Yabancı Damgalı Palet Yeniden İhracatta Kullanılır mı? ISPM 15, Fatura ve Isıl İşlem Kaydı

Yabancı ülkeye ait ISPM 15 işareti taşıyan bir palet, yalnız damgası bulunduğu için Türkiye’den yapılacak her ihracatta kullanılamaz. Yeniden ısıl işlem yapılmadan kullanım için belge zinciri, okunabilir işaret, uygun muhafaza, zararlı izi bulunmaması ve onarım yapılmamış olması birlikte aranır. İthalatçının kendi ihracatında kullanacağı ambalajla, tedarikçinin başkasına satacağı ambalaj için farklı kayıt şartları vardır.

Kanuni temel, 5996 sayılı Kanun’un 15/9. maddesindeki ahşap ambalaj onay düzenidir. Somut yeniden kullanım kuralları, 26 Temmuz 2024 tarihli Ahşap Ambalaj Malzemelerinin Isıl İşleme Tabi Tutulması ve İşaretlenmesine Dair Yönetmelik’in 8 ve 15. maddelerinde bulunur. 2026 Bitki Karantinası Yönetmeliği’nin 19/17. maddesi de yabancı damgalı ambalajın ihracatta kullanımını bu düzenlemeye bağlar. Satın alma, depo ve yükleme kayıtları bu üç bağlantı birlikte değerlendirilerek hazırlanmalıdır.

Palet dışındaki destek tahtası ve sandık da incelenir

Ahşap Ambalaj Yönetmeliği’nin 2. maddesi, ihracatta kullanılan palet, sandık, kasa, kutu, istif tahtası, kablo ve bobin makarası gibi malzemeleri kapsar. Ürünün ticari adı tek başına belirleyici değildir. Makinenin altına konulan destek tahtası da eşyanın korunması veya taşınması işlevi nedeniyle bu değerlendirmeye girer. Yükleme dosyası yalnız ana paletin fotoğrafıyla sınırlanmamalıdır.

Maddenin ikinci fıkrasında belirli malzemeler kapsam dışında bırakılır. Altı milimetre veya daha ince ahşap ambalaj, tamamen işlenmiş levhadan oluşturulan belirli ambalajlar, talaş ve ahşap yünü bu gruplardandır. Tamamen işlenmiş levhaya ilişkin istisna, kapsam içindeki masif ahşap parçalar da bulunan her birleşik ambalaja genişletilemez. Malzemenin bileşimi ve kalınlığı belirlenmelidir.

Satın alma şartnamesinde ambalajın türü, ölçüsü ve kullanılan bileşenler gösterilirse hangi parçanın hangi kurala tabi olduğu izlenebilir. Bir kasanın duvarının işlenmiş levhadan olması, tabanındaki masif taşıyıcıların da aynı istisnayı taşıdığını kanıtlamaz. Sonradan eklenen destekler için ayrı kontrol satırı açılması, sevkiyatın yalnız ilk satın alınan ambalaj üzerinden değerlendirilmesini önler.

Yabancı damga hangi koşullarla yeniden kullanıma elverişlidir?

8/1. madde, serbest dolaşıma giren işaretli ambalajın yeniden ısıl işlem ve işaretleme yapılmadan ihraç edilecek mal beraberinde kullanılmasını şartlara bağlar. Onarım veya yeniden üretim yapılmamış olmalı; malzeme karantina şartlarını sağlayan ortamda saklanmalı; zararlı organizma galeri ve izleri bulunmamalı; işaret okunabilmelidir. İthal ürünle geldiğini gösteren fatura ve ekindeki ısıl işlem çıktısı da bulunmalıdır.

Bu koşulların biri belgeye, diğeri mevcut fiziksel duruma ilişkindir. Eski fotoğraf veya arşivdeki fatura, paletin depoda sonradan gördüğü işlemi göstermez. Kontrol sırasında ambalajdaki işaretle dosyadaki işlem kaydı eşleştirilirken kırılma, parça değişimi ve zararlı izi de değerlendirilmelidir. Damganın okunamaması, hangi kayıtla eşleştirme yapıldığını belirsiz bırakır; tahmin yoluyla numara tamamlanmamalıdır.

Bitki sağlığı işareti, paletin her taşıma yüküne dayanacağını da kanıtlamaz. Taşımada ambalaj ve işaretleme sorumluluğu mekanik koruma ve taşıma güvenliğini ayrıca ele alır. Sağlık kayıtları bulunan kırık bir paletin yük için uygunluğu ile sağlam görünen fakat belgesiz paletin bitki sağlığı uygunluğu birbirinden ayrı değerlendirilir.

İthalatçı aynı paleti kendi ihracatında nasıl kullanır?

8/2-a maddesi, aynı zamanda ithalatçı olan kullanıcının ithal ettiği ürün beraberinde gelen ambalajı yeniden kendi ihracatında kullanmasını düzenler. Esas ithal ürün faturasının ekinde bu ambalaja ait ısıl işlem çıktısı bulunmalıdır. ISPM 15 ve Yönetmeliğin ilgili şartları sağlanır. Bu özel düzenlemede Ek-1’deki yerli izlenebilirlik işaretlemesi ve karekod hükümleri dışarıda tutulmuştur.

İthal ürünle gelen ambalajın ısıl işlem çıktısı beş yıl saklanır ve denetimde esas ürün faturasıyla birlikte gösterilir. Bu süre, paletin beş yıl boyunca koşulsuz kullanılabileceği anlamına gelmez. Kayıt saklama yükümlülüğü ile yeniden kullanım anındaki uygunluk farklı konulardır. Depolama, işaretin okunabilirliği, zararlı izi ve onarım geçmişi ayrıca kontrol edilmelidir.

İthalat ve ihracat departmanlarının aynı şirkette olması, belge aktarımını kendiliğinden sağlamaz. İthalat dosyasındaki ambalaj kaydı ihracat hazırlığına aktarılmalı; hangi stok grubunun hangi ithalat faturasıyla bağlantılı olduğu belirlenmelidir. Paletlerin başka ithalatlardan gelen veya belgesiz stoklarla karıştırılması, şirketin elinde doğru belge bulunsa bile kullanılan ambalajın o belgeye ait olduğunun gösterilmesini güçleştirir.

Tedarikçinin satın aldığı veya bedelsiz aldığı palette fark nedir?

8/2-b-1 maddesi, serbest dolaşıma giren ambalajı yeniden ihracat amacıyla alıp satan tedarikçinin alış faturasını ve bu faturaya ekli ısıl işlem çıktısını arar. Satış bilgileri tedarikçi kayıt defterine işlenir. Tedarikçi yalnız damgayı göstererek alış belgesindeki eksikliği gidermiş sayılmaz; hangi ambalajı kimden aldığı ve hangi kullanıcıya sattığı kayıt zincirinde görünmelidir.

İthalatçı tarafından bedelsiz verilen ve tedarikçi adına alış faturası düzenlenmeyen ambalaj, aynı hüküm uyarınca tekrar ihracatta kullanılmak üzere satılamaz. Bu sınırlama, ücretsiz devrin ticari açıdan açıklanabilmesinden bağımsızdır. Teslim tutanağı, depo giriş fişi veya tarafların yazışması, maddede istenen fatura ve işlem kaydı ilişkisini kendiliğinden oluşturmaz.

Kullanıcı açısından da 15/1-c maddesi önemlidir: ihracatta kullanılacak uygun ahşap ambalaj, Bakanlık internet sitesinde bilgileri bulunan izin belgeli işletmelerden veya kayıtlı tedarikçilerden alınır. Tedarikçi kaydı ile ısıl işlem ve işaretleme izni farklı yetkilerdir. Alım dosyası, satıcının yaptığı iş için gereken kayıt türünü ve teslim edilen ambalajın belgelerini birlikte göstermelidir.

Ürünle gelen palet ile doğrudan ithal edilen palet aynı dosya değildir

8/2-b-2 maddesi, ürün beraberinde gelmeyen ve doğrudan ahşap ambalaj malzemesi olarak Bitki Sağlık Sertifikasıyla ithal edilmiş ürünün satışını ayrıca düzenler. Başka bir tedarikçi veya kullanıcıya satışta faturaya sertifikanın onaylı sureti eklenir. Tedarikçi, sertifikada belirtilen ambalaj miktarından fazla satış yapamaz ve satış bilgilerini kayıt defterine işler.

Buradaki belgeyi, başka bir malın ithalat faturası ekindeki ısıl işlem çıktısıyla değiştirmek doğru değildir. Dosya önce ambalajın Türkiye’ye hangi işlemle geldiğini belirlemelidir. Ambalajın bizzat ithal edilen eşya olduğu durumla, makine veya başka ticari ürün beraberinde geldiği durumun ayrılması, sonraki satış faturasında hangi ekin aranacağını da belirler.

Gümrük beyannamesi eki belgeler incelememiz ilk ithalat dosyasının genel çerçevesini açıklar. Yeniden kullanım veya tedarik satışı için bu dosyanın tamamlanmış olması yeterli kabul edilmez; 8. maddede aranan sonraki belge ilişkisi de kurulmalıdır. Özellikle parça parça satışlarda miktar kaydı, aynı sertifikayla belgelendirilemeyen fazla ambalajın satışını önleyecek biçimde izlenir.

Isıl işlem çıktısı bulunmayan yabancı palet ne yapılır?

8/2-b-3 maddesi, yabancı ISPM 15 işareti bulunan ancak belgelendirilemeyen serbest dolaşımdaki ambalajın yalnız yurt içinde kullanımını düzenler. Yurt içinde kullanılmak üzere yapılan satışın faturasında “ihracatta kullanılamaz” ibaresi bulunur. Yabancı damganın varlığı, bu belge eksikliğini ortadan kaldırmaz. Faturadaki kayıt, kullanıcıya ürünün hangi amaçla kullanılamayacağını açıkça gösterir.

Aynı maddenin dördüncü alt bendi, alış faturasında bu ibare olmasına rağmen ambalajın ihracatta kullanılmasını ayrıca uygunsuz işlem olarak ele alır. Kullanıcı satın alma sırasında bu kaydı görmezden gelemez. Depoya kabul edilen malzemenin daha sonra ihracat stokuna aktarılması için yalnız şirket içi stok kodunun değiştirilmesi, hukuki uygunluk durumunu değiştirmez.

Beşinci alt bent ise belgesiz ambalaj için farklı bir yol tanır: izin belgeli işletmeden ısıl işlem uygulama hizmeti alınarak malzeme Yönetmeliğe uygun hale getirilebilir ve ardından ihracatta kullanılabilir veya satılabilir. Bu yol gerçek yeni işlem ve kayıt gerektirir. Eski yabancı damganın fotoğrafı, kayıp belgenin tahminle yeniden oluşturulması ya da satın alma açıklamasının değiştirilmesi yeni işlemin yerine geçmez.

Yeniden işlemden sonra parça parça satışta belge nasıl aktarılır?

İzin belgeli işletmeden yeni ısıl işlem hizmeti alınmasıyla oluşan kayıt zinciri, önceki yabancı işlem belgesinden ayrılır. Bu ambalajın tedarikçi tarafından satışında 15/1-b maddesinin belge aktarım kuralları uygulanır. Tek satışla devredilen partide işlem çıktısının usulüne uygun kaşe ve imzalı sureti satış belgesine eklenir; asıl belge tedarikçinin kendi kayıtlarında tutulur. Kullanıcıya yalnız faturanın gönderilmesi gerekli işlem bilgisinin aktarılmasını tamamlamaz.

Malzeme parça parça satılıyorsa işlem çıktısı her satış için usulüne uygun çoğaltılır, tedarikçinin kaşesi ve imzasıyla ilgili satış faturasına veya irsaliyesine eklenir. Tedarikçide kalan aslın arkasına satış yapılan kullanıcı veya tedarikçilerin unvanları yazılır. Böylece tek işlem çıktısının farklı müşterilere verilmesi, satış miktarının kayıtsız çoğaltılması anlamına gelmez; hangi kısmın kime satıldığı ayrıca gösterilir.

15/1-b kapsamındaki bu belgeler iki yıl saklanır. Bu süre, ithalatçının kendi ithalatıyla gelen ambalajı tekrar kullanmasına ilişkin 8/2-a maddesindeki beş yıllık saklama kuralıyla karıştırılmamalıdır. Ayrıca tedarikçi defterinin satılan bölümündeki miktar alınan miktarı aşamaz. Dosyanın hangi hukuki yola ait olduğunu baştan belirlemek, doğru saklama süresinin ve belge eklerinin uygulanmasını sağlar.

Paletin bir tahtasını değiştirmek neden ayrı işlem sayılır?

8/3-a maddesine göre işaretli ambalajın onarımı ve yeniden üretimi izin belgeli işletmelerde yapılır. 15/1-ğ maddesi de tedarikçi ve kullanıcının bu ambalajda onarım veya yeniden üretim yapmasını yasaklar. Yabancı işareti yerinde bırakıp yeni tahta çakmak, önceki ısıl işlemin yeni parçayı da kapsadığını göstermez. Tek parçanın değiştirilmesi de onarım kuralının dışına çıkmaz.

Yönetmelik 4. maddede onarımı en fazla üçte bir oranındaki, yeniden üretimi ise üçte birden fazla parça yenilemesi olarak ayırır. Bu oranlar kullanıcıya üçte bire kadar serbest tamir yetkisi vermez. Onarımda kullanılacak her parçaya, yetkili işletme tarafından ısıl işlem ve ilgili işaretleme uygulanır. İkinci defadan sonraki onarımlarda yeniden üretime ilişkin hüküm uygulanır.

Yeniden üretimde eski ISPM 15 işareti kalıcı biçimde giderilir; ambalajın tamamı yeniden işleme ve gerekli işaretlemeye tabi tutulur. Bu nedenle hasarlı palet, işlem geçmişi belirsiz hale gelmeden uygun stoktan ayrılmalıdır. Yetkili işletmeye gönderilen parçalar ve geri alınan ambalaj için düzenlenen kayıtlar, şirketin depoda yaptığı basit bir tamir kaydından farklıdır.

Depoda bekleme ve aracıyla ihracatta sorumluluk devam eder

15/1-d maddesi, işaretli ve işlem görmemiş işaretsiz ambalajın bir arada bulundurulmasını yasaklar. Kullanıcı, teslim aldığı malzemenin karantina şartlarını ülke gümrüklerinden çıkışına kadar korumakla sorumludur. Tedarikçinin sorumluluğu da izin belgeli işletmeden teslim alma ile kullanıcıya veya başka tedarikçiye teslim arasındaki dönemi kapsar. Belge alınması, sonraki muhafaza yükümlülüğünü sona erdirmez.

Depo planında işlem görmüş, belgesiz, hasarlı ve yeniden işleme gönderilecek ambalajlar ayırt edilmelidir. İşaret ve belge eşleştirmesi yapılmış stokun farklı malzemeyle karışması, yükleme anında yanlış ambalaj seçilmesine neden olan bir kayıt sorunudur. Kabul tarihi, geldiği firma, miktar, bağlantılı belge ve ayrıldığı sevkiyat birlikte tutulursa ürünün izlenmesi somut kayıtlarla yapılır.

15/1-f maddesi, kendi ürününü fasoncu, komisyoncu veya benzeri aracı üzerinden ihraç eden kullanıcının ambalaj uygunluğuna ilişkin sorumluluğunu korur. Ambalajı aracının seçmesi bu kuralı kaldırmaz. Taraflar sözleşmede belge teslimini, uygun olmayan malzemenin değiştirilmesini ve yükleme öncesi incelemeyi düzenleyebilir; ancak sözleşme, Yönetmelikteki kamu hukuku yükümlülüğünün yok sayılması için kullanılamaz.

Bitki Sağlık Sertifikası istisnası ambalaj kontrolünü kaldırmaz

2026 Bitki Karantinası Yönetmeliği’nin 23/4. maddesi, eşya beraberinde gelen ve ISPM 15’e uygun işaretlenmiş ahşap ambalaj için Bitki Sağlık Sertifikası aranmamasını düzenler. Bu, maddi uygunluğun denetlenmeyeceği anlamına gelmez. Aynı Yönetmeliğin 8/15. maddesi uygun olmayan ambalajın girişine izin verilmemesini ve ihracatçı ülkeye iade işlemini öngörür.

İhracatta 19/8. madde uyarınca ürün beraberindeki ambalajın ISPM 15 uygunluğu kontrol edilir ve uygun olmayan sevkiyatın ihracatına izin verilmez. 19/17. madde de yabancı damgalı ambalajın tekrar kullanımını 2024 Ahşap Ambalaj Yönetmeliğine bağlar. İlk girişte sertifika aranmamış olması, sonraki kullanımda fatura ve ısıl işlem kaydının aranmayacağı sonucunu doğurmaz.

Uluslararası satış ilişkisindeki ambalaj şartları ise ayrıca korunur. CISG m.35 bakımından malın ve ambalajın sözleşmeye uygunluğu incelemesi bu alanı açıklar. Alıcının ambalajı kabul etmesi idari sağlık şartlarını değiştirmez; bitki sağlığı yönünden uygunluk da satıcının her sözleşmesel ambalaj yükümlülüğünü yerine getirdiğini tek başına kanıtlamaz.

Yabancı işaret, yerli karekod ve yükleme dosyası nasıl ayrılır?

Yabancı ambalajın 8/2-a ve b-1 kapsamındaki özel kullanımında, Ek-1’deki yerli izlenebilirlik işareti ve karekod uygulaması açıkça dışarıda bırakılmıştır. Bu istisna diğer belge ve sağlık şartlarını kaldırmaz. Yabancı paleti yalnız Türkiye’deki karekodun bulunmaması nedeniyle belgesiz saymak da, karekod aranmadığı için bütün fatura ve işlem kayıtlarını gereksiz görmek de hükmü yanlış genişletir.

Yerli uygulamanın geçiş kuralı ayrıca değerlendirilir. Yönetmeliğin geçici 1/7. maddesi, 22/7. maddede belirtilen yönerge yürürlüğe girinceye kadar işlerin karekod uygulanmadan yürütülmesini öngörür. Bu koşullu hükümden, bütün tarihler ve bütün ambalaj türleri için tek bir sonuç çıkarılamaz. Yabancı ambalaj dosyasında esas soru, özel 8. madde yolunun somut şartlarının sağlanıp sağlanmadığıdır.

Yükleme öncesinde hangi ambalajın hangi belgeyle kullanıldığı kesinleştirilir. Fatura ve ekinin yalnız e-posta arşivinde bulunması yeterli dosya düzeni oluşturmaz; belge, seçilen stok ve yüklenen miktarla ilişkilendirilmelidir. Uygunsuzluk saptandığında sebep ayrıca kaydedilir: eksik belge, okunamayan damga, onarım, zararlı izi ve muhafaza sorunu aynı düzeltme işlemini gerektirmez. Yapılan düzeltmenin kaydı, son durumun neden uygun görüldüğünü göstermelidir.

Yabancı damgalı paletlerin ihracatta kullanımı hakkında sorular

Yabancı ISPM 15 damgası bulunan her palet ihracatta kullanılabilir mi?

Hayır. M.8/1 kapsamında belge zinciri, okunabilir işaret, uygun muhafaza, zararlı izinin bulunmaması ve onarım yapılmamış olması birlikte değerlendirilir. Damga tek başına bütün şartların sağlandığını göstermez.

İthalatçı kendi paletini tekrar kullandığında hangi belge gerekir?

M.8/2-a uyarınca esas ithal ürün faturasının ekinde palete ait ısıl işlem çıktısı bulunmalıdır. Diğer sağlık koşulları da korunur. Bu özel yolda yerli izlenebilirlik işareti ve karekod uygulaması dışarıda tutulmuştur.

Yabancı palete ait ısıl işlem çıktısı kaç yıl saklanır?

İthalatçının kendi ihracatında kullanımına ilişkin m.8/2-a kapsamında beş yıl saklanır ve esas ürün faturasıyla denetimde gösterilir. Bu süre paletin beş yıl koşulsuz sağlık uygunluğu taşıdığı anlamına gelmez.

İthalatçının bedelsiz verdiği paleti tedarikçi ihracat için satabilir mi?

M.8/2-b-1, tedarikçi adına alış faturası olmayan ve bedelsiz verilmiş ambalajın yeniden ihracat amacıyla satışına izin vermez. İlgili fatura ve ısıl işlem çıktısı zinciri kurulmalıdır; teslim tutanağı kendiliğinden bunun yerini tutmaz.

Doğrudan palet ithalatında satış faturasına ne eklenir?

Ürün beraberinde gelmeyip Bitki Sağlık Sertifikasıyla doğrudan ithal edilen ambalajın satışında m.8/2-b-2 gereğince sertifikanın onaylı sureti faturaya eklenir. Sertifikadaki miktardan fazla satış yapılamaz ve kayıt tutulur.

Isıl işlem çıktısı olmayan palet tamamen kullanılamaz mı?

Mevzuattaki belgesiz yabancı ambalaj için yurt içi kullanım ve faturada ihracatta kullanılamaz kaydı düzenlenmiştir. Ayrıca izin belgeli işletmeden yeni ısıl işlem hizmeti alınıp uygun hale getirilerek ihracatta kullanım yolu vardır.

Paletin tek tahtasını şirket çalışanı değiştirebilir mi?

İşaretli ambalajın onarımı izin belgeli işletmede yapılır. Az sayıda parça değiştirilmesi kullanıcıya serbest tamir yetkisi vermez. Yeni parçanın işlem ve işaretleme şartları da m.8/3 kapsamında yerine getirilmelidir.

İhracatı komisyoncu yapıyorsa ambalaj sorumluluğu kalkar mı?

Hayır. M.15/1-f, kullanıcının kendi ürününü aracıyla ihraç etmesinde ambalaj uygunluğundan kullanıcı sorumluluğunu korur. Tarafların sözleşmesi iş bölümünü düzenleyebilir, kanuni yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İthalatta sertifika aranmaması paletin kontrol edilmeyeceği anlamına gelir mi?

Hayır. 2026 Karantina Yönetmeliği m.23/4 uygun işaretli ambalajda sertifika istisnası getirir. M.8/15 uyarınca uygun olmayan ahşap ambalajın girişine izin verilmez. Belge istisnası maddi uygunluğu ortadan kaldırmaz.

Paletin sağlam olması bitki sağlığı uygunluğu için yeterli mi?

Mekanik sağlamlık ve bitki sağlığı farklıdır. Sağlam paletin işlem belgesi veya sağlık koşulları eksik olabilir; işaretli palet de taşıma için hasarlı olabilir. Her iki değerlendirme kendi kayıtları ve ilgili yükümlülükleri üzerinden yapılmalıdır.

Mersin ve İstanbul ihracatında ambalaj dosyası

Liman, depo ve ihracat birimi arasında dolaşan ambalaj kayıtlarının aynı sevkiyata bağlanması gerekir. Mersin veya İstanbul’dan yapılacak yüklemede ithalatçının arşivi, tedarikçinin faturası ve depoda ayrılan paletler birlikte eşleştirilir. Aracı firma kullanılması, ambalajın sağlık uygunluğuna ilişkin sorumlulukların dosyada görünür olmasını gereksiz hale getirmez.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →