Ticari Hesaba Para Yatırma ve Çekme Ücreti: 15.30 İstisnası ve İade

Ticari müşterinin mevduat veya katılım fonu hesabına para yatırılmasından kural olarak para yatırma ücreti alınamaz; şubede saat 15.30 sonrasında yapılan işlem bu yasağın istisnasıdır. TCMB 2020/4 sayılı Tebliğ m.14/2, parayı hesap sahibinin veya üçüncü kişinin yatırması arasında ayrım yapmaz. Bununla birlikte kasadan havale niteliğindeki işlem ve başka bankanın ATM hizmeti, gerçek işlem türüne göre ayrıca değerlendirilir. Nakit tutarı, kanal, işlem zamanı, hesap sahibi ve ücret kodu birlikte okunmadan bir kesintinin iadesi hesaplanamaz. İşletmenin gün sonu hasılatını bankaya teslim etmesi, tüketicinin kişisel hesabına para yatırmasıyla aynı düzenlemeye dayanmaz.

Şirket ve esnaf hesabında uygulanacak düzenleme

Ticari nakit işleminin hukuki dayanağı 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.144 ve bu yetki çerçevesindeki TCMB 2020/4 sayılı Tebliğdir. Tebliğ m.2 ve m.4 kapsamında banka, müşteri ve işlem yönünden kapsam belirlenir. Tebliğ m.4/1-l’de ticari müşteri, finansal tüketici tanımının dışında kalan Türkiye’de yerleşik kişi olarak tanımlanır. Mali kuruluşlar ile m.2’de kapsam dışında bırakılan banka, ürün, hizmet ve yurt dışı işlem noktaları için aynı hükümler uygulanmaz.

Gerçek kişinin esnaf veya serbest meslek faaliyeti için kullandığı hesap da işlem amacına göre değerlendirilir. Hesap sahibinin nüfus cüzdanıyla işlem yapması, mesleki hasılatı kişisel tüketim işlemine dönüştürmez. Şirket hesabına çalışan tarafından yatırılan para bakımından hesap sahibi şirket, fiilî işlemi yapan kişi ve tahsilatın hangi kişiye yansıtıldığı birbirinden ayrılır.

Kişisel ihtiyaç için kullanılan hesaplara ilişkin tüketici hesabında hesap işletim ücreti incelemesi 2020/7 sayılı ayrı Tebliği açıklar. Ticari hesaptaki itirazda yanlış düzenleme numarası kullanılması, özellikle nakit yatırmanın saat ve kanal ayrımını görünmez kılar. Bankanın ücret tarifesindeki müşteri segmenti, sözleşmedeki kullanım amacı ve işlemin ticari bağlantısı aynı dosyada gösterilir.

Para yatırma ücreti alma yasağı hangi hesap ve işlemi kapsar?

TCMB’nin güncel 2020/4 sayılı Tebliği m.14/2, mevduat ve katılım fonu hesabına para yatırmayı düzenler. Yatıranın hesap sahibi olması şart değildir. İşletmenin tahsilat görevlisi, ortağı veya müşterisinin hesabı beslemesi sırf üçüncü kişi tarafından yapıldığı için genel yasağın dışına çıkmaz. Nakit yatıranın kimliği ile ücretin hukuki sebebi farklı konulardır.

Ücret incelemesinde önce nakdin hangi hesaba ve hangi işlem türüyle kabul edildiği belirlenir. Bankanın dekontunda para yatırma yazması, işlem saatinin ve kanalının incelenmesini ortadan kaldırmaz. Tersine, genel bir işlem hizmet bedeli kodu bulunması da bankanın yasağı aşabildiğini göstermez. Tahsilatın ekonomik ve teknik karşılığı açıklanmalıdır.

Madde 14/1 kıymetli maden depo hesaplarını da hesap hizmetleri bakımından sayar; ikinci fıkradaki nakit yatırma hükmü ise mevduat ve katılım fonu hesabı ifadelerini kullanır. Bu nedenle fiziki altın teslimi, ekspertiz veya rafinaj hizmeti sıradan nakit yatırma gibi değerlendirilmez. İtiraz, gerçek hizmete uygulanacak hükümle sınırlandırılır.

15.30 istisnası yalnız şube kanalına ilişkindir

Madde 14/2’deki istisna, şube kanalıyla saat 15.30 sonrasında gerçekleştirilen para yatırmadır. Saat koşulu tek başına yeterli değildir; işlem aynı zamanda şube kanalında yapılmış olmalıdır. İşletmenin kendi banka ATM’sine akşam saatinde nakit yatırması, yalnız geç saatte gerçekleştiği için bu şube istisnasına sokulamaz. ATM ile gişe kaydının ayrılması doğrudan ücret sonucunu etkiler.

İstisna, bankanın her geç saat yatırmasında istediği tutarı alacağı anlamına gelmez. Ücretin sözleşmesel dayanağı, ilan edilen tarifesi ve bilgilendirme yükümlülüğü ayrıca incelenir. Bankanın ücretsiz işlem taahhüdü varsa yasal izin bu taahhüdü kendiliğinden kaldırmaz. Ücret alınabilen işlem ile müşterinin gerçekten borçlandığı miktar aynı soru değildir.

Dekontta işlem zamanı bulunmuyorsa banka kaydındaki gerçekleşme saati istenir. İşyerinin nakdi hazırladığı saat, bankaya vardığı saat ve işlemin sisteme işlendiği saat birbirinin yerine yazılmaz. Sırada beklemeye ilişkin uyuşmazlıkta mevcut sıra fişi ve başvuru kaydı korunur; belgesiz bir saat kabulüyle kesin iade hesabı oluşturulmaz.

Kasadan havale ile hesaba nakit kabulü nasıl ayrılır?

TCMB Uygulama Talimatı’nın 6/III-c açıklaması, işlemin niteliği itibarıyla kasadan havale sayıldığı durumlarda havale ücreti alınabileceğini belirtir. Bu açıklama, her üçüncü kişi yatırmasının ücretli olduğu biçiminde okunamaz. Önce paranın kabulüyle birlikte ayrı bir havale hizmetinin gerçekten sunulup sunulmadığı, banka işlem kaydından belirlenir.

Havale iddiasında gönderici, alıcı, hesap numarası, işlem kanalı ve referans birlikte gösterilir. Bankanın yalnız tahsilat kodunu değiştirmesi yeterli değildir. Hesaba doğrudan yatırma ile bankacılık sistemi üzerinden başka hesaba gönderim arasındaki işlem akışı açıklanır. Böylece para yatırma ücreti alma yasağı ile gerçek bir transferin ücret sınırı doğru yerde uygulanır.

Talimatın izin verdiği havale bedeli de sınırsız değildir; Tebliğ m.15/3’teki havale sınırları devreye girer. Bankadan alınan cevap gerçek hizmetin havale olduğunu ortaya koyduğunda itirazın hesabı buna göre düzeltilir. İlk dilekçede kullanılan para yatırma ifadesini korumak uğruna işlem kaydının gösterdiği farklı hizmet görmezden gelinmez.

Nakit kesintisinin içine hesap işletim bedeli eklenemez

Madde 14/1, ticari mevduat, katılım fonu ve kıymetli maden depo hesaplarının açılış operasyonları, işletimi, hazır tutulması, saklama hizmeti ve bilgi işlem yatırımları için ücret alınmasını yasaklar. Talimat 6/III-b açılış ve kapanış için ücret istenemeyeceğini ayrıca açıklar. Kullanılmayan ticari hesabın açık tutulması tek başına ücretli bir hizmet yaratmaz.

Nakit yatırma sırasında hesabın bakım bedeli veya dönemsel altyapı gideri de tahsil edilmişse kalemler ayrıştırılır. 15.30 sonrasında şubeye nakit verilmesi, hesap işletim yasağını kaldırmaz. Bankanın bir işlem için ücret alma imkânı, aynı dekonta iliştirilmiş farklı bir yasak kalemin de hukuka uygun olduğu sonucunu doğurmaz.

Hesap sahibinin başka bir hizmetten yararlanması ayrıca değerlendirilir. Ayrı bir nakit taşıma veya farklı bankacılık hizmeti gerçekten sözleşmeyle sağlanıyorsa bunun adı, kapsamı ve bedeli belirlenir. Genel hesap hizmetine yeni isim verilmesiyle bağımsız hizmet oluşmaz. Aynı ücretin hangi işe karşılık alındığını gösteren açıklama, toplu hesap ekstresinden daha ayrıntılı olmalıdır.

Kendi banka ATM’sinden ticari nakit çekimi

Tebliğ m.14/3, hesabın bulunduğu bankanın ATM’sinde ticari müşterinin kendi hesabı için kartlı veya kartsız limit, borç ve bakiye sorgulamasını ücretsiz düzenler. Aynı fıkra, banka ile müşteri arasındaki sözleşmede belirlenen limitler içinde para çekiminden de ücret alınamayacağını söyler. Çekim yönünden sözleşmedeki limit somut incelemenin parçasıdır.

Bankanın işlem tarihindeki limit kaydı ile çekilen nakit karşılaştırılır. İşlem sayısı, gün içindeki önceki çekimler ve limitin günlük ya da işlem başına tanımlanması sözleşmeden anlaşılır. İnternette başka hesap türü için duyurulan limit, şirketin sözleşmesindeki sınırın yerine konulmaz. Limit içinde kalan çekime, cihaz kullanımı adı altında ek bedel yüklenemez.

Tüketici işlemleri için hazırlanan ATM ücret rehberi farklı Tebliğin kapsamını açıklar. Ticari nakit çekiminde 2020/4 m.14/3 uygulanır. Limiti aşan çekimin bedeli incelenirken de bilgilendirme ve tarife kaydı gerekir; ücretsiz kısmın sınırlandırılması bankaya bütün kesintiler için sınırsız yetki vermez.

Başka banka ATM’sinde yüzde 15 hangi tutara uygulanır?

Tebliğ m.14/4, banka dışındaki yöntem ve araçlarla yapılan işlemlerde tahsil edilecek ücreti, diğer kuruluşa işlem karşılığı ödenen tutarın yüzde on beş fazlasıyla sınırlar. Hesaplama çekilen veya yatırılan ana paraya uygulanmaz. Esas alınan değer, işlemin gerçekleştirilmesi için diğer kuruluşa ödenmiş hizmet bedelidir.

Talimat 6/III-c, başka banka ATM’sinde para yatırmayı da bu çerçevede açıklar. Dolayısıyla para yatırma ücreti alma yasağı okunurken, üçüncü kuruluşun işlem hizmeti görmezden gelinmez. Ancak bankanın kendi personel ve genel bina gideri, sırf banka maliyeti olduğu için başka kuruluşa ödenmiş ATM bedeli gibi gösterilemez.

İşlem başına maliyet ayrı belirlenemiyorsa Talimat 6/III-e benzer işlemlerin maliyet ortalamasının esas alınmasına izin verir. Böyle bir hesapta hangi işlem grubu ve dönemin kullanıldığı açıklanmalıdır. Ortalamanın bulunması, kanıtsız herhangi bir toplamın kabulü anlamına gelmez. Ücretin matrahı, ek oranı ve yansıtılan vergi ayrı görülmelidir.

İmza, ücret tarifesi ve bilgilendirme ispatı

Tebliğ m.5/5, ücret kalemlerinin adı, tanımı ve azami tarifesini içeren bilgilendirme formunu sözleşmenin parçası yapar. M.5/6 hizmet öncesi ücrete ilişkin bilgilendirmeyi düzenler. Şube işlemlerinde işlem sonrasında verilen dekont veya işlem fişinin ticari müşteri tarafından imzalanması, bu bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilmesi bakımından yeterli sayılır.

Bu özel kural nedeniyle şubede her imzalı fişin yalnız işlemden sonra düzenlendiği gerekçesiyle geçersiz olduğu söylenmez. Bununla birlikte imza, yasak ücreti veya yasal tavanı aşan tutarı serbest hâle getirmez. Bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığı ile alınabilecek ücretin hukuki sınırı ayrı inceleme başlıklarıdır.

Madde 5/10 bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatını bankaya yükler. Başvurucu elindeki dekontu sunar; bankadan işlemin gerçekleştiği kanaldaki bilgilendirme kaydını ister. Talimat 3/k’daki gerçek dış maliyet ve makul ücret için öngörülen özel açıklama da hesaba katılır. Genel bilgilendirme kuralları, istisnası yokmuş gibi bütün maliyet kalemlerine aktarılmaz.

Tarife artışı geçmiş nakit işlemine uygulanamaz

Madde 7/1 uyarınca sözleşme veya bilgilendirme formundaki ücret artışları en az iki iş günü önce bildirilir; artışlar geçmiş döneme uygulanmaz. Geçmişte yapılmış nakit yatırma için daha sonra yükselen tarifenin kullanılması bu yasakla karşılaştırılır. Hesaptan tahsil tarihi ile hizmetin verildiği tarih farklı olduğunda ikisi ayrıca gösterilir.

Standart hizmette belirli süre aynı ücretin uygulanacağı bildirilmişse ilk bilgilendirmenin sonraki aynı hizmetlerde tekrarı aranmaz. Bu süre içinde ücret artarsa artış bildirimi gündeme gelir. Talimat 3/i, indirim süresi önceden bildirilmiş geçici kampanyanın bitiminde eski ücret düzeyine dönüş için bildirim istisnasını açıklar.

İşletmenin tarife kontrolünde güncel internet ekranı tek başına yeterli değildir. Uyuşmazlığa konu günün tarifesi, anlaşılmış indirim ve bankanın bildirim tarihi birlikte saklanır. Sonradan yayımlanmış daha yüksek azami ücret, önceki sözleşme bedelinin otomatik olarak o tutara çıktığını göstermez. Yasak kalemde tarife ilanı ayrıca hak doğurmaz.

Nakit işlem kesintisinin iade hesabı nasıl kurulur?

İnceleme tablosunda her işlem için tarih, saat, kanal, hesap, hizmet türü, tahsil edilen ücret ve hukuken kabul edilen bedel bulunur. Para yatırma ücreti alma yasağına giren kalemde esas ücretin dayanağı bulunmaz. Başka ATM işleminde ise belgelenen dış maliyet ve yüzde on beş sınırı esas alınarak fazla tahsilat ayrıştırılır.

Talimat 3/j, sınırlanan ücretlere BSMV’nin dâhil olmadığını belirtir. Dekontta ücret ve vergi birlikte görünüyorsa toplamı doğrudan ücret tavanıyla karşılaştırmak hatalı sonuç üretir. Bankadan ücret matrahı, vergi ve varsa sonradan yapılan düzeltmenin dökümü istenir. Vergi başlığı, gerçek ücretin gizlenmesi için kullanılamaz.

Kısmi geri ödeme, aynı işlem için sonraki borç kaydı ve ters kayıtlar hesaba alınır. İtiraz edilen tutar, işletmenin yatırdığı nakit hasılatın tamamı değildir. Ücret nedeniyle hesaptan çıkan miktar ve bunun düzeltilmesi istenir. Nakit ana paranın eksik sayılması iddiası varsa ayrı sayım ve teslim kayıtlarıyla ayrıca incelenir.

Bankaya başvuru ve ticari uyuşmazlık yolu

Başvuruda banka ve şube adı, müşteri numarası, ilgili nakit işlemleri ve kesinti listesi gösterilir. Hangi işlem için m.14/2 yasağı, hangisi için m.14/3 ücretsiz çekim veya m.14/4 maliyet sınırı ileri sürüldüğü belirtilir. Bankadan yalnız standart tarife göndermesi değil, işlemleri bu ayrı kurallara göre açıklaması istenir.

Banka cevabında hizmetin kasadan havale olduğu belirtiliyorsa transfer kaydı; başka ATM bedeli olduğu söyleniyorsa dış maliyet hesabı; geç saat şube işlemi ileri sürülüyorsa zaman ve kanal kaydı değerlendirilir. Ret cevabının başlığı yerine dayanak belgeleri incelenir. İade kabulü varsa hesabın fiilî alacak kaydıyla ödeme doğrulanır.

Tüketici işlemi niteliği taşımayan banka ücreti uyuşmazlığı TTK m.4/1-f kapsamında ticari davadır. TTK m.5 uyarınca aksine özel hüküm bulunmadıkça görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Ücret iadesinin bir miktar para alacağı olarak istendiği ticari davada TTK m.5/A gereğince dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ticari arabuluculuktan sonra dava süresi rehberi son tutanağın etkisini açıklar. Bankaya şikâyet verilmesi bütün kanuni süreleri kendiliğinden durdurmaz; tüketici başvuru yolları ticari işlem için doğrudan kullanılmaz.

Toplu nakit kesintilerinde işlem sınıflandırması

Ticari hesapta aynı gün görülen bütün nakit hareketleri tek işlem türü gibi değerlendirilmemelidir. Hesaba yatırma, kasadan başka kişiye gönderim, kendi bankasının ATM’sinden çekim ve başka banka ATM’sinin kullanılması farklı ücret hükümlerine bağlanmıştır. İnceleme tablosunda her satır için işlem kanalı, gerçekleşme saati, gönderici veya yatıran kişi, alıcı hesap ve bankanın kesinti açıklaması gösterilir. Böylece bir işlem için geçerli istisnanın başka bir işlem için kullanılıp kullanılmadığı ortaya çıkar. Hesap özetindeki genel masraf adı, kesintinin gerçek hizmetini açıklamıyorsa bankadan işlem dökümü istenir.

Şube veznesinde yapılan nakit işleminde 15.30 ayrımı incelenirken müşterinin bankaya geliş saati ile işlemin kayda geçtiği saat birbirine karıştırılmamalıdır. Bankanın dayandığı zaman kaydı ve dekontta gösterilen saat birlikte değerlendirilir. İşlemin niteliği hakkında çelişki varsa kasa işlem belgesi, hesap hareketi ve ücret tahakkuk kaydı karşılaştırılır. Dosyanın amacı yalnız saat tartışmak değildir; istisnanın kişi, hesap ve kanal koşullarının tamamının aynı işlemde bulunup bulunmadığını göstermektir.

İade başvurusunda toplam tutar kadar hesabın nasıl kurulduğu da açıklanmalıdır. Ücret yasağı ileri sürülen işlemler ile yalnız tavan aşımı iddia edilen işlemler ayrı listelenir. Bankanın kısmen iade ettiği tutarlar hesaptan düşülür. Kalan tutarın hangi kesintilerden oluştuğu belirsiz bırakılmamalıdır. Ücret adı değiştirilmiş olsa bile inceleme hizmetin gerçek niteliği üzerinden sürdürülür. Bu yöntem, aynı kesintinin iki kez talep edilmesini ve farklı ücret kurallarının tek bir genel itiraz içinde kaybolmasını önler. Bankaya sunulan tablo ile sonraki uyuşmazlık hesabı tutarlı tutulur.

Ticari nakit yatırma ve çekme ücretlerinde sorular

Şirket hesabına çalışan para yatırınca ücret alınır mı?

Sırf yatıran çalışandır diye para yatırma ücreti alma yasağı kalkmaz. M.14/2 hesap sahibinin veya üçüncü kişinin yatırmasını kapsar. Şube saati, gerçek havale hizmeti ve başka kuruluşun ATM kullanımı ayrıca incelenir.

Saat 16.00’da kendi bankamın ATM’sinden yatırma yaptım; şube istisnası uygulanır mı?

Saat 15.30 istisnası şube kanalındaki yatırmaya ilişkindir. ATM’deki işlem yalnız akşam yapıldığı için şube işlemi sayılmaz. İşlem kaydı ve ücretin hangi hizmet için alındığı kontrol edilir.

15.30 sonrası şubede her banka aynı ücreti mi alır?

Bu hüküm bütün bankalar için tek bir maktu ücret belirlemez. Bankanın sözleşmesi, ilan edilen azami tarifesi ve geçerli bilgilendirme kaydı incelenir. Yasal istisna anlaşılmış ücretsiz hizmeti kendiliğinden kaldırmaz.

Başka ATM için yüzde 15 nakit tutarı üzerinden mi hesaplanır?

Hayır. M.14/4, diğer kuruluşa işlem karşılığı ödenen bedelin en fazla yüzde on beş fazlasını esas alır. Çekilen veya yatırılan ana para bu ek oranın matrahı değildir.

Banka ortalama ATM maliyetini kullanabilir mi?

İşlem başına maliyet belirlenemiyorsa Talimat 6/III-e benzer işlemlerden doğan maliyetlerin ortalamasına izin verir. Kullanılan işlem grubu ve hesaplama dayanağı açıklanmalıdır; belgesiz tutar yeterli değildir.

Ticari hesap kapanırken hesap kapama ücreti alınır mı?

Talimat 6/III-b ticari mevduat, katılım fonu ve kıymetli maden depo hesabının açılması veya kapatılması karşılığında ücret istenemeyeceğini belirtir. Ayrı bir hizmet varsa niteliği ayrıca ortaya konur.

Kendi ATM’mde ücretsiz çekim limiti hangi belgeye göre belirlenir?

Ticari müşteride m.14/3 banka ile müşteri arasındaki sözleşmede belirlenen limitleri esas alır. İşlem günündeki geçerli limit, önceki çekimler ve limitin günlük veya işlem bazlı yapısı birlikte incelenir.

İmzalı dekont bütün kesintileri geçerli yapar mı?

İmza şube işlemindeki bilgilendirmenin yerine getirilmesi bakımından önem taşır. Ücret yasağını veya azami ücret sınırını ortadan kaldırmaz. İmza ile ücretin maddi hukuka uygunluğu ayrı değerlendirilir.

Nakit yatırırken alınan hesap bakım bedeli de 15.30 istisnasına girer mi?

Hayır. Hesap işletimi ve hazır tutulması için m.14/1’deki yasak ayrı uygulanır. Geç saatte şubeye para yatırılması, ayrıca tahsil edilen hesap bakım kalemini hukuka uygun hâle getirmez.

İade hesabında ekstredeki toplam ücret ve vergiyi aynı mı kabul etmeliyim?

Talimat sınırlanan ücretlerin BSMV hariç olduğunu açıklar. Ücret matrahı ve vergi ayrıştırılır; kısmi iade ve ters kayıtlar düşülür. Talep nakit ana paraya değil, fazla veya yasak kesintiye yöneltilir.

Mersin ve İstanbul işletmelerinde nakit kesintisi dosyası

Mersin’de hasılat yatıran işletmenin şube dekontlarıyla İstanbul’daki şirket merkezinin hesap kayıtları aynı işlem numarası üzerinden birleştirilmelidir. Birden fazla şube ve çalışan bulunan işletmede yatıran kişi ile hesap sahibi ayrımı özellikle önem taşır. Yerel bir ücret istisnası yoktur; TCMB düzenlemesi kapsamındaki işlemler aynı hukuki kurallarla incelenir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →