Fuar Standı Açılışa Yetişmezse: Kurulum Firmasının Gecikme Sorumluluğu

Fuar standının açılışa yetişmemesinde talep, kurulum sözleşmesindeki sonuç ve teslim zamanı üzerinden kurulur. TBK m.473 şartları gerçekleştiğinde teslim gününü beklemeden dönme; temerrütte TBK m.123–125 uyarınca ifa, zarar veya dönme hakları incelenir. Her fuar gecikmesi otomatik tam ücret iadesi doğurmaz.

Bu rehber, standı tasarlayıp kurmayı üstlenen firmanın gecikmesini ele alır. Organizatörün yer tahsisi, yüklenicinin kurulum borcu ve katılımcının onay veya saha hazırlığı ayrı belirlenir. Son dakika tamamlama gideri, kullanılamayan süre ve gerçek kazanç kaybı, belgelenen sözleşme ihlaliyle eşleştirilir.

Standı kuracak firma neyi teslim etmekle yükümlüdür?

Fuar standının özel tasarımının, üretiminin ve alanda kurulmasının üstlenildiği sözleşmede sonuç borcu ön plandadır. TBK m.470 eser sözleşmesini, yüklenicinin eser meydana getirmesi ve iş sahibinin bedel ödemesi üzerinden tanımlar. Hazır mobilyanın kiralanması, boş alanın tahsisi ve bağımsız teknik hizmetler ise kendi içerikleriyle değerlendirilir. Fuar paketi adı altında sunulan her işlem tek bir sözleşme tipine indirgenmez.

Kurulum borcu yalnız malzemenin kamyondan indirilmesi olarak tanımlanmamışsa, parçaların sahaya gelmesi teslimin tamamlandığını göstermez. Projeye uygun montaj, bağlantılar, kararlaştırılmış baskılar, aydınlatma ve kullanıma hazır hale getirme iş kapsamıyla karşılaştırılır. Sözleşmede test ve temizlik de üstlenilmişse bu aşamalar bitmeden sonucun tamamlandığı kabul edilmez. Buna karşılık iş sahibinin ayrıca sağlaması gereken sergi ürünlerinin yerleştirilmesi yükleniciye sonradan yüklenemez.

Fuar açılışı, kurulum sonu ve teknik onay aynı tarih mi?

Fuarda zamanın hukuki önemi, sözleşmeye bağlanan programdan çıkar. Alanın montaja açıldığı an, yükleme girişinin kapandığı saat, teknik kontrol zamanı ve ziyaretçilerin giriş saati farklıdır. Yükleniciye yalnız genel fuar tarihini bildirmekle yetinilmemelidir. Bitmiş standın ne zaman, hangi işlem için kullanılabilir olması gerektiği belirlenir. Açılıştan önce yapılacak ürün yerleştirmesi ve güvenlik kontrolü için ayrılan süre, teslim takviminin somut gerekçesini gösterir.

Organizatörün kurulum saatlerini içeren belgesi sözleşmenin ekiyse, bunun yükleniciye ulaştığı kayıt altına alınır. Sonradan değişen saha takviminin kime bildirildiği ve yüklenicinin ne yanıt verdiği de önemlidir. Fuarın ilk gününde kullanılabilir olmayan standın ertesi gün tamamlanması, gecikmenin hiç yaşanmadığı anlamına gelmez. Ancak her gecikmenin bütün katılımı anlamsızlaştırdığı da varsayılmaz; kaybedilen kullanım süresi ve kararlaştırılmış amaç açıklanır.

Organizatör, stand firması ve salon işletmecisi nasıl ayrılır?

Kurulum sözleşmesinin tarafı, faturayı kesen şirket ve sahada çalışan ekibin işvereni aynı kişi olmayabilir. İş sahibi öncelikle kurulum sonucunu kimin üstlendiğini belirler. Yüklenicinin montajı kendi yardımcılarına yaptırması, iş sahibine karşı sözleşmesel borcunu kendiliğinden devretmez. TBK m.116’nın ifa yardımcılarına ilişkin sorumluluk düzeni, kişinin hangi işin yerine getirilmesinde kullanıldığı ve ihlalle bağlantı üzerinden incelenir.

Organizatörün tahsis ettiği yerin değiştirilmesi ise ayrı bir uyuşmazlıktır. Bu konuda fuar standının yerinin değiştirilmesi rehberi, alan tahsisi ve plan değişikliğini ele alır. Buradaki talep, kurulum firmasının kararlaştırılmış fiziksel sonucu zamanında sağlamamasına ilişkindir. Salonun kapalı tutulması, elektrik bağlantısının verilmemesi ve yüklenicinin işçi getirmemesi aynı kişinin ihlali gibi yazılmaz. Her engelin sorumlusu belgeyle eşleştirilir.

Açılıştan önce yetişmeyeceği belli olan işte beklemek gerekir mi?

TBK m.473/1; yüklenicinin işe zamanında başlamaması, sözleşmeye aykırı geciktirmesi veya iş sahibine yüklenemeyen gecikme yüzünden işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması durumunda teslim gününden önce dönme hakkını düzenler. Bu hüküm, iş sahibini gerçekleşmeyeceği açık bir sonucu son saate kadar beklemeye zorlamaz. Ancak somut ilerleme ve kalan iş gösterilmeden yalnız kaygıya dayanılarak uygulanmaz.

Atölye üretimi, baskı hazırlığı, nakliye ve montajın hangi aşamada olduğu tarihlendirilir. Henüz sahaya gelmemiş malzemenin üretiminin tamamlanıp tamamlanmadığı da araştırılır. Kalan işin izin verilen çalışma saatlerine neden sığmadığı teknik olarak açıklanır. TBK m.473 kapsamında erken dönme hakkının dayanağı bu kayıtlarla kurulur. Kurulum firması da iş sahibinin geciktirdiği proje veya saha teslimini genel savunma olarak bırakmadan tarihleriyle göstermelidir.

Fuar başladıktan sonra mutlaka ek süre verilir mi?

Genel temerrüt düzeninde TBK m.117 uyarınca muacceliyet ve ihtar, ayrıca ihtarsız temerrüt halleri değerlendirilir. Tarafların belirlediği teslim gününün geçmesi bu bakımdan önem taşır. TBK m.123 uygun süre verilmesini düzenlerken m.124 üç istisna öngörür: süre vermenin etkisiz olacağının anlaşılması, gecikme nedeniyle ifanın yararsızlaşması veya belirli zamanda gerçekleşmezse ifanın kabul edilmeyeceğinin sözleşmeden anlaşılması.

Fuarın belirli tarihli olması bu istisnaların somutlaştırılmasını kolaylaştırır; tek başına her olayda hepsinin gerçekleştiğini göstermez. Standın yalnız açılış lansmanı için mi, bütün fuar boyunca mı kullanılacağı belirlenir. Geriye kalan süre, eksik işin niteliği ve alternatif çözüm dikkate alınır. Süre verilmesine gerek bulunmadığı ileri sürülüyorsa hangi kanuni sebebe dayanıldığı açıklanmalıdır. Her sözleşmede otomatik uygulanacak yedi veya on beş günlük ek süre yoktur.

Eksik kurulum başka firmaya tamamlattırılabilir mi?

TBK m.473/2, iş meydana getirilirken yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı sonucun ortaya çıkacağının açıkça görülmesinde özel bir düzen getirir. İş sahibi uygun süre vererek aykırılığın giderilmesini; aksi halde onarım veya işe devamın hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verileceğini ihtar eder. Bu hükmün şartları, salt genel gecikme iddiasından ayrılmalıdır.

TBK m.113 ise ifa edilmeyen yapma borcunun alacaklı veya başkası tarafından yerine getirilmesine izin istemeyi düzenler. Her durumda mahkemeden izin alınmadan yapılan her harcamanın ilk yükleniciye aynen yükleneceği söylenemez. Talebin hangi hükme ve hangi sona erme veya ifa tercihlerine dayandığı belirlenir. Acil iş verilmeden önce mevcut kurulum, kullanılacak malzeme ve yapılması zorunlu iş belgelenir; yeni firmanın tasarımı büyüten ek işleri aynı zarar kalemine karıştırılmaz.

Tasarım onayı veya avans gecikmişse takvim nasıl etkilenir?

İş sahibinin sağlaması gereken logo dosyası, ölçü, ürün bilgisi, tasarım onayı ve avansın vadeleri sözleşmeden belirlenir. Gecikmenin bütün montajı ne kadar etkilediği açıklanmalıdır. Son anda yapılan renk değişikliği ile taşıyıcı sistemi baştan değiştiren talep aynı süreyi gerektirmez. Yüklenicinin önceden başlaması mümkün olan bağımsız işleri yapmaması da yalnızca beklenen bir onaya bağlanamaz.

TBK m.472, işin gereği gibi veya zamanında yapılmasını tehlikeye sokan durumun iş sahibine derhal bildirilmesini gerektirir. Yüklenicinin bilinen saha engelini sessizce bekleyip son gün genel mazeret olarak ileri sürmesi bu borç açısından değerlendirilir. TBK m.106 kapsamında alacaklının gerekli hazırlık fiillerini haklı sebep olmadan yapmaktan kaçınması da ayrı sonuç doğurur. Kronolojide hangi işlemin kimin tarafından ve hangi tarihte yapılması gerektiği görünür olmalıdır.

Tamamlanmamış standı kullanmak bütün hakları sona erdirir mi?

İş sahibi ürünlerini sergilemeye başlamışsa kullanımın anlamı, işin durumu ve verilen beyanlarla incelenir. Eser ayıplarında TBK m.474 gözden geçirme ve bildirim; m.477 kabulün etkisini düzenler. Gecikme cezasında ise TBK m.179/2 uyarınca açık feragat veya ifanın çekincesiz kabulü önemlidir. Bu farklı kurallar tek bir genel teslim imzasına indirgenmemelidir. Tutanakta tamamlanan iş, devam eden eksik ve teslim saati gösterilir.

Alanın yalnız bir bölümünün zorunlu kullanımıyla, tüm işin eksiksiz ve zamanında teslim edildiğine dair açık kabul aynı değildir. Buna karşılık kullanıma geçilmiş her olayda otomatik olarak hiçbir kabul sonucu doğmadığı da ileri sürülemez. Yazışmalar, kontrol listesi ve iş sahibinin davranışları birlikte değerlendirilir. Gecikmeye ilişkin çekince, görünür bir ayıbın ayrıca bildirilmesi gereğini ortadan kaldırmaz; her itiraz neye ilişkin olduğunu açıklamalıdır.

Geç teslim, eksik iş ve ayıplı iş neden ayrı tutulmalı?

Sözleşmede bulunan fakat hiç yapılmayan karşılama bankosu eksik iş; yapılmış fakat projeye aykırı boyuttaki banko ayıp; uygun bankonun açılıştan sonra getirilmesi gecikme olarak incelenir. Bunların bir arada bulunması farklı hukuki sonuçları üst üste ve denetimsiz biçimde istemeyi haklı kılmaz. Hangi işin yapılacağı, onarılacağı veya hangi dönemde kullanılamadığı somutlaştırılmalıdır.

Ayıpta TBK m.475’in ağırlık ve giderim şartlarına göre dönme, bedel indirimi veya ücretsiz onarım hakları değerlendirilir; genel hükümlere dayanan tazminat saklıdır. Salt gecikmede ise temerrüt ve seçilen talep esas alınır. Kullanılabilir fakat geç teslim edilmiş bir standın bedelini, her durumda tamamen ayıplı eser bedeli gibi geri istemek doğru değildir. Teknik tespit, bu nitelendirmeyi destekleyecek olguları ayrı başlıklarda açıklamalıdır.

Avans iadesi ile iş sahibinin serbest feshi nasıl ayrılır?

Yüklenicinin ihlali nedeniyle kullanılan dönme hakkıyla, iş sahibinin kendi ticari tercihiyle işi sona erdirmesi aynı değildir. TBK m.484 iş sahibine, eser tamamlanmadan yapılan kısmın karşılığını ödeyip yüklenicinin bütün zararlarını giderme koşuluyla fesih hakkı tanır. İhlale dayanan haklar yerine bu düzenin yanlışlıkla kabul edilmesi hesap sonucunu değiştirir. Sona erdirme bildiriminin gerekçesi ve dayanağı açık kurulmalıdır.

Yapılan ödeme, tamamlanan ve iş sahibinde kalan ekonomik değer, geri alınan malzeme ve kullanılmayan kalemler ayrı gösterilir. TBK m.125’in dönmeye ilişkin karşılıklı iade düzeni dikkate alınır. İş sahibinin kendi ürünlerinin ve belgelerinin geri verilmesi, yüklenicinin kullandığı bütün modüler ekipmanın mülkiyetinin iş sahibine geçtiği anlamına gelmez. Söküm ve alan boşaltma yükümlülüğünün sona erme sonrasında kime ait olduğu sözleşmeden belirlenir.

Fuar giderlerinin tamamı kurulum firmasından istenir mi?

TBK m.112 kapsamında kurulum borcunun ihlali, zarar ve bunlar arasındaki bağ gösterilir; borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. Olağan fuar katılım bedeli, uçuş, konaklama ve personel giderlerinin varlığı her birinin ihlal nedeniyle boşa gittiğini tek başına kanıtlamaz. Standın kısmen kullanılması, alternatif görüşmeler ve fuardan sağlanan gerçek fayda hesapta değerlendirilir. Zaten yapılacak giderle gecikmenin doğurduğu ek gider ayrılır.

Yeni kurulum firmasına ödenen tutarın tamamı da otomatik zarar değildir. Eski sözleşmenin henüz ödenmemiş kısmı, kalan kullanılabilir imalat ve yeni hizmetin kapsamı karşılaştırılır. İlk işte bulunmayan daha büyük ekran veya ek dekorasyon, zorunlu kurtarma gideri gibi gösterilmez. TBK m.114/2’nin göndermesiyle zararın artmasına katkı ve makul önlemler tazminat değerlendirmesine girer. Harcama belgesinin yanında neden gerekli olduğu açıklanır.

Kaçırılan müşteri görüşmeleri nasıl belgelenir?

Fuarda daha çok müşteriyle tanışma beklentisi, aynı tutarda kesin kazanç doğurmaz. Önceden belirlenmiş toplantı, somut teklif, iptal yazısı ve gerçekleşmeyen işlem arasındaki ilişki ortaya konur. Brüt sipariş tutarıyla o siparişten elde edilecek net kazanç aynı değildir. Üretim, satış ve teslim için yapılmayarak tasarruf edilen giderler ayrılır. Aynı satış daha sonra gerçekleşmişse bunun etkisi hesaba katılır.

Stand kurulamadığı için görüşmenin yapılamamasıyla, ürünün fiyatı nedeniyle satışın gerçekleşmemesi farklı nedensellik sorunlarıdır. Müşterinin beyanı, toplantı takvimi ve ticari kayıtlar birlikte incelenir. Geçmiş fuarın toplam cirosuyla bugünkü ciro farkını hiçbir düzeltme yapmadan kurulum zararına bağlamak yeterli değildir. Somut belge olmadan yeni müşteri sayısı veya dönüşüm oranı uydurulmaz; talep mevcut işlemlerin doğrulanabilir ekonomik sonucuna dayanır.

Stand sökülmeden hangi deliller korunmalıdır?

Fuarın kısa sürmesi nedeniyle fiziksel durum hızla değişir. Montajın her önemli aşaması, saat ve konumu anlaşılacak biçimde kaydedilir. Tarihsiz yakın plan görüntü, standın açılışta kullanıma hazır olup olmadığını açıklamaz. Salon ve stand numarası, genel görünüm, eksik bileşenler, alan giriş kayıtları ve teslim listesi birlikte korunur. Elektronik yazışmalar HMK m.199 kapsamında belge olarak değerlendirilir; orijinal dosyalar saklanır.

HMK m.400 ve devamı uyarınca delilin kaybolması veya sonradan ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması riski varsa delil tespiti talebi hazırlanır. İncelenecek iş, sözleşme planı ve söküm saati belirtilir. Tespit, tazminata kesin hükmedilmesi anlamına gelmez. Mahkemenin teknik durumu zamanında görebilmesi için yalnız genel şikâyet yerine belirli inceleme soruları sunulur. Özel teknik raporun usuli niteliği mahkeme tespitiyle karıştırılmaz.

Son talep dosyasında hangi hesap sunulmalıdır?

Dosya; sözleşme, kabul edilen tasarım sürümü, saha kuralları, onay ve ödeme kronolojisi, gerçekleşen kurulum, bildirimler ve zarar hesabını birleştirir. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m.18/3 gözetilir. Açılışın yakınlığı, belirsiz bir sözlü şikâyetin bütün bildirimlerin yerine geçtiği anlamına gelmez. Talebin muhatabı ve bildirimin ulaştığı tarih korunmalıdır.

TTK m.4 ve m.5 kapsamında ticari dava ve görev belirlenir; m.5/A kapsamındaki para alacağı ve tazminat için dava öncesinde arabulucuya başvurulur. İade, ceza, tamamlama gideri ve kayıp kazanç ayrı hesaplanır. Aynı ekonomik kayıp iki başlık altında yeniden istenmez. Çözüm protokolünde hangi kalemin karşılandığı, söküm yükümlülüğü ve açık kalan talepler gösterilir. Böylece sadece toplam bedelin yazıldığı, teslim ve tasfiye işlemlerinin belirsiz kaldığı bir anlaşmadan kaçınılır.

Sık sorulan sorular

Stand parçalarının fuar alanına getirilmesi teslim sayılır mı?

Sözleşme kurulu ve kullanıma hazır sonuç öngörüyorsa parçaların indirilmesi yeterli değildir. Montaj, bağlantı, baskı ve kararlaştırılmış kontrollerin tamamlanması gerekir. Kapsam TBK m.470 ve sözleşme ekleri üzerinden belirlenir; iş sahibine ait bağımsız işler ayrıca ayrılır.

Fuar başlamadan işin yetişmeyeceği belli olursa beklemeli miyim?

TBK m.473/1 koşulları oluşmuşsa teslim günü beklenmeden sözleşmeden dönülür. İşin ilerlemesi, kalan imalat ve izin verilen saha saatleriyle zamanında bitirmenin neden mümkün olmadığı gösterilir. İş sahibinin gecikmeye katkısı da ayrıca incelenir; salt kaygı yeterli değildir.

Fuar açılınca kurulum firmasına mutlaka ek süre verilir mi?

TBK m.124 süre vermenin etkisizliği, ifanın gecikme nedeniyle yararsızlaşması ve sözleşmeden anlaşılan kesin zaman koşulu için istisnalar düzenler. Hangi istisnanın gerçekleştiği somutlaştırılır. Fuar tarihi bulunması bütün dosyalarda aynı sonucu veya standart bir ek süreyi doğurmaz.

Başka firmaya tamamlattığım bütün bedeli ilk firmadan alır mıyım?

Talebin TBK m.473/2, m.113 veya seçilen temerrüt hakkına ilişkin şartları belirlenir. Mevcut iş ve zorunlu tamamlama belgelenir. Yeni tasarım, kapsam artışı ve zaten ödenmeyecek eski bedel hesaptan ayrılır; her yeni fatura kendiliğinden ilk yükleniciye yüklenmez.

Tasarım onayını geç vermem bütün gecikmeyi bana yükler mi?

Onayın hangi işi ne kadar geciktirdiği gösterilmelidir. Bağımsız olarak ilerletilebilecek işlerle onaya bağlı üretim ayrılır. TBK m.472 kapsamındaki zamanında uyarı borcu ve gerekli hazırlık fiilleri bakımından m.106 birlikte incelenir. Genel bir gecikme iddiası tarihli kayıtların yerine geçmez.

Eksik standı kullanırsam gecikme cezasını kaybeder miyim?

TBK m.179/2 kapsamında açık feragat ve ifanın çekincesiz kabulü önemlidir. Kullanımın kapsamı, teslim tutanağı ve bildirimler değerlendirilir. Ayıp bildirimi ile gecikme cezası çekincesi farklıdır. Tutanakta gerçek teslim saati ve tamamlanmayan işler açık gösterilmelidir.

Fuara katılmaktan vazgeçersem avansın tamamını alabilir miyim?

Yüklenicinin ihlaline dayanan hakla iş sahibinin kendi tercihiyle feshi farklıdır. TBK m.484, yapılan kısmın karşılığını ve yüklenicinin bütün zararlarını giderme koşuluyla fesih düzenler. İhlal nedeniyle dönme ve avans iadesi kendi şartları ve tasfiye hesabıyla incelenir.

Uçuş, otel ve katılım giderlerinin tamamı zarar mı?

Bu giderlerin kurulum ihlali nedeniyle hangi ölçüde boşa gittiği belgelenir. Olağan katılım gideriyle ek gider, kısmi kullanımdan sağlanan fayda ve geri alınan ödemeler ayrılır. TBK m.112 bakımından giderin varlığı yanında ihlalle nedensellik bağı da gösterilmelidir.

Beklenen ziyaretçi sayısından kayıp kazanç hesaplanır mı?

Belgesiz ziyaretçi ve satış varsayımları tek başına kazanç kaybını ispatlamaz. Somut toplantılar, teklifler, iptal edilen işlemler ve gerçekleşmeyen net kazanç incelenir. Brüt ciroyla net kayıp ayrılır; sonradan gerçekleşen satış ve tasarruf edilen maliyetler hesaba katılır.

Stand sökülmeden mahkemeden hangi işlem istenir?

Delilin kaybolması veya sonradan ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması riski varsa HMK m.400 ve devamı kapsamında delil tespiti istenir. Standın konumu, mevcut eksikler, sözleşme planı ve söküm zamanı belirtilir. Tespit, tazminatın peşinen kabulü anlamına gelmez.

İstanbul ve Mersin ofislerinde fuar kurulum uyuşmazlığı değerlendirilirken açılış saati, kurulum firmasının son programı, saha giriş kayıtları ve kabul edilen tasarım birlikte sunulmalıdır. Türkiye genelindeki dosyalarda fuarın bulunduğu yerdeki kısa söküm takvimi delil planını belirler. İşin hangi saat itibarıyla hangi bölümünün kullanılabildiği kaydedilmeden yalnız toplam sözleşme bedeli üzerinden talep kurulmaz.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – UYAP güncel metin: 106, 112–117, 123–125, 179/2, 470–475, 477, 484
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – UYAP güncel metin: 4, 5, 5/A, 18/3
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – UYAP güncel metin: 199, 400–405

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →