Kıyı Tesisi Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB) Nasıl Alınır? 2026

Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB), paketli veya dökme halde tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin almak ve geçerli durumda bulundurmak zorunda olduğu belgedir. Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik m.5, TYUB zorunluluğunu, belge süresini, ücret esaslarını ve yenileme sistemini doğrudan düzenler.

Kısa ve net cevap: Yönetmelik m.5/1 uyarınca tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin TYUB alması ve belgeyi geçerli durumda bulundurması zorunludur. TYUB’nin geçerlilik süresi üç yıldır. Süre sonunda yeniden denetim yapılarak belge yenilenir. 24 Eylül 2025 değişikliği sonrası mevcut elleçleme alanına yeni alan eklenmesinde yeni faaliyet türü eklenmiyorsa yalnız denetim ücreti alınır; TYUB sınırlaması değişikliğinde belge yenileme ücreti alınmaz, yeni bir tehlikeli yük türü eklendiğinde ise yalnız eklenen yük türü için belge ücreti alınır. Kıyı tesisi, İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükü m.11/1-c gereğince elleçleyemez ve buna göre gemi planlaması yapmak zorundadır.

Kıyı Tesisi Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB) Nedir?

TYUB, İdare tarafından düzenlenen ve paketli veya dökme halde tehlikeli yük elleçlemesi yapan kıyı tesislerinin almak zorunda olduğu uygunluk belgesidir. Yönetmeliğin m.4/1-t bendinde TYUB bu şekilde tanımlanmış, m.5/1’de ise belgeyi alma ve geçerli durumda bulundurma zorunluluğu emredici hüküm olarak kurulmuştur.

Belgenin işlevi, kıyı tesisinin tehlikeli yük operasyonunu yalnız ticari kapasiteye göre değil, can, mal, çevre ve seyir emniyetini sağlayacak teknik ve idari altyapıyla yürüttüğünü denetlemektir. TYUB, bir yükün her şartta elleçlenebileceği sınırsız bir izin değildir. Belgenin kapsamına hangi tehlikeli yük türlerinin ve hangi faaliyet alanlarının dahil olduğu ayrıca önem taşır.

Kıyı tesisi işletmecisinin başka bir işletme izni veya işyeri ruhsatına sahip olması TYUB’nin yerine geçmez. Tehlikeli yük mevzuatındaki uygunluk belgesi, tehlikeli yük elleçleme faaliyetinin özel emniyet rejimidir. Kıyı Tesisi İşletme İzni ve Kıyı Tesisi İşletmecileri Hakkında Yönetmelik kapsamındaki işletme izni de ayrıca uygulanır.

Kimler TYUB Almak Zorundadır?

Yönetmelik m.5/1’in ölçütü açıktır: tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisleri. Tehlikeli yükün paketli veya dökme olması sonucu değiştirmez. IMDG Kod kapsamındaki paketli yükleri, MARPOL Ek I kapsamındaki petrol ürünlerini, IMSBC Kod kapsamındaki belirli tehlikeli dökme yükleri, IBC Kod kapsamındaki belirli tehlikeli sıvıları veya IGC Kod kapsamındaki gazları elleçleyen tesisler, faaliyetlerinin kapsamına göre TYUB rejimine tabidir.

“Elleçleme” yalnız yükün uzun süre depolanması anlamına gelmez. Yükleme, tahliye, geçici bekletme, terminal içi hareket, tank veya hat bağlantısı gibi tehlikeli yükün tesis operasyonuna dahil olduğu faaliyetler ilgili mevzuat ve İdarece belirlenen esaslar çerçevesinde değerlendirilir. Tesisin yalnız transit yükle çalışması, tehlikeli yükün tesiste fiilen elleçlenmesi halinde belge zorunluluğunu kendiliğinden kaldırmaz.

Yönetmelik m.11/1-c ayrıca tesis işleticisinin İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükleri elleçleyemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle “tesis TYUB sahibi” demek, belgede yer almayan her tehlikeli yükü kabul edebileceği anlamına gelmez. Belgenin güncel faaliyet ve yük kapsamı kontrol edilmelidir.

TYUB Kaç Yıl Geçerlidir?

Yönetmelik m.5/4 uyarınca TYUB’nin geçerlilik süresi üç yıldır. Üç yıllık sürenin sonunda yeniden denetim yapılarak, ücreti karşılığında belge yenilenir. Süre dolumu otomatik uzama doğurmaz; tesisin yenileme sürecini zamanında yürütmesi gerekir.

Belgenin geçerlilik tarihi işletmenin uyum takviminde kritik bir tarihtir. Tehlikeli yük operasyonu yapan tesis, yenileme denetimi ve olası eksikliklerin giderilmesi için süre bırakacak şekilde iç kontrol programı oluşturmalıdır. Geçerlilik süresinin son gününe kadar beklemek, denetimde tespit edilen eksikliğin giderilememesi ve operasyonun etkilenmesi riskini artırır.

TYUB’nin üç yıllık süresi boyunca tesis şartlarının korunması gerekir. Belgenin düzenlenmiş olması, üç yıl boyunca denetimsiz ve koşulsuz faaliyet hakkı vermez. Liman başkanlıkları m.21/5 uyarınca TYUB şartlarının sürdürülüp sürdürülmediğini bir yıldan uzun olmayan periyotlarla program dışı denetleyebilir.

TYUB Belge ve Denetim Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yönetmelik m.5/2’ye göre TYUB ücreti, elleçleme ve/veya depolama yetkisi talep edilen tehlikeli yük cinsi sayısı ile Yönetmelikte belirtilen 5.000 TL tutarın çarpılması suretiyle hesaplanır. m.5/3 ise TYUB düzenlemek için yerinde yapılan denetimin ücretini 3.500 TL olarak düzenler.

Bu tutarlar Yönetmeliğin konsolide metninde yer alan düzenleyici tutarlardır. İdarenin uygulama esasları, tahsilat yöntemi ve mevzuatın sonradan değiştirilip değiştirilmediği başvuru tarihinde resmi kaynaktan ayrıca kontrol edilmelidir. Başvuru dosyasında ücret dekontu ile hangi tehlikeli yük türleri için yetki talep edildiği birbirine uygun olmalıdır.

Belge ücretinin yük cinsi sayısına bağlanması nedeniyle tesisin gereksiz veya fiilen elleçlemeyeceği yük türlerini kapsamına ekletmesi operasyonel ve mali sonuç doğurabilir. Buna karşılık fiilen elleçleyeceği yük türünün belge kapsamı dışında kalması da m.11/1-c nedeniyle hukuki sorun yaratır. Kapsam, gerçek faaliyet planıyla uyumlu kurulmalıdır.

24 Eylül 2025 Değişikliği TYUB Sisteminde Neyi Değiştirdi?

24 Eylül 2025 tarihli ve 33027 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik, m.5/4’ün yenileme ve kapsam değişikliği sistemini güncelledi. Buna göre TYUB sahibi kıyı tesisi, yeni bir faaliyet türü eklemeden mevcut elleçleme yapılan alana yeni bir alan ilave etmek isterse yalnızca denetim ücreti alınarak söz konusu alan belgeye eklenir.

TYUB sınırlaması değişikliğinde belge yenileme ücreti alınmaz. Tesisin faaliyet alanına yeni bir tehlikeli yük türü ilave edilirse yalnızca ilave edilen tehlikeli yük türü için belge ücreti alınır. Bu düzenleme, kapsam değişikliğinde bütün belgenin baştan ücretlendirilmesi yerine değişikliğin niteliğine göre farklı mali rejim kurar.

Bu ayrım başvuru dilekçesinde net ifade edilmelidir. “Yeni alan”, “sınırlama değişikliği” ve “yeni tehlikeli yük türü” birbirinden farklı hukuki ve mali sonuç doğurur. Tesisin yaptığı değişiklik yanlış sınıflandırılırsa eksik ücret, gereksiz ödeme veya yanlış belge kapsamı sorunu doğabilir.

TYUB Kapsamına Hangi Tehlikeli Yükler Yazılır?

Belgenin kapsamı, tesisin elleçleme ve/veya depolama yetkisi talep ettiği tehlikeli yük türlerine göre belirlenir. Yönetmelik m.5/2’nin ücret sistemini doğrudan “tehlikeli yük cinsi sayısı”na bağlaması, belge kapsamının somut yük türleri üzerinden kurulduğunu gösterir.

Tehlikeli yük türü belirlenirken ilgili uluslararası kodlar ve tesisin teknik yapısı esas alınır. Konteyner terminali için paketli IMDG sınıfları, sıvı dökme terminal için IBC/MARPOL kapsamı, gaz terminali için IGC kapsamı, katı dökme terminal için IMSBC kapsamı farklı teknik gereklilikler doğurabilir.

İdare, m.5/5 uyarınca TYUB düzenlemeye ilişkin diğer usul ve esasları belirlerken ISGOTT, SIGTTO rehberleri, BLU Kod ve BLU Manuel ile IMO MSC.1/Circ.1216 gibi uluslararası kaynakları da dikkate alır. Bu nedenle tesisin yalnız ulusal Yönetmelik maddelerine bakarak teknik uygunluk planı hazırlaması yeterli değildir; faaliyet türüne ilişkin uluslararası teknik standartlar da uygulanır.

TYUB Denetiminde Hangi Konular Kontrol Edilir?

Yönetmeliğin m.21 ve m.22 hükümleri denetim ve yaptırım çerçevesini ayrıntılandırır. Denetimlerde akredite muayene kuruluşlarından alınması gereken rapor ve sertifikalar, tehlikeli yük depolama alanlarının sızdırmazlığı, istif ve ayrım kuralları, hasarlı yük taşıma birimleri, yangın planı, elektrik ve exproof donanım, güncel yayınlar, acil bırakma sistemleri, uyarı işaretleri, alarm ve pompa acil kapatma sistemleri gibi çok sayıda teknik başlık kontrol edilebilir.

Liman başkanlıkları m.21/5 uyarınca kıyı tesislerinin TYUB şartlarını idame ettirip ettirmediğini program dışı denetler. Bu denetimler bir yıldan uzun olmayan periyotlarla yapılır ve sonuçlar İdareye bildirilir. Dolayısıyla tesisin hazırlığı yalnız üç yıllık yenileme denetimine yönelik olmamalıdır.

Uygunluk dosyasında sertifikaların geçerlilik tarihleri, bakım ve test kayıtları, yangın planı, eğitim kayıtları, TMGD raporları, tehlikeli yük istif-ayrım prosedürleri ve acil durum ekipman kontrolleri sürekli güncel tutulmalıdır. Denetim geldiğinde sonradan belge üretmeye çalışmak yerine işletme sürecinde gerçek zamanlı kayıt tutulması gerekir.

TYUB Şartlarını Belge Süresince Devam Ettirmek Zorunlu mudur?

Evet. Yönetmeliğin sistemi, yalnız ilk başvuruda uygun olup daha sonra şartların bırakılmasına izin vermez. m.21/5’in program dışı denetim hükmü bunun açık göstergesidir. Liman başkanlığı, tesisin belge şartlarını sürdürüp sürdürmediğini en geç bir yıllık periyotlarla kontrol eder.

Tesiste yeni ekipman kurulması, depolama alanının değiştirilmesi, tank veya boru hattı eklenmesi, tehlikeli yük sınıfının değişmesi veya faaliyet alanının genişlemesi halinde TYUB kapsamı ve teknik uygunluğun etkilenip etkilenmediği önceden incelenmelidir. Değişiklik, yalnız şirket içi proje olarak bırakılmamalıdır.

TYUB şartlarının devamlılığı aynı zamanda TMGD raporları, Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi ve personel eğitimleriyle bağlantılıdır. Belge dosyası operasyonel süreçlerden kopuk tutulursa denetimde güncel fiili durum ile kayıtlar arasında uyumsuzluk ortaya çıkar.

TYUB’de Olmayan Tehlikeli Yük Elleçlenebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.11/1-c kıyı tesisi işleticisinin İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükleri elleçlememesini açıkça emreder. Tesis ayrıca bu kapsamda planlama yaparak yanaşacak gemileri mağdur etmemek zorundadır.

Bu hüküm operasyon planlamasına doğrudan sorumluluk yükler. Gemi acentesi veya taşıyan rezervasyon talebi gönderdiğinde terminal, geminin taşıdığı tehlikeli yükü belge kapsamıyla karşılaştırmalıdır. Yük kapsam dışında ise gemiyi yanaştırdıktan sonra “bu yükü elleçleyemiyoruz” denilmesi Yönetmeliğin m.11’deki planlama yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Tehlikeli yük taşıyan geminin limana bildirim yükümlülüğü ayrı bir konudur. Gemi Limanlar Yönetmeliği m.18 bildirimini yapmış olsa bile kıyı tesisinin o yük türü için uygun TYUB/elleçleme izni bulunmuyorsa terminal bakımından ayrı bir engel vardır.

TYUB Sahibi Tesisin TMGD ve Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Yükümlülüğü

TYUB, tehlikeli yük uyum sisteminin tek unsuru değildir. Yönetmelik m.6 uyarınca tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisleri Bakanlıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam eder veya Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Kuruluşundan hizmet alır.

Yönetmelik m.7 uyarınca kıyı tesisleri, tehlikeli yük işlemlerinin nasıl yürütüleceğini, sorumluluk ve tedbirlerin nasıl yerine getirileceğini ve tehlikeli yük emniyet planını içeren Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi hazırlar. Rehber tesis personeli, kamu otoriteleri ve tesis kullanıcılarının erişimine açık şekilde kıyı tesisinin web sitesinde yayımlanır.

Bu belgeler TYUB denetiminin ve tesisin günlük emniyet yönetiminin parçalarıdır. TMGD’nin altı aylık raporları, rehberin güncel sürümü ve TYUB kapsamı birbirine uyumlu olmalıdır. TMGD raporunda tespit edilen eksikliklerin giderilmemesi sonraki denetim ve yaptırım riskini artırır.

TYUB Yükümlülüğüne Aykırılığın Sonuçları Nelerdir?

Yönetmelik m.22, TYUB ve bağlantılı teknik yükümlülüklerin ihlaline ilişkin idari para cezalarını düzenler. Denetimlerde gerekli rapor ve sertifikaların bulunmaması, sızdırmazlık önlemi olmadan elleçleme, istif-ayrım kurallarına uyulmaması, hasarlı taşıma birimlerinde hatalı işlem, yangın planı ve donanım eksikliği, elektrik/exproof eksikliği, güncel yayın bulunmaması ve diğer TYUB gerekliliklerindeki eksiklikler ayrı yaptırım kalemlerine bağlanmıştır.

İdari para cezası uygulanması, eksikliğin giderilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Yönetmelik m.22’nin takip denetimi ve ciddi emniyet ihlallerine ilişkin hükümleri ayrıca uygulanır. Can, mal, çevre ve seyir emniyetini ciddi biçimde tehdit eden veya kasıtlı ihlallerde cezanın artırılması mümkündür.

Ceza miktarı somut işlem tarihinde yürürlükte bulunan güncel mevzuat ve idari karar üzerinden kontrol edilmelidir. Hukuki itirazda hangi eksikliğin hangi maddeye dayandırıldığı, denetim tutanağı, ölçüm/sertifika kayıtları ve tebliğ tarihi birlikte incelenir.

Mersin Limanı ve Mersin’deki Kıyı Tesisleri Bakımından TYUB

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında tehlikeli yük elleçleyen terminal ve kıyı tesisleri de aynı TYUB rejimine tabidir. Mersin’de konteyner, petrol ürünü, kimyasal, dökme yük ve diğer dış ticaret yüklerinin yoğunluğu nedeniyle tesisin kabul ettiği tehlikeli yük türleri ile TYUB kapsamının düzenli karşılaştırılması önemlidir.

Gemi acentesi, yükleten veya taşıyan bakımından terminalin “tehlikeli yük kabul ediyor” şeklindeki genel ticari bilgisi yeterli değildir. Somut UN sınıfı, yük türü ve elleçleme biçiminin tesisin uygunluk kapsamına girip girmediği operasyon öncesinde teyit edilmelidir. Bu kontrol, geminin yanaşma planını ve gecikme riskini doğrudan etkiler.

Gemi tarafındaki kılavuzluk yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir. 500 GT ve üzeri tehlikeli yük taşıyan gemiler için kılavuz kaptan zorunluluğu bulunur. TYUB, geminin kılavuzluk, römorkör, ordino veya LTP bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

TYUB Uyuşmazlığında Hangi Belgeler İncelenmelidir?

TYUB’nin kendisi, geçerlilik tarihleri, ekleri ve kapsam listesi ilk belgeler olmalıdır. Tesisin hangi tehlikeli yük türleri ve hangi saha için yetkili olduğu belgeden tespit edilir. Daha sonra yenileme/alan ekleme/sınırlama değişikliği kararları incelenir.

Denetim raporları, akredite kuruluş sertifikaları, yangın planı, exproof ve elektrik kontrol belgeleri, sızdırmazlık kayıtları, acil durum ekipman testleri, TMGD raporları ve Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi dosyaya eklenir. Somut yük reddi veya gecikme uyuşmazlığında gemi yük manifestosu, terminal booking ve yazışmalar ile TYUB kapsamı karşılaştırılır.

İdari yaptırım uygulanmışsa denetim tutanağı, ihlal karar tutanağı, idari para cezası kararı ve tebliğ belgesi ayrıca değerlendirilir. İtiraz süresi, cezanın hukuki niteliği ve tebliğ tarihine göre somut olarak hesaplanmalıdır.

TYUB Uyum Kontrol Listesi

TYUB Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik – Resmî Gazete
• Denizcilik Genel Müdürlüğü
• Mevzuat Bilgi Sistemi