Sulak Alan Hassas Koruma Bölgesinde Neler Yapılabilir? 2026 | Yönetmelik m.21
Kısa ve net cevap: Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinin 21. maddesine göre hassas koruma bölgesinde temel ilke alanın ekolojik karakterinin korunmasıdır. Göl aynasının devamlılığı veya rehabilitasyon amacıyla saz kesimi ve dip çamuru temizliği yalnız Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün izniyle yapılabilir. Kuş gözlem yapıları, gözlemevleri ve seyir amaçlı yaya yolları da Genel Müdürlük iznine tabidir. Ekosistemin devamlılığı için sulak çayır ve meralarda hayvan otlatılabilir. Kuşların üreme dönemi dışında ekosistemi iyileştirmek amacıyla silvikültürel bakım yapılabilir; bunun dışında ağaç kesilemez. Kuşların üreme döneminde ise Yönetmelikte açıkça izin verilenler dışında hiçbir faaliyete ve yapılaşmaya izin verilmez.
Hassas koruma bölgesi nedir?
Hassas koruma bölgesi, sulak alan koruma bölgelerinden biridir ve mutlak koruma bölgesini çevreleyen, sulak alan ekosisteminin devamlılığı bakımından yüksek koruma gerektiren alanları ifade eder. Koruma bölgeleri Yönetmeliğin 19. maddesi uyarınca uzmanların arazi inceleme ve değerlendirmeleri sonucunda belirlenir ve uygun ölçekte haritaya işlenir.
Ramsar alanları ve ulusal öneme haiz sulak alanlarda koruma bölgeleri ulusal komisyonun onayıyla; mahalli öneme haiz sulak alanlarda ise mahalli komisyonun uygun görüşünden sonra Genel Müdürlük onayıyla yürürlüğe girer. Bu nedenle bir taşınmazın hassas koruma bölgesinde olup olmadığı yalnız tapu kaydından değil, onaylı koruma bölgesi haritasından kontrol edilmelidir.
2026 değişikliği m.21’de ne yaptı?
5 Eylül 2026 tarihli değişiklik, hassas koruma bölgesinin uygulama esaslarını yeniden düzenledi. Güncel m.21/2; ekolojik karakterin korunması, saz kesimi ve dip çamuru temizliği, kuş gözlem yapıları, sulak çayır ve meralarda otlatma ile silvikültürel bakım konularını açık bentler halinde belirler.
Güncel metin 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete ile yayımlanmıştır. Yönetmeliğin konsolide metni ve ilgili çevre mevzuatı Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.
Ekolojik karakterin korunması ne anlama gelir?
m.21/2-a, hassas koruma bölgesinde en temel ve bağlayıcı ilkeyi koyar: Alanın ekolojik karakterinin korunması esastır. Bu ilke, izin verilebilir bir faaliyet değerlendirilirken yalnız yatırımın ekonomik veya teknik gerekliliğine bakılamayacağı anlamına gelir. Faaliyetin sulak alanın su rejimi, habitatları, türleri, beslenme ve üreme alanları üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir.
Ekolojik karakter; su seviyesi, su kalitesi, bitki örtüsü, kuş varlığı, balık ve diğer sucul canlılar, toprak ve sediment yapısı ile alanın ekosistem hizmetlerinin bütününü kapsar. Yönetmelikte izin verilen faaliyetlerin dahi bu koruma ilkesine aykırı biçimde yürütülmemesi gerekir.
Saz kesimi hassas koruma bölgesinde yapılabilir mi?
Evet, ancak genel ve serbest bir saz kesim hakkı yoktur. Yönetmelik m.21/2-b uyarınca saz kesimi, göl aynasının devamlılığının sağlanması ve alanın rehabilitasyonu amacıyla Genel Müdürlüğün izniyle yapılır veya yaptırılır. Ticari amaçla sıradan hasat mantığıyla hassas koruma bölgesinde saz kesilemez.
Ayrıca Yönetmeliğin 11. maddesi genel saz kesimi usullerini düzenler ve kuşların kuluçka dönemini gözetir. Hassas koruma bölgesindeki özel m.21 hükmü, bu alanın koruma derecesi nedeniyle daha sıkı değerlendirme gerektirir. Faaliyet sahibinin hangi alanda, ne miktarda ve hangi yöntemle kesim yapacağını izin dosyasında açıkça göstermesi gerekir.
Dip çamuru temizliği hangi şartla mümkündür?
m.21/2-b dip çamuru temizliğini de saz kesimiyle aynı özel amaca bağlar: göl aynasının devamlılığını sağlamak veya alanı rehabilite etmek. İşlem Genel Müdürlük izni olmadan başlatılamaz. Dip çamuru temizliği, su kalitesi ve habitat üzerinde ciddi etki doğurabileceği için proje yöntemi ve zamanlaması ayrıca önemlidir.
Yönetmeliğin 16. maddesi, sulak alan ekosisteminin devamlılığının sağlanması, yeniden kazanılması veya iyileştirilmesi amacı dışında dip taraması ve dip çamuru dökülmesini yasaklar. Dolayısıyla m.21/2-b’deki izin, m.16’daki genel koruma amacıyla birlikte uygulanır.
Çıkarılan dip çamuru nereye bırakılabilir?
Dip çamurunun çıkarılması kadar bertaraf veya depolama yeri de önemlidir. Yönetmelik kapsamındaki alanlarda katı atık, moloz, hafriyat ve proses atığı çamuru dökülmesi yasaktır. Çıkarılan malzemenin sulak alan ekosistemine yeniden zarar vermeyecek, çevre mevzuatına uygun bir alanda yönetilmesi gerekir.
İzin dosyasında çıkarılacak miktar, analiz ihtiyacı, taşıma yöntemi ve nihai yönetim planı gösterilmelidir. Kirlenmiş sediment varsa atık sınıflandırması ve özel bertaraf kuralları ayrıca devreye girebilir.
Kuş gözlem kulesi veya gözlemevi yapılabilir mi?
Evet, fakat Yönetmelik m.21/2-c uyarınca Genel Müdürlüğün iznine tabidir. Kuş gözlem yapıları, gözlemevleri ve seyir amaçlı yaya yolları ekoturizm veya bilimsel gözlem için faydalı olabilse de hassas koruma bölgesinde yapılaşma ve insan hareketini artırabilir.
Bu nedenle yer seçimi, kuşların üreme ve dinlenme alanları, yapı yüksekliği, malzeme, ışık, gürültü, ziyaretçi kapasitesi ve ulaşım güzergâhı değerlendirilmelidir. Proje “doğa turizmi” amacı taşıdığı için otomatik olarak izinli sayılmaz.
Seyir amaçlı yaya yolu için imar planı gerekir mi?
Hassas koruma bölgesinde m.21/2-c öncelikle Genel Müdürlük iznini arar. Yapının veya yolun teknik niteliğine göre 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili mevzuat ayrıca uygulanabilir. Sulak alan izni, imar veya yapı ruhsatının yerine geçmez.
Özellikle kalıcı platform, iskele, kapalı yapı, elektrik altyapısı veya geniş ulaşım düzenlemesi planlanıyorsa sulak alan izni dışındaki idari işlemler de tamamlanmalıdır. Proje mümkün olan en düşük fiziksel müdahale ile tasarlanmalıdır.
Sulak çayır ve merada hayvan otlatılabilir mi?
Evet. m.21/2-ç, ekosistemin devamlılığının sağlanması amacıyla sulak çayır ve meralarda hayvan otlatılabileceğini açıkça düzenler. Bu izin, sınırsız ve kontrolsüz aşırı otlatma anlamına gelmez. Hükmün amacı ekosistem yönetimidir.
Otlatmanın zamanı, yoğunluğu ve hayvan sayısı alanın taşıma kapasitesi ve yönetim planına göre belirlenmelidir. Aşırı otlatma, kıyı erozyonu, bitki örtüsünün kaybı veya kuşların üreme alanlarının bozulması sonucunu doğuruyorsa ekolojik karakteri koruma ilkesi ihlal edilmiş olur.
Silvikültürel bakım ne zaman yapılabilir?
m.21/2-d, kuşların üreme dönemi dışında ekosistemi iyileştirmek amacıyla silvikültürel bakım yapılabileceğini düzenler. Bu bakım; alanın ekolojik niteliğini geliştirmeye yönelik seçici bakım, sağlık kesimi veya benzeri ormancılık işlemleri olabilir.
Hüküm aynı cümlede çok açık bir sınır koyar: Bunun dışında ağaç kesimi yapılamaz. Dolayısıyla ticari odun üretimi, alan açma veya yapılaşma amacıyla ağaç kesimi hassas koruma bölgesinde m.21/2-d’ye dayandırılamaz.
Kuşların üreme dönemi neden özel koruma altında?
Yönetmelik m.21/3, kuşların üreme döneminde ve Yönetmelikte açıkça izin verilenler dışında hiçbir faaliyete ve yapılaşmaya izin verilmeyeceğini düzenler. Bu hüküm, üreme dönemini hassas koruma bölgesindeki en sıkı dönemsel koruma rejimi haline getirir.
Üreme döneminin takvim aralığı sulak alanın tür kompozisyonuna göre değişebilir. Faaliyet sahibi “Mart-Haziran her yerde aynıdır” gibi sabit bir varsayımla hareket etmemelidir. Yetkili DKMP biriminin güncel saha verileri ve izin koşulları esas alınmalıdır.
Özel mülkiyet hassas koruma bölgesinde olabilir mi?
m.21/1, bu alanların zorunlu olmadıkça özel mülkiyete konu olmamasının esas olduğunu belirtir. Bununla birlikte mevcut tapulu özel mülkiyet bulunması mümkündür. Özel mülkiyet hakkı, sulak alan koruma statüsünü ortadan kaldırmaz.
Malik taşınmazını kullanırken m.21 ve diğer çevre hükümlerine uymak zorundadır. Yapılaşma veya ekonomik faaliyet planı, mülkiyet hakkının varlığı nedeniyle otomatik izinli hale gelmez. Gerekli idari izinler alınmadan faaliyete başlanmamalıdır.
Mutlak koruma bölgesi hükümleri de uygulanır mı?
Evet. m.21/2 açıkça “20 nci madde hükümlerine ek olarak” hassas koruma bölgesi esaslarını düzenler. Bu nedenle mutlak koruma bölgesindeki temel yasak ve izin prensipleri, hassas koruma bölgesinde de ilgili olduğu ölçüde dikkate alınır.
m.20’de bilimsel ve koruma amaçlı faaliyetler ile kuş gözlemi ve görüntü alınmasının Bakanlık iznine tabi olduğu; su kuşlarının üreme döneminde su ürünleri istihsali yapılamayacağı ve hayvan otlatılamayacağı; ayrıca belirtilenler dışında faaliyete izin verilmeyeceği düzenlenmiştir. m.21’deki özel izinler bu çerçeveyle birlikte okunmalıdır.
Hassas koruma bölgesinde tarım yapılabilir mi?
m.21 güncel metninde hassas koruma bölgesi için genel bir yeni tarım izni düzenlememektedir. Sürdürülebilir kullanım bölgesindeki tarımsal faaliyetler m.22’de ayrıca ve ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu ayrım, tarım projesi planlayan kişinin koruma bölgesi haritasını doğru okumasını zorunlu kılar.
Arazi hassas koruma bölgesinde kalıyorsa m.21’in sıkı koruma rejimi esas alınmalıdır. Sürdürülebilir kullanım bölgesinde ise özel mülkiyet ve kamu arazisi için farklı organik tarım koşulları uygulanır.
İzin başvurusu için hangi belgeler hazırlanmalı?
Faaliyetin türüne göre başvuru formu, koordinatlı alan haritası, mülkiyet belgesi, proje açıklama raporu, ekolojik gerekçe, uygulama yöntemi, zamanlama, tür/habitat etkisi, alınacak önlemler ve rehabilitasyon planı hazırlanmalıdır. Dip çamuru veya saz müdahalesinde miktar ve bertaraf yöntemi de gösterilmelidir.
Kuş gözlem yapısı veya yaya yolunda ziyaretçi kullanımı, malzeme, temel sistemi ve inşaat takvimi önemlidir. Yetkili birim ek bilgi veya ekosistem değerlendirme raporu isteyebilir. Başvurunun izin alınmadan fiilen başlatılması sonradan izin alınacağı gerekçesiyle meşrulaşmaz.
Yönetmeliğe aykırılık halinde hangi yaptırım uygulanır?
Yönetmelik m.41/1, gerçek ve tüzel kişiler ile uygulamadan sorumlu kurumları Yönetmelik ve yönetim planı esaslarına uygun işlem yapmakla yükümlü tutar. m.41/2 uyarınca aykırılık halinde 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
İzinsiz kazı, dolgu, yapılaşma, ağaç kesimi veya habitat tahribatı başka mevzuat hükümlerini de ihlal edebilir. Bu nedenle yaptırım tek bir genel para cezasına indirgenmemelidir; fiilin niteliği, izin durumu ve oluşan çevresel zarar ayrı değerlendirilir.
Hassas koruma bölgesi için 12 maddelik kontrol listesi
- Taşınmazın onaylı koruma bölgesi haritasındaki konumunu doğrulayın.
- Alanı etkileyen yönetim planını ve özel kararları inceleyin.
- Faaliyetin kuşların üreme dönemine denk gelip gelmediğini kontrol edin.
- Saz kesimi veya dip çamuru için Genel Müdürlük izni alın.
- Dip çamurunun çıkarma ve bertaraf planını hazırlayın.
- Kuş gözlem yapısı ve yaya yolu için izin almadan inşaata başlamayın.
- Otlatmayı ekosistem devamlılığına uygun yoğunlukta yürütün.
- Silvikültürel bakımı yalnız üreme dönemi dışında ve ekosistem amacıyla yapın.
- Bakım dışında ağaç kesimi yapmayın.
- İmar, ÇED ve diğer sektörel izinleri ayrıca kontrol edin.
- İzin ve saha uygulamalarını tarihli kayıtlarla belgeleyin.
- Faaliyet sonrası habitat etkisini izleyin.
Sık sorulan sorular
Hassas koruma bölgesinde saz kesilebilir mi?
Evet; ancak yalnız göl aynasının devamlılığını veya rehabilitasyonu sağlamak amacıyla ve Genel Müdürlüğün izniyle yapılabilir.
Dip çamuru temizlemek serbest mi?
Genel Müdürlüğün izniyle, göl aynasının devamlılığı ve rehabilitasyon amacı kapsamında mümkündür. Çıkarılan malzemenin çevre mevzuatına uygun yönetilmesi gerekir.
Kuş gözlem kulesi yapılabilir mi?
Yapılabilir; m.21/2-c uyarınca Genel Müdürlüğün iznine tabidir.
Hassas koruma bölgesinde hayvan otlatılabilir mi?
Ekosistemin devamlılığını sağlamak amacıyla sulak çayır ve meralarda otlatma mümkündür. Aşırı otlatma ekolojik karakteri bozamaz.
Ağaç kesilebilir mi?
Kuşların üreme dönemi dışında ekosistemi iyileştirmek amacıyla silvikültürel bakım yapılabilir; bunun dışında ağaç kesimi yapılamaz.
Kuşların üreme döneminde inşaat yapılabilir mi?
Yönetmelikte açıkça izin verilenler dışında hiçbir faaliyete ve yapılaşmaya izin verilmez.
Özel tapulu arazi koruma kuralından muaf mı?
Hayır. Özel mülkiyet sulak alan koruma statüsünü ve m.21 hükümlerini ortadan kaldırmaz.
Tarım yapılabilir mi?
m.21 hassas koruma bölgesinde genel tarımsal kullanım izni düzenlemez. Tarımsal faaliyetlere ilişkin özel hükümler sürdürülebilir kullanım bölgesinde m.22’de yer alır.
Genel Müdürlük hangi kurumdur?
Yönetmelikteki Genel Müdürlük, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüdür.
İzinsiz faaliyet hangi kanuna göre cezalandırılır?
Yönetmelik m.41/2, aykırılıklarda 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili maddelerinin uygulanacağını düzenler.
Sonuç
Hassas koruma bölgesi, sulak alan içindeki en sıkı koruma rejimlerinden biridir. 2026 tarihli m.21 düzenlemesi ekolojik karakterin korunmasını temel ilke yapmış; saz kesimi, dip çamuru temizliği, kuş gözlem yapıları ve silvikültürel bakım gibi faaliyetleri açık koşullara bağlamıştır. Kuşların üreme döneminde Yönetmelikte izin verilenler dışında hiçbir faaliyete ve yapılaşmaya izin verilmez.
Faaliyet planlayan kişi veya kurum, taşınmazın koruma bölgesi haritasını, kuş üreme dönemini ve gerekli Genel Müdürlük izinlerini faaliyetten önce netleştirmelidir. İzinli faaliyetin de ekolojik karakteri bozmayacak şekilde yürütülmesi gerekir.
Resmî kaynaklar: 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete; Mevzuat Bilgi Sistemi – Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ve 2872 sayılı Çevre Kanunu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
