Güveni Kötüye Kullanma ve Dolandırıcılık Farkı: TCK 155
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: TCK 155
Suçun açık tanımı: Güveni kötüye kullanmada fail malı başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim alır; suçu oluşturan sonraki amaç dışı tasarruf veya teslimi inkârdır. Bu özellik onu hırsızlıktaki rızasız almadan ve dolandırıcılıktaki başlangıç hilesinden ayırır. Malın mülkiyetinin devredildiği satış sözleşmesinde artık emanet zilyetliği bulunmayabilir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: tanım ve kesin suç sınırı
Belirli amaçla teslim edilen malın amacı dışında kullanılması veya teslimin inkârını açıklar.
Güveni kötüye kullanmada fail malı başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim alır; suçu oluşturan sonraki amaç dışı tasarruf veya teslimi inkârdır. Bu özellik onu hırsızlıktaki rızasız almadan ve dolandırıcılıktaki başlangıç hilesinden ayırır. Malın mülkiyetinin devredildiği satış sözleşmesinde artık emanet zilyetliği bulunmayabilir.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- 1. unsur: Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi
- 2. unsur: Teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr
- 3. unsur: Temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli
Suçun oluştuğu somut örnek
Servis için bırakılan aracı sahibinin izni dışında satıp bedelini alan kişi, aracı rızayla teslim almış fakat teslim amacı dışına çıkarak kendisi lehine tasarruf etmiştir.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Satışla mülkiyeti devredilmiş malın bedelinin ödenmemesi, başlangıç hilesi veya emanet ilişkisi yoksa tek başına güveni kötüye kullanma değildir; alacak takibi yapılır.
Güveni Kötüye Kullanma ile Aldatma ve Dolandırıcılık Arasındaki Fark
| Ölçüt | TCK 155 güveni kötüye kullanma | TCK 157-158 dolandırıcılık |
|---|---|---|
| Malın ilk teslimi | Rızaya ve gerçek bir hukuki ilişkiye dayanır | Hileli davranışın oluşturduğu yanılmaya dayanır |
| Suç teşkil eden davranışın zamanı | Teslimden sonra amaç dışı tasarruf veya devir olgusunu inkâr | Teslimden önce veya teslim sırasında aldatıcı hile |
| Korunan ilişkinin merkezi | Belirli amaçla devredilmiş zilyetlik ve güven ilişkisi | Hileyle bozulan irade ve malvarlığı |
| Temel yaptırım | TCK 155/1: 6 ay-2 yıl hapis ve adlî para cezası | TCK 157: 1-5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adlî para cezası |
| Şikâyet ve uzlaştırma | 155/1 şikâyete ve uzlaştırmaya tabi; 155/2 resen soruşturulur ve uzlaştırmaya tabi değildir | Temel dolandırıcılık TCK 157 uzlaştırma kapsamındadır; TCK 158 nitelikli dolandırıcılık uzlaştırmaya tabi değildir |
Başlangıçta aldatma varsa hangi suç oluşur?
Fail, gerçekte var olmayan bir işi, sahte ödeme belgesini, başkasına ait sıfatı veya yerine getirmeye hiç niyetli olmadığı kurgulanmış bir işlemi kullanarak mağdurun parasını ya da malını teslim etmesini sağlamışsa başlangıç hilesi araştırılır. TCK m.157 bakımından hilenin mağduru aldatabilecek yoğunlukta olması, mağdurun bu nedenle hataya düşmesi, failin kendisine veya başkasına yarar sağlaması ve mağdurun ya da bir başkasının zarar görmesi gerekir. Bilişim sistemi, banka veya kredi kurumu, kamu kurumu, tacir ya da şirket yöneticisi bağlantısı varsa TCK m.158’deki nitelikli hâller ayrıca kontrol edilir.
Sonradan amaç dışı kullanım varsa hangi suç oluşur?
Araç, para, ürün, makine veya kıymetli eşya muhafaza etmek, tamir etmek, belirli kişiye teslim etmek ya da belirli işlemde kullanmak üzere geçerli biçimde bırakılmış; fail daha sonra bunu satmış, rehnetmiş, kendi borcuna mahsup etmiş, iade etmemiş veya teslim aldığını inkâr etmişse TCK m.155 incelemesi yapılır. Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da başkasının mallarını idare etme yetkisinin sağladığı teslim söz konusuysa TCK 155/2 uygulanır: bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası öngörülür.
Borç ödenmezse otomatik suç oluşur mu?
Hayır. Satılan malın bedelinin ödenmemesi, borcun vadesinde ifa edilmemesi, ortaklar arasındaki hesap uyuşmazlığı veya sözleşmeye aykırılık tek başına ceza sorumluluğu doğurmaz. Güveni kötüye kullanma için başkasına ait malın zilyetliğinin belirli amaçla devri ve bundan sonra amaç dışı tasarruf ya da inkâr; dolandırıcılık için ise teslimi sağlayan başlangıç hilesi somut delille gösterilmelidir. Bu unsurlar yoksa uyuşmazlık alacak, tazminat, ortaklığın giderilmesi veya ticari hesap davasının konusu olabilir.
Suç vasfı şikâyet süresini ve uzlaştırmayı değiştirir. TCK 155/1’de TCK m.73 uyarınca fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi vardır. TCK 155/2 şikâyete bağlı değildir. Bu nedenle dilekçede yalnız “beni aldattı” veya “güvenimi kötüye kullandı” denilmemeli; malın hangi tarihte, hangi amaçla, hangi belgeyle teslim edildiği ve amaç dışı tasarrufun ya da başlangıç hilesinin hangi kanıtla sabit olduğu ayrı yazılmalıdır.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 155- (1) Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
Net anlamı: Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
Madde 168 – (Değişik: 29/6/2005 – 5377/20 md.) (1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…) [72] suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Net anlamı: Zarar kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilirse cezanın yarısına kadarı indirilir.
Madde 253 – (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.) (1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
Net anlamı: Şikâyete bağlı suçlar ile CMK 253’te ayrıca sayılan suçlarda uzlaştırma uygulanır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip uzlaştırılamaz.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/155: Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
- 5237/168: Zarar kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilirse cezanın yarısına kadarı indirilir.
- 5271/253: Şikâyete bağlı suçlar ile CMK 253’te ayrıca sayılan suçlarda uzlaştırma uygulanır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip uzlaştırılamaz.
Hukuki değerlendirme şeması
Güveni Kötüye Kullanma Suçu: ceza, şikâyet, uzlaştırma ve özel sonuç
| Konu | Net cevap | Kanuni açıklama |
|---|---|---|
| Ceza | Güveni kötüye kullanma | Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir. |
| Şikâyet | Fiile göre | TCK 155/1 şikâyete bağlıdır; 155/2 ve 155/3 resen soruşturulur. |
| Uzlaştırma | Kısmen | CMK 253, TCK 155’in üçüncü fıkrası dışındaki hâllerini uzlaştırmaya alır. |
| Etkin pişmanlık / özel sonuç | Var | TCK 168 kapsamında zarar giderimi indirim sağlar. |
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Teslim tutanağı, sözleşmedeki kullanım amacı, envanter ve seri numarası, iade çağrısı, satış veya devir kaydı, banka hareketi ve malın son konumu incelenir. Nitelikli hâl için meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin somut dayanağı gösterilir.
| İncelenecek kayıt | Bağlı olduğu kanuni unsur |
|---|---|
| Teslim tutanağı | malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi |
| sözleşmedeki kullanım amacı | teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr |
| envanter | temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli |
Başvuru veya savunma sırası
- 1. adım: Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi: Teslim tutanağı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin.
- 2. adım: Teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr: sözleşmedeki kullanım amacı kaydının aslını koruyup malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi ile zaman bağını kurun.
- 3. adım: Temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli: envanter içeriğini teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr yönünden lehe ve aleyhe birlikte okuyun.
Bu dosyada özellikle kaçınılacak hatalar
- Hukuka uygun ilk teslimi hırsızlık gibi anlatmak
- Mülkiyet devri ile zilyetlik devrini ayırmamak
- TCK 155/1 ve 155/2’nin şikâyet-usul farkını gözden kaçırmak
Güveni Kötüye Kullanma Suçu — rızayla teslim, amaç dışı tasarruf ve inkâr
Güveni kötüye kullanma suçu, malın başlangıçta failin zilyetliğine rızayla ve belirli bir amaçla bırakılması; sonradan bu amaç dışında tasarruf edilmesi veya teslim olgusunun inkâr edilmesiyle oluşur. Malın baştan gizlice alınması hırsızlık, hileyle teslim alınması dolandırıcılık, mülkiyetin satışla tamamen devredilmesi ise çoğu kez özel hukuk uyuşmazlığı yönünden ayrılır.
Teslim ilişkisinin kapsamı
Araç kullanmak, emanet saklamak, satıp bedelini vermek, işlemek veya belirli kişiye teslim etmek için bırakılmış olabilir. Teslimin amacı, süresi ve iade koşulu sözleşme, mesaj, tutanak ve tarafların yerleşik uygulamasıyla belirlenir. Anahtar veya malın fiziksel olarak verilmesi her zaman mülkiyet devri anlamına gelmez.
| Unsur | Delil | Kritik soru |
|---|---|---|
| Rızayla zilyetlik devri | Teslim tutanağı, sözleşme, tanık | Mal hangi yetkiyle bırakıldı? |
| Belirli amaç | Mesaj, iş emri, kullanım koşulu | Failin tasarruf sınırı neydi? |
| Amaç dışı tasarruf | Satış, rehin, devir, kullanım ve banka kaydı | Mal üzerinde malik gibi işlem yapıldı mı? |
| Teslimi inkâr | İade çağrısı ve verilen cevap | Fail teslim aldığını bilerek reddetti mi? |
Temel ve nitelikli hâl
Güveni kötüye kullanma suçunun meslek, sanat, ticaret, hizmet veya başkasının mallarını idare yetkisinden doğan güven ilişkisi içinde işlenmesi nitelikli hâli gündeme getirir. Yalnız taraflardan birinin tacir olması yeterli değildir; malın bu ilişki nedeniyle ve bu ilişkinin sağladığı güvenle teslim edildiği gösterilmelidir.
Şikâyet, uzlaştırma ve etkin pişmanlık
Temel şekil şikâyete bağlıdır; nitelikli hâlin şikâyet sonucu farklıdır. Uzlaştırma değerlendirmesi uygulanacak fıkraya göre yapılır. Malın iadesi veya zararın tamamen tazmini suçu yok etmez; TCK 168’in zaman ve gönüllülük koşulları varsa cezada indirim sağlayabilir. Kollukça ele geçirilen malın iadesi ile failin bizzat pişmanlık göstererek gidermesi aynı değildir.
Türkiye Geneli Uygulama
Malın teslim edildiği, amaç dışında kullanıldığı ve bulunduğu yerler farklı olabilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, kabul ve vekâlet koşulları oluştuğunda Türkiye’nin tüm il ve ilçelerindeki TCK 155 süreçlerinde hukuki yardım sunabilir. Şikâyet ve zarar giderme planı dosyaya göre yapılır; sonuç taahhüt edilmez.
Mersin Uygulaması
Mersin’de güveni kötüye kullanma iddiasında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı dosyası, teslim sözleşmesi ve mal hareketiyle incelenir. Görüşme talebi Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosuna iletilebilir. Hukuki yardım kapsamı evrak değerlendirildikten sonra belirlenir.
Güveni kötüye kullanma suçu dosyasının merkezî sorusu
Mal hangi sınırlı amaçla rızayla teslim edildi ve fail bu sınırı hangi somut tasarrufla aştı veya teslimi nasıl inkâr etti?
Güveni Kötüye Kullanma Suçu hakkında 12 net soru
Güveni Kötüye Kullanma Suçu nedir?
Belirli amaçla teslim edilen malın amacı dışında kullanılması veya teslimin inkârını açıklar. Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için kanuni yaptırım nedir?
Belirli amaçla teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf veya teslimi inkâr temel hâlde altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasını gerektirir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu şikâyete bağlı mıdır?
Fiile göre. TCK 155/1 şikâyete bağlıdır; 155/2 ve 155/3 resen soruşturulur.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu uzlaştırma kapsamında mıdır?
Kısmen. CMK 253, TCK 155’in üçüncü fıkrası dışındaki hâllerini uzlaştırmaya alır.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu için etkin pişmanlık veya özel sonuç var mıdır?
Var. TCK 168 kapsamında zarar giderimi indirim sağlar.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu hangi maddelerde düzenlenir?
5237/155, 5237/168, 5271/253 hükümleri birlikte incelenir. Ana yaptırım ve suç tanımı 5237/155 hükmündedir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu oluşurken hangi unsurlar aranır?
malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi, teslim amacı dışında tasarruf veya teslim olgusunu inkâr, temel şekil ile meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nitelikli hâli birlikte incelenir; kanunun zorunlu tuttuğu unsur eksikse bu suçtan mahkûmiyet kurulmaz.
malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi ile güveni kötüye kullanma hükmündeki kanuni fiil arasındaki bağ ayrımı neden önemlidir?
malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi ile güveni kötüye kullanma hükmündeki kanuni fiil arasındaki bağ sınırı, güveni kötüye kullanma hükmünün uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Olaydaki hareket bu ayrımın hangi tarafında kaldığı gösterilerek anlatılır.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu hangi kayıtlarla araştırılır?
Teslim tutanağı, sözleşmedeki kullanım amacı, envanter birlikte korunur ve her kaydın hangi unsuru açıkladığı belirtilir.
Teslim tutanağı tek başına yeterli midir?
Teslim tutanağı dosyadaki diğer kayıtlarla birlikte incelenir; kaynağı, zamanı ve kişiyle bağlantısı doğrulanmadan kesin sonuç kurulmaz.
Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi: Teslim tutanağı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin işlemi dosyada neden önemlidir?
Malın belirli amaçla ve rızayla zilyetliğe teslimi: Teslim tutanağı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin işlemi, güveni kötüye kullanma iddiasının tarih ve içerik bakımından denetlenebilmesini sağlar.
teslim edilmiş malda güveni kötüye kullanma ile baştan hileli teslim alma ayrımı hangi sonucu değiştirir?
teslim edilmiş malda güveni kötüye kullanma ile baştan hileli teslim alma ayrımı temel fiilin 5237/155 kapsamında kalıp kalmadığını değiştirir; maddi olgu ve ilgili kayıt birlikte okunur.
Bilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir. Somut dosyada uygulanacak hüküm; olay tarihi, belge, taraf sıfatı ve usul aşaması birlikte incelenerek belirlenir.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
Resmî Kaynaklar
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.