP – 5271 sayılı CMK
CMK m.226 – Suçun niteliğinin değişmesi (tam metin, 31 Ağustos 2026)
Madde 226 – (1) Sanık, suçun hukukî niteliğinin değişmesinden önce haber verilip de savunmasını yapabilecek bir hâlde bulundurulmadıkça, iddianamede kanunî unsurları gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden başkasıyla mahkûm edilemez.
(2) Cezanın artırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin uygulanmasını gerektirecek hâller, ilk defa duruşma sırasında ortaya çıktığında aynı hüküm uygulanır.
(3) Ek savunma verilmesini gerektiren hâllerde istem üzerine sanığa ek savunmasını hazırlaması için süre verilir.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yazılı bildirimler, sanığa ve varsa müdafie yapılır. Müdafii sanığa tanınan haklardan onun gibi yararlanır. Sanığın dosyada var olan son adresine bildirim yapılamaması veya bildirime rağmen duruşmaya gelmemesi halinde müdafie yapılan bildirimler yeterli kabul edilir.
Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP – 5271 sayılı CMK; değişiklik kaynağı: 7532 sayılı Kanun m.16.
Anayasa m.36 – Hak arama hürriyeti (tam metin)
Madde 36 – Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.
Resmî kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
CMK m.289/1-h – Savunma hakkının sınırlandırılmasıyla ilgili hüküm
Madde 289 – (1) Temyiz dilekçesi veya beyanında gösterilmiş olmasa da aşağıda yazılı hâllerde hukuka kesin aykırılık var sayılır:
h) Hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması.
Bu blok m.289’un yalnız konuyla doğrudan ilgili (1)-h bendini aynen gösterir. Resmî kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP – 5271 sayılı CMK
İddianamedeki Fiil ile Hukuki Nitelik Arasındaki Ayrım
CMK 225’e göre hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen fiil ve fail hakkında verilir. Mahkeme, fiilin hukuki adını belirlerken iddia ve savunmadaki nitelendirmeyle bağlı değildir. Örneğin iddianamede anlatılan aynı maddi olayın basit suç yerine nitelikli suç oluşturduğu değerlendirilebilir; bu durumda CMK 226 işletilerek ek savunma hakkı tanınır.
Buna karşılık duruşmada iddianamede hiç anlatılmayan yeni, bağımsız bir eylemin ortaya çıkması yalnız ek savunma verilerek hükme bağlanamaz. Ek savunma, maddi olay sınırını genişletmez. Yeni fiil yönünden Cumhuriyet savcılığının soruşturma ve iddianame süreci ile davaların birleştirilmesi koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu ayrım, “sevk maddesi değişti” ile “yargılama konusu fiil değişti” durumlarının karıştırılmasını önler.
Ek Savunma Hakkı Hangi Hâllerde Verilir?
- İddianamede anlatılan fiilin hüküm aşamasında başka bir suç tipine uyduğunun değerlendirilmesi.
- Basit hâl yerine daha ağır cezalı nitelikli hâlin uygulanmasının gündeme gelmesi.
- İddianamede yer almayan bir ceza artırım nedeninin ilk kez duruşmada ortaya çıkması.
- Cezaya ek bir güvenlik tedbirinin ilk kez kovuşturma sırasında uygulanmasının düşünülmesi.
- Hukuki nitelendirme değişikliğinin savunmanın delil ve argüman planını etkileyebilecek olması.
Mahkemenin değişik hukuki nitelendirmeyi yalnız tartışması ile bu nitelendirmeyi mahkûmiyet hükmüne esas alması aynı değildir. CMK 226 güvencesi, sanığın sürpriz bir mahkûmiyetle karşılaşmasını önlemeye yöneliktir. Beraat kurulacak veya sanık aleyhine yeni bir hukuki sonuç uygulanmayacaksa somut ihtiyaç farklı değerlendirilebilir; buna karşılık başka bir hükümden mahkûmiyet ihtimali varsa bildirim ve savunma olanağı hükümden önce sağlanmalıdır.
Suç Vasfı Değişikliğine Dört Uygulama Örneği
Basit hâlden nitelikli hâle geçiş
İddianamede basit şekli anlatılan suç bakımından daha ağır cezalı nitelikli hâlin uygulanması gündeme gelirse yeni hukuki sonuç açıkça bildirilmeli ve savunma hazırlama imkânı verilmelidir.
İlk kez ortaya çıkan artırım nedeni
Zincirleme suç, kamu görevlisine karşı işlenme veya başka bir artırım sebebi ilk defa duruşmada değerlendirmeye alınmışsa CMK 226/2 kapsamında ek savunma gündeme gelir.
Aynı fiile farklı suç adı verilmesi
Mahkeme savcının sevk maddesiyle bağlı değildir. Ancak aynı maddi fiile farklı suç adı verip mahkûmiyet kuracaksa sanık yeni nitelendirmeye karşı etkili biçimde savunma yapabilmelidir.
İddianamede olmayan yeni fiil
Duruşmada ortaya çıkan bağımsız yeni eylem, yalnız ek savunma verilerek mevcut davaya eklenemez. CMK 225’teki fiil ve fail sınırı korunur; yeni eylem için soruşturma ve dava süreci ayrıca yürütülür.
Ek Savunma Bildirimi ve Süre Talebi Nasıl Yapılır?
Mahkeme, uygulanması değerlendirilen yeni hukuki nitelendirmeyi veya artırım nedenini duruşmada açıklayıp tutanağa geçirmelidir. CMK 226/4 uyarınca bildirim sanığa ve varsa müdafiine yapılır. Müdafi, sanığın ek savunmaya ilişkin haklarından onun gibi yararlanır. Savunmanın hemen yapılması beklenemeyecekse sanık veya müdafi açıkça süre istemeli; hangi belge, delil veya hukuki çalışma için süre gerektiğini belirtmelidir.
CMK 226/3’te “istem üzerine” süre verileceği düzenlendiğinden, hazırlık süresi ihtiyacı varsa talebin duruşma tutanağına açık biçimde yazdırılması önemlidir. Süre verilmeden savunmaya zorlanıldığı düşünülüyorsa itiraz, ara karara karşı beyan ve esas hakkındaki savunma da tutanağa geçirilmelidir. Ek savunma için kanunda sabit bir gün sayısı yoktur; tanınan sürenin yeni isnadın kapsamına ve yapılacak hazırlığa göre savunmayı gerçek anlamda mümkün kılması gerekir.
CMK 226/4 İçin 2026 Anayasa Mahkemesi Kararı
7532 sayılı Kanunun 16. maddesi, CMK 226/4’ü 14 Kasım 2024’te değiştirdi. Güncel fıkranın ilk iki cümlesi bildirimin sanığa ve varsa müdafiine yapılacağını ve müdafiin sanığa tanınan haklardan yararlanacağını düzenler. Üçüncü cümle ise sanığın dosyadaki son adresine bildirim yapılamaması veya bildirime rağmen duruşmaya gelmemesi hâlinde müdafie yapılan bildirimi yeterli kabul etmektedir.
Anayasa Mahkemesi E.2025/18, K.2026/66 sayılı kararıyla yalnız bu üçüncü cümleyi iptal etti. Karar 16 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve iptal hükmünün yürürlüğü dokuz ay ertelendi. Bu nedenle üçüncü cümle 31 Ağustos 2026 itibarıyla hâlen yürürlüktedir; iptal hükmü mevcut takvime göre 16 Nisan 2027’de yürürlüğe girecektir. Dosyanın işlem tarihi bu geçiş bakımından mutlaka kontrol edilmelidir.
AYM, sanığın yalnız son adresine ulaşılamaması veya çağrıya gelmemesinin; isnadı öğrenme, duruşmada hazır bulunma ve bizzat savunma haklarından feragat ettiği sonucuna varmak için yeterli güvence oluşturmadığını değerlendirdi. Karar, CMK 226/4’ün tamamını veya müdafiin ek savunma haklarını iptal etmemiştir.
Ek Savunma Verilmemesinin Sonucu ve Kanun Yolu
Farklı hukuki nitelendirme veya artırım nedeni bildirilmeden mahkûmiyet kurulması, savunma hakkının kısıtlanması iddiasına yol açabilir. İstinaf veya koşulları varsa temyiz başvurusunda; iddianamedeki anlatım, duruşma tutanakları, mahkemenin bildirdiği sevk maddesi, süre talebi, reddedilen savunma işlemleri ve hükümde uygulanan madde birlikte gösterilmelidir. CMK 289/1-h kapsamında hüküm için önemli hususlarda savunma hakkının mahkeme kararıyla sınırlandırılması kesin hukuka aykırılık hâlleri arasındadır.
Her dosyada sonuç yalnız “ek savunma” ibaresinin tutanakta bulunup bulunmamasına göre belirlenmez. Bildirimin içeriği, sanığın değişen isnadı gerçekten anlayıp anlamadığı, hazırlık süresi isteyip istemediği, hangi savunma imkânından yoksun kaldığı ve hükmün hangi maddelere dayandığı incelenir. Kanun yolu süresi ve mercii, hükmün türü ile tebliğ veya tefhim durumuna göre ayrıca belirlenmelidir.
CMK 226 Dosyası İçin Kontrol Listesi
- İddianamenin olay anlatımı ile sevk maddelerini ayrı sütunlarda çıkarın.
- Duruşmada bildirilen yeni suç tipi, nitelikli hâl, artırım veya güvenlik tedbirini aynen kaydedin.
- Bildirimin sanığa ve müdafie ne zaman, nasıl yapıldığını tutanaktan doğrulayın.
- Hazırlık gerekiyorsa süre talebini ve gerekçesini açıkça tutanağa yazdırın.
- Yeni nitelendirmeye özgü delil toplama ve tanık dinletme taleplerini somutlaştırın.
- İddianamede bulunmayan yeni bir fiil söz konusuysa CMK 225 sınırını ayrıca ileri sürün.
- Hükümde uygulanan maddeler ile bildirilen maddeleri karşılaştırın.
- Kanun yolu süresini hükmün niteliğine ve bildirim şekline göre dosyaya özgü hesaplayın.
CMK 226 Ek Savunma Hakkı Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. CMK 226 neyi düzenler?
CMK 226, suçun hukuki niteliği değiştiğinde veya ilk kez duruşmada ceza artırımı ya da ek güvenlik tedbiri gündeme geldiğinde sanığın haberdar edilmesini ve yeni duruma göre savunma yapabilmesini güvence altına alır.
2. Mahkeme iddianamedeki sevk maddesiyle bağlı mıdır?
Hayır. Mahkeme fiilin hukuki nitelendirmesiyle bağlı değildir; fakat CMK 225 uyarınca iddianamede anlatılan fiil ve fail sınırının dışına çıkamaz. Farklı maddeden mahkûmiyet düşünülürse CMK 226 işletilir.
3. Ek savunma hangi hâllerde zorunlu olur?
Başka bir suç tipinden mahkûmiyet, daha ağır nitelikli hâl, ilk kez duruşmada ortaya çıkan ceza artırımı veya ek güvenlik tedbiri uygulanacaksa ve sanık buna göre savunma yapmadıysa ek savunma hakkı tanınır.
4. Ek savunma için süre istenebilir mi?
Evet. CMK 226/3 gereğince sanık veya müdafi isterse ek savunmayı hazırlamak için süre verilir. Hazırlanacak belge, delil veya hukuki çalışma belirtilerek talep tutanağa geçirilmelidir.
5. Ek savunma için kanunda sabit gün sayısı var mı?
Hayır. Kanun sabit bir gün sayısı belirlemez. Tanınan sürenin yeni isnadın kapsamına, dosyanın hacmine ve yapılacak savunma işlemlerine göre gerçek ve etkili hazırlığa elverişli olması gerekir.
6. İddianamede olmayan yeni fiil ek savunmayla yargılanabilir mi?
Hayır. Ek savunma aynı fiilin hukuki niteliğinin değişmesini karşılar; iddianamede anlatılmayan yeni ve bağımsız bir fiili davaya eklemez. Yeni fiil için soruşturma ve iddianame süreci ayrıca değerlendirilir.
7. CMK 226 bildirimi kime yapılır?
31 Ağustos 2026 tarihindeki yürürlük metnine göre bildirim sanığa ve varsa müdafiine yapılır. Müdafi, sanığa tanınan ek savunma ve hazırlık haklarından onun gibi yararlanır.
8. AYM 2026 yılında CMK 226/4’ün tamamını mı iptal etti?
Hayır. AYM yalnız belirli yokluk hâllerinde müdafie yapılan bildirimi yeterli sayan üçüncü cümleyi iptal etti. Bildirimin sanığa ve varsa müdafiine yapılmasına ilişkin ilk iki cümle iptal edilmedi.
9. CMK 226/4 hakkındaki iptal ne zaman yürürlüğe girecek?
Karar 16 Temmuz 2026’da yayımlandı ve yürürlük dokuz ay ertelendi. İptal hükmü mevcut takvime göre 16 Nisan 2027’de yürürlüğe girecektir; dosyanın işlem tarihi bu nedenle kontrol edilmelidir.
10. Ek savunma sözlü mü yazılı mı yapılır?
Ek savunma duruşmada sözlü veya yazılı sunulabilir. Önemli olan yeni hukuki nitelendirmenin açıkça bildirilmesi, savunma hazırlama imkânının sağlanması ve beyan ile taleplerin tutanağa geçirilmesidir.
11. Ek savunma verilmeden hüküm kurulursa ne olur?
Savunma hakkının kısıtlandığı ileri sürülebilir. İstinaf veya koşulları varsa temyizde bildirilmeyen nitelendirme, süre talebi, yapılamayan savunma işlemleri ve hükümde uygulanan maddeler somut olarak gösterilmelidir.
12. Ek savunma ihlali duruşmada nasıl kayda geçirilir?
Yeni hukuki nitelendirme, süre talebi, talebin gerekçesi, reddedilen delil veya tanık istemleri ve itiraz açıkça duruşma tutanağına yazdırılmalıdır. Kanun yolu incelemesi öncelikle bu kayıtlar üzerinden yapılır.
CMK 226 İçin Türkiye Geneli Dosya İncelemesi
CMK 226 incelemesi, dosyanın bulunduğu il ne olursa olsun iddianame, tensip ve duruşma tutanakları, esas hakkındaki mütalaa, ek savunma bildirimi, süre talepleri ve gerekçeli karar karşılaştırılarak yapılabilir. Kanun yolu ve yapılacak işlem; hükmün tarihi, tefhim veya tebliğ durumu, dosyanın mahkemesi ve başvuru şartlarına göre belirlenir. Fizikî görüşme adresimiz Mersin’dedir; farklı illerdeki dosyalarda yetkilendirme ve duruşma planı ayrıca kurulur.
CMK 226 Ek Savunma Hakkında Mersin Uygulaması
Mersin’deki bir ceza dosyasında önce UYAP’taki güncel iddianame, duruşma zabıtları ve hüküm karşılaştırılmalıdır. Değişen sevk maddesinin ne zaman bildirildiği, sanık ve müdafiin hazır olup olmadığı, hazırlık süresi talep edilip edilmediği ve hükümde hangi maddelerin uygulandığı dosya üzerinden belirlenir. Belge ve duruşma kayıtlarıyla dosyaya özgü hukuki değerlendirme talebi için iletişim sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.