Liman ve Kıyı Tesislerinde TMGD Zorunluluğu Nedir? Yönetmelik m.6 | 2026

Kıyı tesisi TMGD zorunluluğu, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik m.6 ile doğrudan düzenlenmiştir. Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi, Bakanlıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) istihdam etmek veya Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Kuruluşundan (TMGDK) hizmet almak zorundadır.

Kısa ve net cevap: Yönetmelik m.6/1 açıktır. Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisleri, Bakanlıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam eder veya yetkili TMGDK’dan hizmet alır. Aynı hüküm, bu kıyı tesislerinin ayrıca Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi almayacağını ve ADR kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam etmeyeceğini ya da ADR TMGD hizmeti almayacağını da düzenler. Bu nedenle yalnız karayolu tehlikeli madde mevzuatında yetkili bir danışmanla çalışmak, liman/kıyı tesisi bakımından m.6’daki denizyolu TMGD yükümlülüğünü yerine getirmez. TMGD bulunması da kıyı tesisi işleticisinin m.11’deki asli sorumluluklarını ortadan kaldırmaz; tesis yalnız yetkili olduğu tehlikeli yükleri kabul ve elleçleyebilir, zorunlu yük belgelerini istemek, emniyetli yanaşma ve operasyonu sağlamak ve mevzuat şartlarını sürdürmek zorundadır.

Kıyı Tesisi TMGD Zorunluluğunun Hukuki Dayanağı Nedir?

Tehlikeli yük elleçleyen liman ve kıyı tesislerinde TMGD zorunluluğunun doğrudan dayanağı, 14 Kasım 2021 tarihli Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesidir. Madde başlığı “Tehlikeli madde güvenlik danışmanı”dır ve hüküm tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerine iki alternatif sunar: Bakanlıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam etmek veya Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Kuruluşundan hizmet almak.

Bu düzenleme bir tavsiye değildir. Yönetmelik “istihdam eder veya … hizmet alır” ifadesini kullanarak yükümlülüğü emredici biçimde kurmuştur. Tesisin ticari büyüklüğü, yıllık gemi sayısı veya tehlikeli yükün operasyon içindeki payı, m.6’da öngörülmeyen bir muafiyet yaratmaz. Kapsam bakımından temel ölçüt, kıyı tesisinde tehlikeli yük elleçlenmesidir.

TMGD sistemi, aynı Yönetmeliğin diğer hükümlerinden bağımsız okunmamalıdır. Kıyı tesisi işletmecisinin m.11’deki sorumlulukları, m.5’teki Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB) rejimi, m.7’deki Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi, m.21’deki denetimler ve m.22’deki idari yaptırım hükümleri aynı uyum sisteminin parçalarıdır. TMGD, bu sistemde uzman danışmanlık ve mevzuat uyum fonksiyonu üstlenir; fakat tesis işletmecisinin kanuni sorumluluğunu üzerine almaz.

Hangi Kıyı Tesisleri TMGD İstihdam Etmek veya Hizmet Almak Zorundadır?

Yönetmelik m.6’daki ölçüt “tehlikeli yükleri elleçleyen kıyı tesisleri”dir. Tehlikeli yük kavramı Yönetmelikte ve uygulanabilir uluslararası denizcilik kodlarında geniş bir kapsama sahiptir. Paketli tehlikeli yüklerde IMDG Kod, katı dökme yüklerde IMSBC Kod, sıvı kimyasallarda IBC Kod, gazlarda IGC Kod ve petrol ürünleri bakımından MARPOL/ilgili denizcilik düzenlemeleri önem taşır.

Bu nedenle yalnız “kimyasal terminal” veya “akaryakıt terminali” unvanını taşıyan tesislerin TMGD zorunluluğu bulunduğu düşünülmemelidir. Konteyner terminalinde IMDG sınıfındaki yüklerin kabul ve elleçlenmesi, genel kargo terminalinde tehlikeli nitelikte paketli yük operasyonu veya dökme terminalde ilgili uluslararası kod kapsamındaki tehlikeli yüklerin işlem görmesi m.6 bakımından değerlendirilir.

İşletmeci önce kendi TYUB kapsamını ve fiili yük operasyonlarını karşılaştırmalıdır. Tesiste tehlikeli yük elleçleniyorsa m.6’daki TMGD yükümlülüğü uygulanır. “Ayda yalnız bir kez tehlikeli yük geliyor” veya “yük tesiste çok kısa süre kalıyor” şeklindeki olgular, m.6’da açık bir istisna bulunmadığı için tek başına zorunluluğu kaldırmaz.

TMGD İstihdam Etmek ile TMGDK’dan Hizmet Almak Arasında Hukuki Fark Nedir?

Madde 6 kıyı tesisine iki hukuka uygun yöntem tanır. Birinci yöntem, Bakanlıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD’yi tesis bünyesinde istihdam etmektir. İkinci yöntem, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Kuruluşundan hizmet almaktır. Tesis bu iki modelden faaliyet yapısına uygun olanı seçebilir; fakat hiçbirini kullanmamak m.6’ya uygun değildir.

İstihdam modelinde iş sözleşmesi ve görev organizasyonu tesis bünyesinde kurulur. Hizmet alımı modelinde ise danışmanlık yetkisine sahip kuruluş üzerinden sözleşmesel hizmet ilişkisi kurulur. Her iki durumda da hizmetin denizyolu tehlikeli yük mevzuatının gerektirdiği IMDG yetkisine dayanması gerekir.

Hizmet alımında yalnız danışmanlık faturası bulunması yeterli bir uyum göstergesi değildir. Hizmeti veren kuruluşun ve fiilen görevlendirilen danışmanın yetkilerinin geçerliliği, tesisin faaliyet alanıyla uyumu ve danışmanlık ilişkisinin gerçek anlamda yürütülmesi gerekir. Denetimde tesisin yalnız bir sözleşme ibraz edip tehlikeli yük süreçlerinde danışmanlık sistemini hiç işletmemesi ciddi uyum açığı doğurabilir.

Neden Bakanlıkça IMDG Kod Kapsamında Yetkilendirilmiş TMGD Gerekir?

Madde 6, TMGD’nin yetki alanını açıkça “IMDG Kod kapsamında” belirler. IMDG Kod, denizyoluyla paketli tehlikeli yük taşınmasında sınıflandırma, ambalajlama, işaretleme, etiketleme, dokümantasyon, istif ve ayrım başta olmak üzere güvenlik kurallarını düzenleyen temel uluslararası koddur. Liman ve kıyı tesisi operasyonu, yalnız karayolu taşımasından farklı denizcilik riskleri içerir.

Kıyı tesisine gelen tehlikeli yükün gemiye yüklenmesi veya gemiden tahliyesi; gemi yük planı, terminal istif alanı, gemi-kara arayüzü, deniz kirliliği riski, IMO kodları, liman başkanlığı talimatları ve terminal emniyet prosedürlerinin birlikte uygulanmasını gerektirir. Bu nedenle Yönetmelik, danışmanın IMDG Kod alanında Bakanlıkça yetkilendirilmesini özel olarak aramıştır.

TMGD seçilirken yetki belgesinin yalnız geçmişte alınmış olması değil, başvuru/operasyon tarihinde geçerli bulunması kontrol edilmelidir. Yetki süresinin dolması, askıya alınması veya kapsam dışı yetkilendirme, tesisin m.6 yükümlülüğünü fiilen karşılamamasına neden olabilir.

ADR Kapsamında Yetkilendirilmiş TMGD Liman İçin Yeterli midir?

Hayır. Yönetmelik m.6 bu konuda tereddüde yer bırakmayacak kadar açıktır. Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisleri, Bakanlıkça Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığı Anlaşması (ADR) kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam etmez veya bu kapsamda TMGD hizmeti almaz. Liman/kıyı tesisi bakımından gerekli yetki IMDG Kod kapsamıdır.

Aynı kişinin farklı mevzuatlar kapsamında birden fazla geçerli yetkisi bulunabilir; ancak tesisin m.6 kapsamındaki hizmetinin hukuki dayanağı kişinin IMDG Kod yetkisidir. Yalnız ADR yetki belgesine sahip danışman üzerinden denizyolu TMGD yükümlülüğünün yerine getirildiği kabul edilemez.

Bu ayrım özellikle kara-deniz kombine taşımalarında önemlidir. Tehlikeli yük karayoluyla limana gelmiş olsa bile kıyı tesisi içindeki denizyolu elleçleme süreci m.6’nın özel denizcilik rejimine tabidir. Karayolu taşımasının kendi ADR yükümlülükleri varsa bunlar ayrı taraflar ve ayrı faaliyetler bakımından ayrıca uygulanır.

Tehlikeli Yük Elleçleyen Kıyı Tesisi Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi Almak Zorunda mı?

Yönetmelik m.6/1, tehlikeli yük elleçleyen bu kıyı tesislerinin ayrıca Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi almayacağını açıkça düzenler. Bu özel hüküm, kıyı tesisinin denizyolu tehlikeli yük faaliyetini TYUB ve denizcilik mevzuatı sistemi içinde düzenler.

Burada yanlış bir sonuca varılmamalıdır. “Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi alınmaz” hükmü, tesisin tehlikeli yük mevzuatından muaf olduğu anlamına gelmez. Aksine TYUB, IMDG yetkili TMGD/TMGDK, Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi, güvenlik planları, doküman kontrolü, teknik şartlar ve denetim yükümlülükleri uygulanmaya devam eder.

Tesisin başka faaliyetleri nedeniyle başka bir mevzuata tabi olup olmadığı ise ayrı değerlendirilir. m.6’nın hükmü, tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisinin bu Yönetmelik kapsamındaki özel düzenini ifade eder; her türlü farklı faaliyet belgesini topluca ortadan kaldıran genel muafiyet olarak yorumlanmamalıdır.

TMGD Zorunluluğu ile TYUB Arasındaki İlişki Nedir?

TYUB ve TMGD iki farklı fakat birbirini tamamlayan yükümlülüktür. Yönetmelik m.5, tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisinin TYUB almasını ve geçerli durumda bulundurmasını zorunlu kılar. m.6 ise aynı faaliyet alanında IMDG Kod kapsamında yetkili TMGD istihdamını veya TMGDK hizmetini düzenler.

TYUB, kıyı tesisinin tehlikeli yük elleçlemeye yönelik tesis ve faaliyet uygunluğunu gösterir. TMGD ise mevzuatın günlük operasyonlara doğru aktarılması, yük sınıfları ve dokümanların kontrolü, tesis prosedürlerinin güncel tutulması ve risklerin mevzuat bakımından değerlendirilmesinde uzmanlık sağlar. Birinin mevcut olması diğerini ortadan kaldırmaz.

Örneğin tesisin geçerli TYUB’si olduğu halde IMDG yetkili TMGD ilişkisi kesilmişse m.6 bakımından uyumsuzluk doğar. Tersine danışman bulunması, TYUB süresi dolmuş veya yük kapsamı dışında kalmış tesise elleçleme yetkisi kazandırmaz. Her iki yükümlülük ayrı ayrı güncel tutulmalıdır.

TMGD Bulunması Kıyı Tesisi İşleticisinin Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. Yönetmelik m.11 kıyı tesisi işleticisinin sorumluluklarını doğrudan işletmeciye yükler. İşletmeci, tehlikeli yük taşıyan gemileri liman başkanlığının izni olmadan tesisine yanaştıramaz; tesise yanaşacak gemiye tesis kuralları, yük elleçleme kuralları ve ilgili mevzuat kapsamında yazılı bilgi verir; İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükleri elleçlemez ve planlamasını buna göre yapar.

Ayrıca işletmeci, tehlikeli yüklerle ilgili zorunlu doküman, bilgi ve belgeleri yük ilgilisinden istemek ve bunların yükle birlikte bulunmasını sağlamak zorundadır. Yük ilgilisi gerekli dokümanları sağlayamıyorsa tesis, tehlikeli yükü kabul etmek veya elleçlemek zorunda değildir. Bu yükümlülükler “TMGD kontrol eder” denilerek tamamen danışmana devredilemez.

TMGD’nin uzman görüşü ve kontrolü işletmecinin uyum sistemini güçlendirir. Ancak terminalin gemi kabul kararı, operasyon personeli, emniyet ekipmanı, izin kapsamı ve fiili işletme organizasyonu kıyı tesisi işleticisinin sorumluluk alanında kalır. Bir olayda sorumluluk değerlendirilirken yalnız danışmanın varlığına değil, işletmecinin Yönetmeliğin açık yükümlülüklerini fiilen yerine getirip getirmediğine bakılır.

Tehlikeli Yük Belgelerinde TMGD Sisteminin Önemi

Tehlikeli yük taşımacılığında doğru dokümantasyon emniyet sisteminin temelidir. UN numarası, uygun sevkiyat adı, tehlike sınıfı, tali risk, ambalaj grubu, miktar, konteyner veya taşıma birimi bilgileri ve ilgili kodun gerektirdiği özel beyanların doğru olması gerekir. Yanlış sınıflandırılmış bir yük, terminalde yanlış istif ve ayrım kararı verilmesine neden olabilir.

Kıyı tesisi m.11 gereğince zorunlu belgeleri yük ilgilisinden istemelidir. TMGD organizasyonu bu belgelerin mevzuata göre değerlendirilmesi, eksik veya çelişkili bilgi tespit edilmesi ve işletme prosedürlerinin doğru uygulanması bakımından işlev görür. Ancak belgeyi düzenleyen ve bilgiyi sağlayan yük ilgilisinin kendi sorumlulukları ayrıca devam eder.

Geminin limana özel tehlikeli yük bildirimi de farklı bir yükümlülüktür. Uluslararası sefer yapan tehlikeli yük gemilerinde Limanlar Yönetmeliği m.18 uyarınca LTP tehlikeli yük bildirimi yapılır. Terminalin TMGD sistemi, gemi ilgilisinin bu kamu hukuku bildirim borcunun yerine geçmez.

TMGD Sistemi ile Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Arasındaki İlişki

Yönetmelik m.7, kıyı tesislerinin tehlikeli yüklerle ilgili işlemlerin emniyetli biçimde nasıl yürütüleceğini, sorumluluk ve tedbirlerin nasıl yerine getirileceğini ve tehlikeli yük emniyet planını içeren Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi hazırlamasını zorunlu kılar. Rehber tesis personelinin, kamu otoritelerinin ve tesis kullanıcılarının erişimine açık olacak şekilde tesisin internet sitesinde yayımlanır.

Rehberin yalnız belge denetiminde sunulmak üzere hazırlanıp günlük operasyonlardan koparılması doğru değildir. TMGD sistemi, rehberdeki süreçlerin güncel mevzuat, tesisin TYUB kapsamı, yük kabul prosedürü, acil durum düzeni, istif-ayrım uygulamaları ve fiili terminal işleyişiyle uyumlu tutulmasına katkı sağlamalıdır.

Tesiste yeni bir tehlikeli yük türü kabul edilmeye başlanması, depolama alanının değişmesi, yeni ekipman devreye girmesi veya mevzuatın güncellenmesi halinde rehberin etkilenip etkilenmediği kontrol edilmelidir. Güncel olmayan rehber, personelin yanlış prosedüre göre hareket etmesine ve denetimde tesisin fiili durumu ile resmi sistemi arasında uyumsuzluk çıkmasına neden olabilir.

Tehlikeli Yük Taşıyan Gemi Yanaşmadan Önce TMGD Uyum Sisteminde Neler Kontrol Edilmelidir?

İlk kontrol, geminin taşıdığı tehlikeli yükün tesisin TYUB ve elleçleme izni kapsamına girip girmediğidir. İkinci kontrol, yük belgelerinin eksiksiz ve çelişkisiz olmasıdır. Üçüncü kontrol, gemiye tesis kuralları ve yük elleçleme kurallarının yazılı şekilde iletilmiş olmasıdır. Dördüncü kontrol ise operasyonun liman başkanlığı izinleri, yanaşma planı ve tehlikeli yük güvenlik şartlarıyla uyumudur.

Konteyner terminalinde IMDG yüklerin istif ve ayrım kuralları; tanker terminalinde ürün uyumluluğu, hat ve tank düzeni; dökme yük terminalinde yükün IMSBC sınıfı ve özel şartları; gaz terminalinde IGC kapsamındaki riskler birbirinden farklıdır. TMGD organizasyonu, tesisin fiili faaliyet türüne göre kontrol sistemini özelleştirmelidir.

Gemi tarafındaki kılavuz kaptan ve römorkör şartları da ayrı olarak izlenir. Limanlar Yönetmeliği m.13 uyarınca 500 GT ve daha büyük tehlikeli yük taşıyan gemiler kılavuz kaptan almak zorundadır. TMGD bulunması geminin kılavuz kaptan zorunluluğunu veya römorkör yükümlülüğünü değiştirmez.

TMGD Yükümlülüğü Bakımından Denetimde Hangi Kayıtlar Tutulmalıdır?

İlk belge grubu danışmanın veya hizmet alınan kuruluşun geçerli yetki belgeleri ile tesisle kurulan hukuki ilişkidir. İstihdam modeli kullanılıyorsa görev ve yetki organizasyonu; TMGDK hizmeti kullanılıyorsa hizmet sözleşmesi ve görevlendirmenin sürekliliği izlenebilir olmalıdır. Yetkinin IMDG Kod kapsamında olduğu açıkça doğrulanmalıdır.

İkinci grup, TMGD sisteminin fiilen çalıştığını gösteren kayıtlardır: tehlikeli yük kabul kontrolleri, uygunsuzluk tespitleri, mevzuat güncelleme kayıtları, tesis içi prosedür kontrolü, eğitim ve bilgilendirme kayıtları, acil durum hazırlıkları, rehber güncellemeleri ve yük dokümanı kontrol izleri. Hangi kayıtların zorunlu formatta tutulacağı ilgili TMGD mevzuatı ve İdare usulleriyle ayrıca belirlenebilir; tesis kendi sisteminde izlenebilirliği sağlamalıdır.

Üçüncü grup TYUB ve işletme kayıtlarıdır. TYUB’nin geçerlilik süresi, kapsam listesi, tesisin yeni alan veya yük türü değişiklikleri, Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi ve m.11 kapsamındaki gemi/yük kabul kayıtları TMGD dosyasından kopuk tutulmamalıdır. Denetimde bütün bu kayıtların aynı fiili operasyonu göstermesi beklenir.

TMGD Zorunluluğuna Aykırılığın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Yönetmelik m.21, İdare ve liman başkanlıklarına Yönetmelik kapsamındaki faaliyet ve işlemleri denetleme yetkisi verir. Kıyı tesislerinin TYUB şartlarını sürdürüp sürdürmediği program dışı denetimlerle de kontrol edilir. TMGD zorunluluğu, tehlikeli yük elleçleme uyum sisteminin açık bir parçası olduğundan denetimde danışmanlık ilişkisinin ve yetkinin geçerliliği önem taşır.

Yönetmelik m.22 çok sayıda tehlikeli yük emniyeti ihlalini idari para cezasına bağlar. Somut TMGD eksikliğinin hangi yaptırım hükmü kapsamında değerlendirileceği, denetim tutanağında belirtilen fiil ve uygulanan idari karar üzerinden belirlenmelidir. Ceza miktarları zaman içinde güncellenebildiği için somut ceza tutarı karar tarihindeki güncel mevzuattan kontrol edilmelidir.

İdari yaptırım dışında, TMGD sistemindeki eksikliğin tehlikeli yük olayına, yük hasarına, çevre kirliliğine, operasyon durmasına veya gemi gecikmesine nedensel etkisi varsa özel hukuk ve diğer kamu hukuku sorumlulukları da gündeme gelebilir. Ancak her olayda kusur, nedensellik ve tarafların kendi mevzuat/sözleşme yükümlülükleri ayrı ayrı incelenir.

Mersin Limanı ve Mersin Kıyı Tesislerinde TMGD Uygulaması

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında tehlikeli yük elleçleyen konteyner terminalleri, sıvı dökme terminalleri, tehlikeli genel kargo operasyonu yapan tesisler ve diğer ilgili kıyı tesisleri de Yönetmelik m.6’daki kurala tabidir. Tesisin Mersin’de bulunması özel bir muafiyet yaratmaz; ulusal denizyolu tehlikeli yük mevzuatı uygulanır.

Mersin’de dış ticaret ve transit yük trafiğinin yoğun olması, gemi kabul kararının yük sınıfı ve belge kapsamı yönünden erken verilmesini özellikle önemli hale getirir. Gemi henüz önceki limandayken terminal, booking veya manifestoda görülen tehlikeli yükün kendi TYUB kapsamına girip girmediğini kontrol etmeli; gerekli dokümanları yük ilgilisinden istemeli ve eksiklik varsa gemi planını buna göre yönetmelidir.

Gemi acentesi bakımından terminalin TMGD sahibi veya TMGDK hizmeti alıyor olması, geminin kendi LTP bildirimi ve diğer liman işlemlerini ortadan kaldırmaz. Tehlikeli yük gemisinin 24 saatlik özel LTP bildirimi, genel geliş bildirimi, yanaşma ordinosu, kılavuz kaptan ve römorkör yükümlülükleri ayrı ayrı tamamlanır.

TMGD Uyum Kontrol Listesi

Kıyı Tesisi TMGD Zorunluluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik – Resmî Gazete
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü