Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Nasıl Hazırlanır? Yönetmelik m.7 | 2026

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi, tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin hazırlamak ve kendi internet sitesinde yayımlamak zorunda olduğu temel emniyet ve operasyon belgesidir. Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik m.7, rehberin kapsamını ve yayımlanma yükümlülüğünü açık biçimde düzenler.

Kısa ve net cevap: Yönetmelik m.7 uyarınca kıyı tesisleri; tehlikeli yüklerle ilgili işlemlerin nasıl yürütüleceğini, bu işlemlerdeki sorumlulukların nasıl yerine getirileceğini, alınacak tedbirleri ve kuralları açıklayan, ayrıca Tehlikeli Yük Acil Durum Planını içeren bir Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi hazırlar. Rehber tesis personeli, kamu otoriteleri ve tesis kullanıcılarının erişimine açık olacak şekilde kıyı tesisinin internet sitesinde yayımlanır. Rehberin hazırlanmış olması tek başına yeterli değildir; tesisin TYUB kapsamı, güncel tehlikeli yük operasyonları, TMGD sistemi, acil durum düzeni ve fiili saha uygulamasıyla uyumlu tutulması gerekir.

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberinin Hukuki Dayanağı

Rehber yükümlülüğünün doğrudan dayanağı, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesidir. Yönetmelik, tehlikeli yük operasyonunun yalnız fiziki ekipman ve izinlerle yürütülmesini yeterli görmez; tesisin bütün operasyon zincirini yazılı bir sistem içinde tanımlamasını da zorunlu kılar.

Bu yazılı sistemin amacı, tehlikeli yükün tesise kabulünden gemiye yüklenmesine veya gemiden tahliyesinden terminal içindeki hareketine kadar hangi kuralın uygulanacağını, kimin ne yapacağını ve acil durumda nasıl hareket edileceğini önceden belirlemektir. Böylece operasyon personeli, gemi ilgilileri, acenteler ve kamu otoriteleri aynı güvenlik çerçevesine göre hareket eder.

Rehber, kıyı tesisinin diğer zorunlu belgelerinden ayrı fakat onlarla bağlantılıdır. TYUB tesisin hangi tehlikeli yükleri ve faaliyetleri yapabileceğini gösterirken, TMGD sistemi mevzuat uyumunda uzman danışmanlık sağlar; Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi ise tesisin fiili uygulama usullerini görünür ve erişilebilir hale getirir.

Hangi Kıyı Tesisleri Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Hazırlamak Zorundadır?

Yönetmeliğin m.7 hükmü kıyı tesislerini esas alır ve tehlikeli yük işlemlerinin nasıl yürütüleceğini düzenleyen rehber hazırlanmasını zorunlu kılar. Uygulamada tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesislerinin kendi faaliyet yapısına uygun rehberi bulunmalıdır. Konteyner terminali, sıvı dökme terminali, gaz terminali, katı dökme terminali veya tehlikeli genel kargo elleçleyen tesisin risk ve operasyon yapısı aynı değildir.

Bu nedenle başka bir terminalin rehberini isim değiştirerek kullanmak, m.7’nin amacını karşılamaz. Rehber, tesisin kendi TYUB kapsamına, fiziksel yerleşimine, yangın ve acil durum ekipmanına, gemi-kara arayüzüne, yük kabul kurallarına, istif ve ayrım uygulamalarına ve kullanılan operasyon ekipmanına göre hazırlanmalıdır.

Tesiste yalnız sınırlı sayıda tehlikeli yük sınıfı elleçleniyorsa rehber de bu gerçek kapsam üzerinden kurulmalıdır. Belgeye gereksiz genel hükümler doldurulması yerine tesiste gerçekten uygulanacak açık prosedürlerin yazılması gerekir.

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberinde Neler Bulunmalıdır?

Madde 7’nin temel çerçevesi, tehlikeli yüklerle ilgili işlemlerin nasıl yürütüleceğini, sorumlulukların nasıl yerine getirileceğini ve alınacak tedbirler ile kuralları rehberde göstermektir. Bu nedenle rehber yalnız mevzuat maddelerinin kopyalanmış listesi olmamalıdır; tesisin uygulama talimatına dönüştürülmelidir.

Rehberde tesisin tehlikeli yük kabul usulü, belge kontrolü, yük sınıflarının tanımlanması, paketli yüklerde IMDG Kod işaretleme ve etiketleme kontrolleri, istif ve ayrım esasları, hasarlı veya sızıntılı yük taşıma birimlerine müdahale, dökme yük operasyon kuralları, tank/hat güvenliği, kıvılcım ve sıcak çalışma kontrolü, yangın önleme, kişisel koruyucu donanım, saha trafiği ve acil iletişim süreçleri faaliyet türüne göre açık biçimde yer almalıdır.

Ayrıca terminal ile gemi arasında bilgi aktarımının nasıl yapılacağı, operasyon öncesi hangi kontrol listelerinin kullanılacağı, yük dokümanlarında eksiklik halinde işlemin nasıl durdurulacağı, liman başkanlığına hangi durumlarda bildirim yapılacağı ve olay kayıtlarının nasıl muhafaza edileceği rehberin işlevsel parçalarıdır.

Rehberde Sorumluluklar Nasıl Gösterilmelidir?

Yönetmelik m.7, rehberin sorumlulukların nasıl yerine getirileceğini göstermesini ister. Bu nedenle “tesis sorumludur” gibi genel cümleler yeterli değildir. Operasyon müdürü, vardiya sorumlusu, tehlikeli yük operasyon personeli, TMGD, güvenlik/İSG birimi, yangın ekibi ve ilgili diğer görevlerin hangi aşamada ne yapacağı net olmalıdır.

Kıyı tesisi işleticisinin m.11’deki kanuni sorumlulukları ayrıca korunur. TMGD görevlendirilmesi veya belirli işlerin alt yükleniciye verilmesi, işletmecinin mevzuatta doğrudan kendisine yüklenen görevlerini ortadan kaldırmaz. Rehber görev dağılımını gösterebilir; fakat kanuni sorumluluğu mevzuata aykırı biçimde başka kişiye aktaramaz.

Gemi ilgilisi, yük ilgilisi ve acente ile terminal arasındaki bilgi akışı da sorumluluk matrisi içinde gösterilmelidir. Özellikle tehlikeli yük dokümanını kimin sağlayacağı, kimin kontrol edeceği, uygunsuzluğun kime bildirileceği ve operasyon kararını kimin vereceği açık olmalıdır.

Tehlikeli Yük Acil Durum Planı Rehberin Parçası mıdır?

Evet. Yönetmelik m.7, rehberin tehlikeli yük emniyet planını içermesini öngörür. Acil durum planı, yangın, sızıntı, dökülme, tehlikeli reaksiyon, gaz salımı, hasarlı konteyner, personel maruziyeti ve çevre kirliliği gibi tesisin faaliyet türüne göre öngörülebilir olaylara müdahale sistemini düzenlemelidir.

Plan; ilk bildirim zinciri, acil durum ekipleri, tahliye veya güvenli alan, yangın ve sızıntı ekipmanı, kamu kurumlarıyla iletişim, gemiyle koordinasyon ve olay sonrası kayıt/raporlama adımlarını göstermelidir. Tehlikeli yük sınıflarının farklı söndürme veya müdahale gerektirebildiği unutulmamalıdır; tek tip müdahale cümlesi her yük için doğru değildir.

Plan masa başında kalmamalıdır. Acil durum ekipmanının sahadaki konumu, personelin erişimi, güncel telefon listeleri ve vardiya düzeniyle uyumlu tutulmalıdır. Tatbikatlarda ortaya çıkan eksiklikler rehberin güncellenmesine konu edilmelidir.

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi İnternet Sitesinde Yayımlanmak Zorunda mı?

Evet. Yönetmelik m.7, rehberin tesis personeli, kamu otoriteleri ve tesis kullanıcılarının erişimine açık olacak şekilde kıyı tesisinin internet sitesinde yayımlanmasını zorunlu kılar. Bu hüküm, rehberin yalnız iç ağda veya idari dosyada tutulmasının yeterli olmadığını gösterir.

Web sitesindeki sürüm güncel ve erişilebilir olmalıdır. Kırık bağlantı, eski PDF, giriş şifresi nedeniyle kamu otoritelerinin veya tesis kullanıcılarının erişemediği sayfa ya da yürürlükten kalkmış sürüm yayımlama yükümlülüğünü fiilen anlamsız hale getirir.

Tesis, rehberin sürüm numarası ve güncelleme tarihini görünür tutmalıdır. Eski sürümler arşivlenebilir; ancak internet sitesindeki ana bağlantı güncel sürüme yönelmelidir. Böylece hangi tarihte hangi kuralların yürürlükte olduğu sonradan da ispatlanabilir.

Rehber Ne Zaman Güncellenmelidir?

Rehberin amacı fiili operasyonu ve güncel mevzuatı açıklamak olduğundan, tesisin faaliyetini etkileyen değişikliklerde gözden geçirilmesi gerekir. Yeni tehlikeli yük türünün TYUB kapsamına eklenmesi, yeni depolama/elleçleme alanı, yeni tank veya boru hattı, farklı gemi tipi kabulü, yeni terminal ekipmanı veya acil durum sistemindeki değişiklik rehberi etkileyebilir.

Mevzuat değişiklikleri de güncelleme sebebidir. IMDG Kod iki yıllık döngülerle güncellenebildiği için yalnız ulusal Yönetmelik değişikliklerini izlemek yeterli değildir. TMGD sistemi, tesisin uyguladığı uluslararası kod ve ulusal mevzuat değişikliklerinin rehbere etkisini düzenli kontrol etmelidir.

Kaza, ramak kala veya denetim sonrası tespit edilen eksiklikler de prosedür revizyonuna yol açabilir. Olaydan sonra yalnız personeli uyarmak yerine, eksiklik prosedür kaynaklıysa rehberde kalıcı düzeltme yapılmalıdır.

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi ile TYUB Arasındaki İlişki

Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB), tesisin tehlikeli yük elleçleme uygunluğunun ve kapsamının temel belgesidir. Rehberde yazılan faaliyetler TYUB kapsamının dışına taşmamalıdır. Belge kapsamında olmayan bir yük türü için rehberde prosedür bulunması, tesise o yükü elleçleme yetkisi vermez.

Tersine TYUB kapsamına yeni bir yük türü veya yeni alan eklendiğinde rehberin etkilenip etkilenmediği kontrol edilmelidir. Yeni yük farklı istif, yangın, dökülme veya ayrım tedbiri gerektiriyorsa rehber güncellenmeden operasyon başlatılması uygun değildir.

Denetimde TYUB, tesis planı ve rehber birbiriyle karşılaştırılabilir. Belgelerin farklı yük kapsamları göstermesi, uyum sisteminin güncel tutulmadığını ortaya koyar.

Rehber ile TMGD Zorunluluğu Nasıl Birlikte Uygulanır?

Yönetmelik m.6 uyarınca tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi IMDG Kod kapsamında yetkili TMGD istihdam eder veya TMGDK’dan hizmet alır. TMGD sistemi, rehberin güncel mevzuata ve tesisin fiili risklerine uyumlu tutulmasında önemli uzmanlık desteği sağlar.

Ancak rehberin hazırlanması ve uygulanması yalnız TMGD’nin kişisel belgesi gibi görülemez. Kıyı tesisi işleticisi kendi organizasyonunun, personelinin ve ekipmanının rehberde yazılan süreçleri uygulamasını sağlamak zorundadır. Operasyon ekibinin bilmediği bir PDF, m.7’nin emniyet amacını karşılamaz.

Rehber güncellemesinde TMGD görüşü, saha operasyon birimi, teknik bakım, yangın/acil durum, çevre ve ilgili yöneticilerin fiili verileri birlikte değerlendirilmelidir. Böylece teorik mevzuat dili ile terminal pratiği arasında uyum sağlanır.

Gemi ve Acente Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberinden Nasıl Yararlanır?

Kıyı tesisinin web sitesinde yayımlanan rehber, gemi ve acentelerin terminalin tehlikeli yük kabul ve operasyon kurallarını önceden görmesini sağlar. Geminin taşıdığı yükün tesis tarafından kabul edilip edilemeyeceği, hangi belgelerin istendiği, hangi saat veya operasyon kısıtlarının bulunduğu ve acil durumda hangi iletişim kanalının kullanılacağı önceden planlanabilir.

Gemi ilgilisinin kendi yükümlülükleri ayrıca devam eder. Uluslararası sefer yapan ve tehlikeli yük taşıyan gemi, Limanlar Yönetmeliği m.18 kapsamında LTP bildirimi yapmak zorundadır. Terminal rehberini incelemek bu resmi bildirimin yerine geçmez.

Acente, terminale gemi rezervasyonu yaparken rehberdeki yük kabul şartlarını kontrol etmeli ve gemiye gerekli bilgiyi aktarmalıdır. Yanlış terminal seçimi veya gerekli belgenin son anda istenmesi gemi beklemesi ve ek masraf doğurabilir.

Denetimde Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Nasıl İncelenir?

Denetimde öncelikle rehberin bulunup bulunmadığı, güncel sürümünün web sitesinde erişilebilir olup olmadığı ve tesisin fiili faaliyetini doğru yansıtıp yansıtmadığı kontrol edilebilir. Rehberdeki prosedür ile sahadaki uygulamanın farklı olması, belgenin yalnız şeklen hazırlandığını gösterebilir.

TYUB kapsamı, TMGD ilişkisi, acil durum planı, yangın planı, ekipman kontrol kayıtları, yük kabul prosedürü ve personel eğitimleri rehberle çapraz incelenir. Rehber belirli bir acil ekipmanı zorunlu gösteriyor fakat sahada bu ekipman bulunmuyorsa veya kullanım dışıysa uyumsuzluk somutlaşır.

İnternet sitesindeki sürüm ile tesiste kullanılan basılı veya elektronik sürüm aynı olmalıdır. Farklı revizyon numaralarının kullanılması, personelin farklı kurallara göre hareket etmesine yol açabilir.

Rehberin Bulunmaması veya Güncel Olmamasının Sonuçları

Yönetmelik m.21 kapsamında İdare ve liman başkanlıkları faaliyetleri denetler. m.22 ise tehlikeli yük güvenliğiyle ilgili çeşitli ihlaller için idari para cezaları öngörür. Somut rehber eksikliğinin hangi yaptırım hükmüne bağlandığı denetim tutanağı ve idari karardan tespit edilmelidir.

Rehber eksikliği yalnız idari belge sorunu olarak kalmayabilir. Eksik veya yanlış prosedür nedeniyle tehlikeli yük olayı meydana gelir, yük zarar görür, çevre kirlenir veya gemi operasyonu durursa nedensellik ve kusur bakımından işletmecinin organizasyon sorumluluğu ayrıca değerlendirilir.

İdari yaptırımda ceza tutarı somut karar tarihinde yürürlükte olan güncel mevzuat üzerinden kontrol edilmelidir. Karara karşı başvuru süresi de tebliğ edilen işlemin hukuki niteliğine göre hesaplanır.

Mersin Limanı ve Mersin Kıyı Tesislerinde Uygulama

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisleri de m.7 kapsamındaki rehber yükümlülüğüne tabidir. Mersin’de konteyner, sıvı dökme, kimyasal, petrol ürünü ve diğer tehlikeli yüklerin çeşitliliği nedeniyle tek tip genel rehber yerine tesisin gerçek operasyonuna göre hazırlanmış belge önem taşır.

Mersin’de çalışan acente ve gemi işletmecileri, tehlikeli yük gemisi planlamasında kıyı tesisinin internet sitesindeki güncel rehberi inceleyerek terminale özgü kabul ve emniyet şartlarını seferden önce belirlemelidir. Böylece yük sınıfı uyumsuzluğu veya son dakika operasyon engeli riski azaltılır.

Rehberdeki kurallar, liman başkanlığının talimatlarının yerine geçmez. Limanlar Yönetmeliği kapsamındaki geliş bildirimi, ordino, kılavuzluk/römorkör ve tehlikeli yük LTP bildirimi ayrı kamu hukuku işlemleridir.

Rehber Uyum Kontrol Listesi

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik – Resmî Gazete
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Denizcilik Genel Müdürlüğü