DNA ve Genetik İnceleme Verileri Ne Zaman Silinir? CMK 80 (2026)

Kısa ve net cevap: 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun ile CMK m.80 değişti. Moleküler genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel bir sisteme kaydedilir ve bir örneği dosyada delil olarak saklanır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde bilgiler derhâl yok edilir. Diğer hâllerde ise mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçince Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir. Kişi, saklama amacının ortadan kalkması veya haklı neden bulunması hâlinde bu süre dolmadan hâkim veya mahkemeden silme talep edebilir.

CMK 80’de 2026 yılında ne değişti?

CMK m.80, ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yapılan moleküler genetik incelemelerin sonuçlarının korunması, kullanılması ve yok edilmesi rejimini düzenler. 7589 sayılı Kanun’dan önceki sistem, özellikle kovuşturmaya yer olmadığı, beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı durumlarında verilerin yok edilmesini öngörüyordu. 2026 değişikliği ise verilerin özel bir sisteme kaydedilmesini, uzun süreli saklama rejimini, erken silme talebini ve başka soruşturma veya kovuşturmalarda hangi kararla kullanılabileceğini açıkça düzenledi.

Yeni sistemin temelinde iki farklı sonuç vardır. Birinci grup dosyalarda soruşturma veya kovuşturma kişi aleyhine mahkûmiyet sonucuna ulaşmaz ve kanunda sayılan hâller gerçekleştiğinde veri derhâl yok edilir. İkinci grup dosyalarda ise veri, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl tutulur. Bu yirmi yıllık rejimin yanında kişiye, saklama amacı ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa daha erken silme talep etme hakkı tanınmıştır.

Bu nedenle 2026’dan sonra “DNA verisi her durumda dosya kapanınca silinir” ya da “DNA verisi ömür boyu tutulur” şeklindeki iki ifade de doğru değildir. Silme zamanı dosyanın hangi kararla sonuçlandığına ve kararın kesinleşme durumuna göre belirlenir.

CMK 80 hangi genetik inceleme sonuçlarını kapsar?

CMK m.80, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75, 76 ve 78. maddelerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarına ilişkindir. Bu sistem; şüpheli veya sanıktan, diğer kişilerden ve gerekli hâllerde biyolojik örneklerden hareketle gerçekleştirilen moleküler genetik inceleme sonuçlarının hukuki statüsünü belirler.

Kanunun düzenlediği şey yalnız fiziksel örneğin kendisi değildir. İnceleme sonucunda elde edilen, kişisel veri niteliğindeki genetik sonuçlar ve bunların sisteme kaydedilmiş hâli m.80’in merkezindedir. Numunenin laboratuvar safhasındaki işlenmesi, DNA izolasyonu ve fiziksel örneklerin imhasına ilişkin teknik kurallar ayrıca ilgili yönetmeliklerde düzenlenir. CMK m.80 ise özellikle inceleme sonuçlarının kişisel veri olarak korunmasına odaklanır.

Genetik inceleme sonucu sıradan bir dosya evrakı gibi serbestçe paylaşılamaz. Ceza muhakemesindeki maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacı dışında kullanılması, üçüncü kişilere verilmesi veya dosya dışı amaçla işlenmesi kanunun koruma mantığına aykırıdır. Biyolojik delilin ceza soruşturmasındaki yeri için adli rapor ve biyolojik delil rehberi; kişisel verilerin ceza hukuku boyutu için TCK 135-140 kişisel veri suçları içeriği ayrıca incelenebilir.

Kimlik bilgilerinden arındırılmış kayıt ne anlama gelir?

Yeni m.80/2’ye göre inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu düzenleme, özel sistemdeki genetik sonucun kişinin adı-soyadı gibi doğrudan kimlik bilgileriyle açık biçimde tutulmamasını öngörür. Bunun yanında inceleme sonucunun bir örneği soruşturma veya kovuşturma dosyasında delil olarak saklanmak üzere ilgili makama gönderilir.

Kimlik bilgilerinden arındırma, verinin artık hukuken kişisel veri niteliğini tamamen kaybettiği anlamına gelmez. Genetik veri yapısı gereği kişiye ilişkin hassas bilgi taşır ve CMK m.80 bu verilerin kullanılması için ayrıca mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararı arar. Bu nedenle sisteme kodlanmış veya ayrıştırılmış biçimde kaydedilmesi, verinin serbest kullanımına izin vermez.

Yeni düzenleme aynı zamanda Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına, kayıt sisteminin saklanması, imhası ve kayıtlardan yararlanmaya ilişkin esas ve usulleri müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirleme görevi vermiştir. Kanun çerçeveyi kurmuş, teknik işletim ayrıntılarını yönetmeliğe bırakmıştır.

Genetik veriler hangi hâllerde derhâl yok edilir?

CMK m.80/2 dört temel durumda derhâl yok etme öngörür. Birincisi, kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz süresinin dolmasıdır. İkincisi, kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itirazın reddedilmesidir. Üçüncüsü, beraat kararının kesinleşmesidir. Dördüncüsü ise ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesidir.

Bu durumlarda kanun “derhâl” ifadesini kullanır. Dolayısıyla yirmi yıllık saklama süresi bu dört sonuç için uygulanmaz. Yok etme işlemi Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve işlem dosyada muhafaza edilmek üzere tutanağa bağlanır.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararında iki ihtimalin ayrılması önemlidir. Karara itiraz edilmemişse itiraz süresi dolduğunda yok etme şartı oluşur. İtiraz edilmişse, itirazın reddi ile birlikte yok etme şartı gerçekleşir. Beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararlarında ise kararın kesinleşmesi aranır.

Yirmi yıllık saklama süresi hangi tarihten başlar?

Kanunda derhâl yok etme kapsamında sayılmayan diğer hâllerde inceleme sonuçları, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle yok edilir. Başlangıç tarihi suç tarihi, örnek alınma tarihi, genetik incelemenin yapıldığı tarih veya ilk derece karar tarihi değildir. Kanun açıkça mahkeme kararının kesinleşmesini esas alır.

Bu nedenle yirmi yıllık sürenin doğru hesaplanması için kesinleşme şerhi ve kanun yolu süreci incelenmelidir. İstinaf veya temyiz devam ederken karar henüz kesinleşmemişse yirmi yıllık sürenin başlangıcı oluşmaz. Kesinleşme tarihi belirlendikten sonra kanundaki yirmi yıllık dönem hesaplanır.

Sürenin sonunda yok etme yine Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve tutanak düzenlenir. Bu usul, verinin yalnız sistem ekranından görünmez hâle getirilmesiyle yetinilmeyip yok etme işleminin dosyada denetlenebilir bir kayıtla belgelenmesini amaçlar.

Yirmi yıl dolmadan genetik verinin silinmesi istenebilir mi?

Evet. 2026 değişikliğinin kişiye tanıdığı önemli haklardan biri erken silme talebidir. CMK m.80/2’nin yeni cümlesine göre bilgisi sisteme kaydedilen kişi, yirmi yıllık süre içinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilir.

Bu hak otomatik silme değildir; başvuru üzerine hâkim veya mahkeme değerlendirme yapar. Başvuruda yalnız “verimi sildirmek istiyorum” demek yerine, saklama amacının neden ortadan kalktığı veya haklı nedenin hangi somut olguya dayandığı açıklanmalıdır. Dosyanın kesinleşme durumu, kişinin hukuki statüsü ve verinin saklanmasının ceza muhakemesi açısından taşıdığı amaç birlikte değerlendirilir.

Kanun haklı neden kavramını tek tek saymamıştır. Bu nedenle değerlendirme, soyut varsayıma değil somut dosyadaki olgulara dayanmalıdır. Başvuru dilekçesinde karar tarihleri, kesinleşme bilgileri, genetik incelemenin hangi dosyada yapıldığı ve silmeyi gerektiren somut neden belgeleriyle ortaya konulmalıdır.

Sisteme kaydedilen genetik veriler başka bir soruşturmada kullanılabilir mi?

Evet; ancak serbestçe kullanılamaz. Yeni CMK m.80/3, sisteme kaydedilen bilgilerin yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılabileceğini düzenler. Kullanım için mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararı gerekir.

Bu hüküm, genetik veri tabanının idari merak veya genel araştırma amacıyla taranmasına izin vermez. Kullanımın somut bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacı taşıması zorunludur. Ayrıca karar verecek makam kanunda açıkça sınırlandırılmıştır.

Kullanım kararı verilmişse kararın hangi dosyaya ilişkin olduğu, hangi amaçla verildiği ve yetkili makam tarafından verilip verilmediği incelenebilir. Kişisel veri niteliğinin ağırlığı nedeniyle m.80’in açık şartları dışında kullanım hukuka uygun kabul edilemez.

Genetik verinin kullanılmasına ilişkin karara karşı hangi yol açıktır?

CMK m.80/3, başvuru yolunu da açıkça düzenler. Mahkeme veya hâkim tarafından verilen kullanım kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Cumhuriyet savcısının kullanım kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Bu ayrım önemlidir. Kararı kimin verdiği belirlenmeden başvuru mercii tayin edilmemelidir. Mahkeme/hâkim kararı ile savcı kararı için kanunda farklı başvuru modeli kurulmuştur. Başvuruda kararın dosya numarası, karar tarihi, kullanım amacı ve CMK m.80’deki şartların oluşup oluşmadığı açıkça gösterilmelidir.

Süre ve usul bakımından kararın niteliği ile tebliğ/öğrenme durumu somut dosyada Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili itiraz hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Kanunda olmayan genel bir süre uydurmak yerine tebliğ edilen karar ve dosya kaydı esas alınmalıdır.

Erken silme talebinde dilekçeye hangi bilgiler yazılmalıdır?

CMK m.80 uyarınca erken silme talebinde, başvurunun hangi ceza dosyasındaki moleküler genetik inceleme sonucuna ilişkin olduğu açıkça belirtilmelidir. Mahkeme veya savcılık adı, soruşturma/esas numarası, karar türü, karar tarihi ve kesinleşme tarihi biliniyorsa dilekçeye eklenmelidir.

İkinci olarak, saklama amacının ortadan kalktığı veya haklı neden bulunduğu somutlaştırılmalıdır. Üçüncü olarak, talep edilen işlemin yalnız dosyadaki belge mi, özel sistemdeki kayıt mı yoksa kanunun öngördüğü kapsamda bütün ilgili genetik veri kaydı mı olduğu açıkça yazılmalıdır. Dördüncü olarak, başvuruyu destekleyen kesinleşme belgesi ve diğer belgeler eklenmelidir.

Başvurunun hukuki temeli doğrudan CMK m.80/2’dir. Bu hüküm 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir ve kişiye, yirmi yıllık saklama süresi dolmadan silme isteme imkânı tanımıştır.

Genetik veri ile parmak izi kaydı aynı düzenlemeye tabi değildir

CMK m.80 moleküler genetik inceleme sonuçlarına ilişkindir. Parmak izi, fotoğraf, beden ölçüleri ve fizik kimliğin tespitine yarayan diğer kayıtlar CMK m.81 ve ilgili özel mevzuat kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle “DNA kaydı silinirse parmak izi de aynı anda otomatik silinir” şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Bir kişinin ceza dosyasında hem DNA incelemesi hem parmak izi veya fotoğraf kaydı bulunabilir. Her veri türünün dayanağı ve silme rejimi ayrı kontrol edilmelidir. Başvuru yapılırken hangi verinin hangi kanun maddesine göre tutulduğu belirlenmelidir.

Aynı şekilde CMK m.80’deki genetik veri rejimi ile özel hastane, sağlık kuruluşu veya ticari genetik test şirketlerinde tutulan sağlık/genetik veriler aynı hukuki süreç değildir. Ceza muhakemesi dışında tutulan genetik veriler bakımından KVKK ve sağlık mevzuatı başta olmak üzere ilgili özel düzenlemeler uygulanır.

Mersin ve Türkiye genelinde uygulama

CMK m.80 ülke genelinde geçerli ceza muhakemesi hükmüdür. Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı veya Mersin ceza mahkemelerindeki bir dosya ile İstanbul, Ankara, İzmir ve diğer illerdeki dosyalar aynı kanuni çerçeveye tabidir. Fark, somut dosyanın karar türü, kesinleşme tarihi ve genetik verinin hangi işlem kapsamında elde edildiğindedir.

Mersin’den takip edilen ceza dosyalarında genetik verinin saklanması veya silinmesi değerlendirilirken kararın kesinleşme kaydı ve m.80’deki dört derhâl yok etme hâli öncelikle kontrol edilmelidir. Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Sık sorulan sorular

DNA verisi beraat edince silinir mi?

Evet. Beraat kararı kesinleştiğinde CMK m.80 uyarınca ilgili bilgiler derhâl yok edilir.

Takipsizlikte DNA verisi ne zaman silinir?

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi dolduğunda; itiraz edilmişse itiraz reddedildiğinde derhâl yok edilir.

Mahkûmiyet hâlinde DNA verisi kaç yıl saklanır?

Derhâl yok etme kapsamına girmeyen hâllerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl saklama rejimi uygulanır.

Yirmi yıl dolmadan silme talep edilebilir mi?

Evet. Saklama amacı ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa hâkim veya mahkemeden silme istenebilir.

Genetik veri başka dosyada kullanılabilir mi?

Yürüyen bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir.

Savcının kullanım kararına karşı nereye başvurulur?

Sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Mahkeme veya hâkim kullanım kararına karşı ne yapılır?

CMK m.80/3 uyarınca itiraz yoluna başvurulabilir.

Veri imhasını kim yapar?

Kanunda öngörülen yok etme işlemi Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve tutanağa geçirilir.

DNA sonucu isimle birlikte mi sistemde tutulur?

Yeni düzenleme, inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel sisteme kaydedilmesini öngörür.

Parmak izi de CMK 80’e göre mi silinir?

Hayır. Parmak izi ve diğer fizik kimlik kayıtları farklı mevzuat hükümlerine tabidir.