Ceza Hukuku • TCK 155 • Güncel 2026
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: TCK 155
Özet
Suçun açık tanımı: Güveni kötüye kullanmada fail malı başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim alır; suçu oluşturan sonraki amaç dışı tasarruf veya teslimi inkârdır. Bu özellik onu hırsızlıktaki rızasız almadan ve dolandırıcılıktaki başlangıç hilesinden ayırır. Malın mülkiyetinin devredildiği satış sözleşmesinde artık emanet zilyetliği bulunmayabilir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: TCK 155
Suçun açık tanımı: Güveni kötüye kullanmada fail malı başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim alır; suçu oluşturan sonraki amaç dışı tasarruf veya teslimi inkârdır. Bu özellik onu hırsızlıktaki rızasız almadan ve dolandırıcılıktaki başlangıç hilesinden ayırır. Malın mülkiyetinin devredildiği satış sözleşmesinde artık emanet zilyetliği bulunmayabilir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: tanım ve kesin suç sınırı
Belirli amaçla teslim edilen malın amacı dışında kullanılması veya teslimin inkârını açıklar.
Güveni kötüye kullanmada fail malı başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim alır; suçu oluşturan sonraki amaç dışı tasarruf veya teslimi inkârdır. Bu özellik onu hırsızlıktaki rızasız almadan ve dolandırıcılıktaki başlangıç hilesinden ayırır. Malın mülkiyetinin devredildiği satış sözleşmesinde artık emanet zilyetliği bulunmayabilir.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- 1. unsur: Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi
- 2. unsur: Teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr
- 3. unsur: Temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli
Suçun oluştuğu somut örnek
Servis için bırakılan aracı sahibinin izni dışında satıp bedelini alan kişi, aracı rızayla teslim almış fakat teslim amacı dışına çıkarak kendisi lehine tasarruf etmiştir.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Satışla mülkiyeti devredilmiş malın bedelinin ödenmemesi, başlangıç hilesi veya emanet ilişkisi yoksa tek başına güveni kötüye kullanma değildir; alacak takibi yapılır.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 155- (1) Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
Net anlamı: Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
Madde 168 – (Değişik: 29/6/2005 – 5377/20 md.) (1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…) [72] suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Net anlamı: Zarar kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilirse cezanın yarısına kadarı indirilir.
Madde 253 – (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.) (1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
Net anlamı: Şikâyete bağlı suçlar ile CMK 253’te ayrıca sayılan suçlarda uzlaştırma uygulanır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip uzlaştırılamaz.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/155: Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
- 5237/168: Zarar kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilirse cezanın yarısına kadarı indirilir.
- 5271/253: Şikâyete bağlı suçlar ile CMK 253’te ayrıca sayılan suçlarda uzlaştırma uygulanır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip uzlaştırılamaz.
Hukuki değerlendirme şeması
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: ceza, şikâyet, uzlaştırma ve özel sonuç
| Konu | Net cevap | Kanuni açıklama |
|---|---|---|
| Ceza | Güveni kötüye kullanma | Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir. |
| Şikâyet | Fiile göre | TCK 155/1 şikâyete bağlıdır; 155/2 ve 155/3 resen soruşturulur. |
| Uzlaştırma | Kısmen | CMK 253, TCK 155’in üçüncü fıkrası dışındaki hâllerini uzlaştırmaya alır. |
| Etkin pişmanlık / özel sonuç | Var | TCK 168 kapsamında zarar giderimi indirim sağlar. |
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Teslim tutanağı, sözleşmedeki kullanım amacı, envanter ve seri numarası, iade çağrısı, satış veya devir kaydı, banka hareketi ve malın son konumu incelenir. Nitelikli hâl için meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin somut dayanağı gösterilir.
| İncelenecek kayıt | Bağlı olduğu kanuni unsur |
|---|---|
| Teslim tutanağı | malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi |
| sözleşmedeki kullanım amacı | teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr |
| envanter | temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli |
Başvuru veya savunma sırası
- 1. adım: Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi: Teslim tutanağı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin.
- 2. adım: Teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr: sözleşmedeki kullanım amacı kaydının aslını koruyup malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi ile zaman bağını kurun.
- 3. adım: Temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli: envanter içeriğini teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr yönünden lehe ve aleyhe birlikte okuyun.
Bu dosyada özellikle kaçınılacak hatalar
- Hukuka uygun ilk teslimi hırsızlık gibi anlatmak
- Mülkiyet devri ile zilyetlik devrini ayırmamak
- TCK 155/1 ve 155/2’nin şikâyet-usul farkını gözden kaçırmak
Güveni Kötüye Kullanma Suçu — rızayla teslim, amaç dışı tasarruf ve inkâr
Güveni kötüye kullanma suçu, malın başlangıçta failin zilyetliğine rızayla ve belirli bir amaçla bırakılması; sonradan bu amaç dışında tasarruf edilmesi veya teslim olgusunun inkâr edilmesiyle oluşur. Malın baştan gizlice alınması hırsızlık, hileyle teslim alınması dolandırıcılık, mülkiyetin satışla tamamen devredilmesi ise çoğu kez özel hukuk uyuşmazlığı yönünden ayrılır.
Teslim ilişkisinin kapsamı
Araç kullanmak, emanet saklamak, satıp bedelini vermek, işlemek veya belirli kişiye teslim etmek için bırakılmış olabilir. Teslimin amacı, süresi ve iade koşulu sözleşme, mesaj, tutanak ve tarafların yerleşik uygulamasıyla belirlenir. Anahtar veya malın fiziksel olarak verilmesi her zaman mülkiyet devri anlamına gelmez.
| Unsur | Delil | Kritik soru |
|---|---|---|
| Rızayla zilyetlik devri | Teslim tutanağı, sözleşme, tanık | Mal hangi yetkiyle bırakıldı? |
| Belirli amaç | Mesaj, iş emri, kullanım koşulu | Failin tasarruf sınırı neydi? |
| Amaç dışı tasarruf | Satış, rehin, devir, kullanım ve banka kaydı | Mal üzerinde malik gibi işlem yapıldı mı? |
| Teslimi inkâr | İade çağrısı ve verilen cevap | Fail teslim aldığını bilerek reddetti mi? |
Temel ve nitelikli hâl
Güveni kötüye kullanma suçunun meslek, sanat, ticaret, hizmet veya başkasının mallarını idare yetkisinden doğan güven ilişkisi içinde işlenmesi nitelikli hâli gündeme getirir. Yalnız taraflardan birinin tacir olması yeterli değildir; malın bu ilişki nedeniyle ve bu ilişkinin sağladığı güvenle teslim edildiği gösterilmelidir.
Şikâyet, uzlaştırma ve etkin pişmanlık
Temel şekil şikâyete bağlıdır; nitelikli hâlin şikâyet sonucu farklıdır. Uzlaştırma değerlendirmesi uygulanacak fıkraya göre yapılır. Malın iadesi veya zararın tamamen tazmini suçu yok etmez; TCK 168’in zaman ve gönüllülük koşulları varsa cezada indirim sağlayabilir. Kollukça ele geçirilen malın iadesi ile failin bizzat pişmanlık göstererek gidermesi aynı değildir.
Güveni kötüye kullanma suçu dosyasının merkezî sorusu
Mal hangi sınırlı amaçla rızayla teslim edildi ve fail bu sınırı hangi somut tasarrufla aştı veya teslimi nasıl inkâr etti?
Resmî Kaynaklar
Hukuki Değerlendirme ve İletişim
Belgeler, süreler, görev ve yetki kuralları somut olayın özellikleriyle birlikte incelenir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosuİhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
