Tehlikeli Yüklerde Kıyı Tesisi İşleticisinin Sorumlulukları: Yönetmelik m.11 | 2026

Kıyı tesisi işleticisinin tehlikeli yük sorumlulukları, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik m.11’de doğrudan düzenlenir. İşletmeci, tehlikeli yük taşıyan gemiyi izin sürecine uygun kabul etmek, gemiye tesis ve yük elleçleme kurallarını yazılı bildirmek, yalnız İdareden elleçleme izni aldığı yükleri elleçlemek ve zorunlu tehlikeli yük dokümanlarını yük ilgilisinden istemek zorundadır.

Kısa ve net cevap: Yönetmelik m.11’e göre kıyı tesisi işleticisi, tehlikeli yük taşıyan geminin liman başkanlığı izni olmadan tesise yanaşmasına izin veremez; tesise yanaşacak gemiye tesis kuralları, yük elleçleme kuralları ve ilgili mevzuat kapsamındaki bilgileri yazılı olarak vermelidir. İdareden elleçleme izni bulunmayan tehlikeli yükü elleçleyemez ve gemiyi mağdur etmeyecek şekilde önceden planlama yapmak zorundadır. Zorunlu tehlikeli yük doküman, bilgi ve belgelerini yük ilgilisinden ister; bunlar sağlanmıyorsa tehlikeli yükü kabul etmek veya elleçlemek zorunda değildir. Bu yükümlülükler, tesisin TMGD/TMGDK hizmeti almasıyla ortadan kalkmaz.

Kıyı Tesisi İşleticisinin Tehlikeli Yük Sorumluluklarının Hukuki Dayanağı

Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi işleticisinin temel sorumlulukları, 14 Kasım 2021 tarihli Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinde düzenlenir. Yönetmelik, tehlikeli yükün yalnız taşıyana veya yükletene ait bir risk olmadığını; liman ve kıyı tesisinin de gemi-kara arayüzünde bağımsız güvenlik ve kontrol yükümlülükleri bulunduğunu kabul eder.

Madde 11’in sistemi, operasyon öncesi kontrolü esas alır. Tesis, gemi rıhtıma geldikten ve yük tahliyeye başladıktan sonra mevzuata uygunluk aramaya başlamamalıdır. Geminin taşıdığı tehlikeli yükün tesisin izin kapsamına girip girmediği, gerekli belgelerin bulunup bulunmadığı ve tesise özgü operasyon şartları gemi planlaması aşamasında kontrol edilmelidir.

Bu sorumluluklar, tesisin Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi (TYUB), TMGD/TMGDK sistemi ve Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi ile birlikte uygulanır. Hiçbiri diğerinin yerine geçmez.

Tehlikeli Yük Taşıyan Gemi Liman Başkanlığı İzni Olmadan Tesise Yanaşabilir mi?

Kıyı tesisi işleticisi, tehlikeli yük taşıyan geminin liman başkanlığının izni olmadan tesisine yanaşmamasını sağlamak zorundadır. Bu hüküm, ticari terminal rezervasyonunun kamu hukuku bakımından yanaşma izni olmadığını açıkça ortaya koyar. Gemi ile terminal arasında berth window veya sözleşmesel yanaşma planı bulunması, liman başkanlığının yetkisini ortadan kaldırmaz.

Limanlar Yönetmeliği m.10’daki yanaşma ordinosu ve tehlikeli yük gemilerine ilişkin diğer liman işlemleri ayrıca uygulanır. Terminal, geminin kendisine ayrılan rıhtıma yaklaşmasından önce gerekli liman idaresi izinlerinin tamamlandığını operasyon sistemi içinde kontrol etmelidir.

İşletmecinin görevi yalnız “izin belgesini görmek” şeklinde dar anlaşılmamalıdır. Terminal ile acente arasındaki operasyon iletişiminde geminin hangi saatte yaklaşacağı, ordino/liman izni durumu ve varsa tehlikeli yük nedeniyle getirilen özel emniyet şartları teyit edilmelidir. İzin tamamlanmadan gemiyi fiilen yanaştırmak, tesisin m.11 kapsamındaki kendi sorumluluğunu gündeme getirir.

Kıyı Tesisi Gemiye Hangi Bilgileri Yazılı Olarak Vermelidir?

Madde 11, tesise yanaşacak gemiye tesis kuralları, yük elleçleme kuralları ve ilgili mevzuat kapsamında gerekli bilgilerin yazılı olarak verilmesini öngörür. Bu yükümlülüğün amacı, gemi kaptanı ve gemi ilgililerinin terminale gelmeden önce tesise özgü güvenlik ve operasyon şartlarını bilmesini sağlamaktır.

Yazılı bilgilendirme; yanaşma ve bağlama düzeni, terminal güvenlik prosedürü, tehlikeli yük kabul şartları, gemi-kara iletişim yöntemi, acil durum haberleşmesi, yükleme/tahliye öncesi kontrol listeleri ve faaliyet türüne göre uygulanacak özel tedbirleri içerebilir. Hangi bilginin gerekli olduğu tesisin faaliyet türüne ve tehlikeli yükün niteliğine göre belirlenir.

Sadece internet sitesinde genel bir PDF bulunması, m.11’deki somut gemiye yönelik yazılı bilgilendirmenin her durumda yerine geçtiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Tesis, gemi veya acentenin güncel kuralları aldığını ve operasyon öncesi bunların paylaşıldığını ispatlayabilecek kayıt sistemi kurmalıdır.

Kıyı Tesisi İdareden İzin Almadığı Tehlikeli Yükü Elleçleyebilir mi?

Hayır. Madde 11/1-c’nin kuralı nettir: kıyı tesisi işleticisi, İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükleri elleçleyemez. Bu yasak, tesisin genel olarak “tehlikeli yük terminali” sayılmasına rağmen uygulanır. Esas olan somut yük türünün tesisin izin ve TYUB kapsamına girip girmediğidir.

Örneğin tesisin belirli IMDG sınıfları için yetkisi bulunması, farklı bir tehlikeli yük sınıfını otomatik olarak kapsamaz. Sıvı dökme terminalin belirli ürünleri elleçleme yetkisi de teknik altyapısı ve belge kapsamı dışında kalan başka kimyasal ürüne genişletilemez.

Bu kural aynı zamanda ticari satış ve rezervasyon ekiplerinin de mevzuat uyumuna dahil edilmesini gerektirir. Booking kabul eden birim, yükün tehlikeli yük niteliğini ve tesisin izin kapsamını daha gemi planına alınmadan kontrol etmelidir. Aksi halde gemi yola çıktıktan veya rıhtıma geldikten sonra ortaya çıkan uygunsuzluk ciddi bekleme ve uyuşmazlık doğurabilir.

Tesis “Gemiyi Mağdur Etmeyecek Şekilde Planlama” Yapmak Zorunda mı?

Evet. Madde 11/1-c, izin dışı tehlikeli yükü elleçlememe kuralının yanında kıyı tesisi işleticisinin bu kapsamda planlama yaparak yanaşacak gemileri mağdur etmemesini de öngörür. Bu hüküm, operasyonel özen borcunu mevzuat seviyesine taşır.

Tesis, yükün kapsam dışı olduğunu son anda tespit edip gemiyi rıhtımda bekletmemelidir. Yük manifestosu, booking, tehlikeli yük deklarasyonu ve gerekli teknik dokümanlar mümkün olan en erken aşamada kontrol edilmelidir. Gemi planlama sistemi, TYUB/izin kapsamıyla ilişkilendirilirse uygunsuz yükün yanlışlıkla kabulü engellenebilir.

Bu yükümlülük, her gecikmenin otomatik olarak tesisin tazmin sorumluluğu doğurduğu anlamına gelmez. Özel hukukta tazminat için sözleşme, kusur, ihlal ve nedensellik ayrıca değerlendirilir. Ancak m.11’deki açık planlama yükümlülüğü, somut uyuşmazlıkta tesisin mevzuata uygun organizasyon kurup kurmadığını belirleyen önemli ölçüttür.

Kıyı Tesisi Hangi Tehlikeli Yük Dokümanlarını İstemek Zorundadır?

Madde 11, kıyı tesisi işleticisinin tehlikeli yüklerle ilgili zorunlu doküman, bilgi ve belgeleri yük ilgilisinden talep etmesini ve bunların yükle birlikte bulunmasını sağlamasını öngörür. Hangi belgelerin zorunlu olduğu yükün türüne, taşıma şekline ve tabi olduğu uluslararası koda göre belirlenir.

Paketli IMDG yüklerde uygun sevkiyat adı, UN numarası, sınıf/tali risk, ambalaj grubu, miktar ve taşıma birimi bilgilerinin doğru beyanı önemlidir. Konteyner taşımalarında uygulanabilir VGM kuralları, tank konteyner veya özel taşıma birimlerinde sertifikalar ve yükün niteliğine göre ek belgeler gündeme gelebilir. Dökme tehlikeli yüklerde IMSBC, IBC veya IGC kapsamındaki özel dokümanlar ayrıca değerlendirilir.

Tesis belgeyi yalnız “dosyada var mı?” şeklinde kontrol etmemelidir. Belgenin gemi manifestosu, terminal booking ve fiili yük ile uyumlu olması gerekir. Çelişkili UN numarası, yanlış sınıf veya miktar farkı tespit edilirse operasyon başlamadan açıklığa kavuşturulmalıdır.

Yük İlgilisi Zorunlu Belgeleri Vermezse Terminal Yükü Kabul Etmek Zorunda mı?

Hayır. Yönetmelik, yük ilgilisinin gerekli doküman, bilgi ve belgeleri sağlayamaması halinde kıyı tesisinin tehlikeli yükü kabul etmek veya elleçlemek zorunda olmadığını açıkça düzenler. Bu hüküm, tesisin güvenlik nedeniyle yükü reddetmesine doğrudan mevzuat dayanağı sağlar.

Belge eksikliği taşıma zincirinde ticari gecikme yaratabilir; ancak terminalin güvenlik mevzuatına aykırı şekilde eksik belgeli yükü kabul etmesi beklenemez. Yükleten, taşıyan, acente ve terminal arasındaki sözleşmelerde gerekli belgelerin zamanında sağlanmasına ilişkin sorumluluklar ayrıca düzenlenebilir.

Reddin gerekçesi kayıt altına alınmalıdır. Hangi belgenin eksik olduğu, ne zaman talep edildiği, yük ilgilisinin cevabı ve operasyon kararının zamanı sonradan ortaya çıkabilecek ardiye, demuraj, detention veya gemi bekleme uyuşmazlığında önem taşır.

Kıyı Tesisi İşleticisinin Sorumluluğu ile TYUB Arasındaki Bağlantı

TYUB, kıyı tesisinin tehlikeli yük elleçleme uygunluğunu ve kapsamını gösterir. m.11/1-c’deki “İdareden elleçleme izni almadığı tehlikeli yükleri elleçlememe” yükümlülüğü, TYUB kapsamının günlük gemi ve yük planına aktarılmasını gerektirir.

Üç yıllık TYUB süresi içinde yeni tehlikeli yük türü veya yeni operasyon alanı eklenmişse belgenin güncellenme süreci tamamlanmadan fiili elleçleme yapılmamalıdır. TYUB rehberinde 24 Eylül 2025 değişiklikleri sonrası alan ve yük türü ekleme sistemi ayrıntılı ele alınmıştır.

Terminalin ticari katalogunda belirli yükü kabul ettiğinin yazması, resmi izin kapsamının yerine geçmez. Uyuşmazlıkta esas belge İdare tarafından verilen güncel uygunluk ve izin kayıtlarıdır.

TMGD Bulunması İşletmecinin m.11 Sorumluluğunu Devreder mi?

Hayır. Yönetmelik m.6’ya göre tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi IMDG kapsamında yetkili TMGD istihdam eder veya TMGDK’dan hizmet alır. Ancak m.11’deki yükümlülüklerin muhatabı açık biçimde kıyı tesisi işleticisidir.

TMGD, mevzuat uyumu, tehlikeli yük sınıflandırması, prosedür, eğitim ve risk değerlendirmesi bakımından uzmanlık desteği sağlar. İşletmeci ise gemi kabulü, izin kapsamı, tesis organizasyonu, belge talebi, personel ve fiili saha uygulamasını yönetir. Danışmanlık sözleşmesine “tüm sorumluluk TMGD’ye aittir” yazılması, kanunun işletmeciye yüklediği kamu hukuku sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

TMGD/TMGDK sistemi hakkında ayrıntılı açıklama için kıyı tesisi TMGD zorunluluğu içeriği incelenebilir.

Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi İşletmecinin m.11 Yükümlülüklerini Nasıl Destekler?

m.7’deki Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi, tesisin m.11 kapsamındaki sorumluluklarını günlük prosedüre dönüştürür. Gemiye hangi bilgilerin ne zaman verileceği, yük belgesinin kim tarafından kontrol edileceği, izin kapsamı dışındaki yükte kimin operasyonu durduracağı ve acil durumda hangi iletişim zincirinin işletileceği rehberde açık biçimde gösterilmelidir.

Rehber internet sitesinde güncel olarak yayımlanır ve tesis kullanıcılarının erişimine açılır. Bu durum gemi acentesinin ve yük ilgilisinin tesisin tehlikeli yük kabul şartlarını daha operasyon başlamadan görmesini sağlar. Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi başlıklı içeriğimiz bu yükümlülüğü ayrı incelemektedir.

Gemi, Acente ve Kıyı Tesisi Arasında Hangi Bilgiler Eşleştirilmelidir?

Tehlikeli yük operasyonunda terminal booking kaydı, gemi manifestosu, tehlikeli yük deklarasyonu, LTP bildirimi ve tesisin kabul sistemi aynı yük kimliğini göstermelidir. UN numarası, sınıf, miktar, paketleme/taşıma şekli veya tank ürünü bilgilerindeki farklar operasyon başlamadan giderilmelidir.

Uluslararası sefer yapan tehlikeli yük gemisi Limanlar Yönetmeliği m.18 uyarınca LTP bildirimi yapmak zorundadır. Terminalin m.11 belge kontrolü bu bildirimin yerine geçmez; iki taraf kendi mevzuat yükümlülüğünü yerine getirir.

Gemi tehlikeli yük taşıyorsa kılavuzluk/römorkör ve diğer liman güvenlik kuralları da ayrıca uygulanır. 500 GT ve üzeri tehlikeli yük taşıyan gemilerde Limanlar Yönetmeliği m.13 kapsamında kılavuz kaptan zorunluluğu bulunur.

Kıyı Tesisi İşleticisi Denetimde Hangi Kayıtları Sunabilmelidir?

Gemi kabul ve yanaşma izin kayıtları, gemiye gönderilen yazılı tesis/elleçleme kuralları, TYUB ve ekleri, yük kabul belgeleri, tehlikeli yük manifestoları, uygunsuzluk ve ret kayıtları, TMGD/TMGDK kayıtları, Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi, eğitim ve acil durum kayıtları birlikte tutulmalıdır.

İzin kapsamı dışındaki yükün reddedildiği olaylarda kararın ne zaman ve hangi belgeye dayanarak verildiği ispatlanmalıdır. Eksik doküman nedeniyle işlem yapılmadıysa hangi belgenin hangi tarihte talep edildiği ve yük ilgilisine ne bildirildiği dosyalanmalıdır.

Denetimlerde fiili saha uygulaması ile yazılı kayıtlar karşılaştırılır. Belgede bir yükün kabul edilmeyeceği yazdığı halde sahada düzenli olarak aynı yük elleçleniyorsa ciddi uyumsuzluk ortaya çıkar.

Aykırılık Halinde İdari ve Özel Hukuk Sonuçları

Yönetmelik m.21, İdare ve liman başkanlıklarına denetim yetkisi verir; m.22 ise tehlikeli yük emniyetine ilişkin çeşitli ihlalleri idari para cezasına bağlar. Somut işlemde hangi yaptırımın uygulanacağı, tespit edilen fiil ve idari kararın dayanağı üzerinden belirlenmelidir.

İzin dışı yükün kabul edilmesi, eksik belgeli yükün elleçlenmesi veya geminin yanlış planlama nedeniyle bekletilmesi özel hukuk uyuşmazlığı da doğurabilir. Ancak tazminat veya sözleşmesel ücret sorumluluğunda ihlal, kusur, zarar ve nedensellik ayrıca incelenir.

Çevre kirliliği, yangın veya deniz kazası meydana gelirse 5312 sayılı Kanun, Çevre Kanunu ve diğer uygulanabilir denizcilik mevzuatı da gündeme gelebilir. m.11’e aykırılık tek başına bütün sorumluluğu belirleyen tek hüküm değildir; olayın tamamı değerlendirilir.

Mersin Limanı ve Mersin Kıyı Tesislerinde Uygulama

Mersin Bölge Liman Başkanlığı sahasında tehlikeli yük elleçleyen tesisler de Yönetmelik m.11’e tabidir. Konteyner, petrol ürünü, kimyasal ve diğer tehlikeli yüklerin yoğunluğu nedeniyle gemi planlamasının TYUB kapsamı ve yük belgeleriyle erken aşamada eşleştirilmesi özellikle önemlidir.

Mersin’de acente gemiyi terminale aday gösterdiğinde tehlikeli yük manifestosu ve booking bilgisi terminale zamanında iletilmeli; tesis de kendi izin kapsamını kontrol ederek kabul kararını netleştirmelidir. Uygunsuzluk varsa gemi limana gelmeden çözülmesi, m.11’deki “gemileri mağdur etmeyecek planlama” yükümlülüğüyle uyumludur.

Gemi açısından geliş bildirimi, tehlikeli yük LTP bildirimi, yanaşma ordinosu, kılavuzluk ve römorkör işlemleri ayrıca yürütülür. Kıyı tesisi sorumluluğu bu kamu işlemlerinin yerine geçmez.

m.11 Uyum Kontrol Listesi

Kıyı Tesisi İşleticisinin Tehlikeli Yük Sorumlulukları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik – Resmî Gazete
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Denizcilik Genel Müdürlüğü