Havayolu Ücret Tarifesi Ne Zaman Yürürlüğe Girer? 3 Gün ve 7 Gün Kuralı | 2920 m.25

2920 sayılı Kanun m.25 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.25, ruhsat sahibi havayolu işletmesinin iki ayrı ticari planlama aracını düzenler: ücret tarifesi ve uçuş tarifesi. Ücret tarifesi yolcu, yük veya diğer ruhsatlı taşıma hizmetlerinde uygulanacak bedelleri; uçuş tarifesi ise seferlerin hangi hat, gün ve zaman planı içinde gerçekleştirileceğini ifade eder. Kanun bu iki tarife için farklı yürürlük mekanizması kurmuştur.

Ücret tarifesinde temel yetki ruhsat sahibi işletmededir. İşletme uygulanacak ücretleri ve bunların yürürlük tarihini belirler. Buna karşılık kanun yeni tarifenin yürürlükten en az üç gün önce üçüncü kişilere duyurulmasını şart koşar. Bu nedenle fiyat değişikliği aynı gün ilan edilip aynı gün genel tarife olarak yürürlüğe sokulamaz.

Uçuş tarifesinde ise yalnız işletmenin kararı yeterli değildir. İşletmenin hazırladığı uçuş tarifesi Bakanlık onayına tabidir ve kanuna göre onaydan yedi gün sonra yürürlüğe girer. Böylece sefer planının kamu otoritesinin ulaştırma ve havacılık düzeniyle uyumlu olması sağlanır.

m.25, m.24’teki ruhsat şartlarına uyma yükümlülüğünün doğrudan devamıdır. Havayolu, fiyat ve sefer planını yaparken m.22 kapsamındaki ruhsatının taşıma türü, bölge ve hat sınırlarını aşamaz.

Havayolu ücret tarifesini kim belirler?

m.25 uyarınca taşıma hizmetlerinde uygulanacak ücretler ve bunların yürürlük tarihi ruhsat sahibi havayolu işletmesi tarafından belirlenir. Bu kural, ticari hava işletmesinin maliyetlerini, talebi, rezervasyon zamanını, hizmet sınıfını ve satış stratejisini dikkate alarak fiyatlandırma yapabilmesine imkân verir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir.

Ücret tarifesi, işletmenin sahip olduğu ruhsat ve hat yetkileri içinde uygulanabilir. Henüz gerekli izinleri tamamlanmamış bir hat için genel satışa açık fiyat oluşturulması, ruhsat ve operasyon yetkisinden bağımsız değerlendirilemez. Satış sistemi, düzenleyici izin sistemiyle aynı veri üzerinden kontrol edilmelidir.

Ayrıca tüketicinin korunmasına ilişkin emredici hükümler, elektronik ticaret kuralları, rekabet hukuku ve yolcu hakları düzenlemeleri fiyatlama serbestisinin sınırlarını oluşturur. Tüketicinin gerçek ödeyeceği toplam bedele ilişkin zorunlu kalemler satış sürecinde açık gösterilmeli; seçime bağlı hizmetler zorunlu ücret gibi sunulmamalıdır.

Kurumsal müşteriler veya acenteler için özel ticari koşullar belirlenmesi mümkündür. Bununla birlikte genel tarife ile özel anlaşmanın kapsamı ayrıştırılmalı; hangi fiyatın hangi müşteri grubuna, hangi tarihten itibaren uygulanacağı sistem kayıtlarından anlaşılabilmelidir. Aynı rezervasyon için farklı satış kanallarında çelişkili fiyatların görünmesi hem ticari hem hukuki uyuşmazlık riskini artırır.

Ücret tarifesinde üç günlük duyuru kuralı nasıl uygulanır?

Kanun, belirlenen ücret tarifesinin yürürlük tarihinden en az üç gün önce üçüncü kişilere duyurulmasını emreder. Buradaki süre bir iç onay süresi değil, dışarıya yönelik önceden bilgilendirme süresidir. Tarifenin şirket içinde onaylanması ile üçüncü kişilere duyurulması aynı işlem değildir.

Duyuru, işletmenin satış ve hizmet modeline göre müşterilerin ve iş çevresinin ulaşabileceği kanallarda yapılmalıdır. İnternet sitesi, mobil uygulama, acente ve rezervasyon sistemleri, kurumsal müşteri portalları ve çağrı merkezi bilgi ekranları aynı yürürlük tarihine bağlanmalıdır. Yalnız şirket içi intranette yapılan bildirim, üçüncü kişilere duyuru işlevini yerine getirmez.

Üç günlük sürenin ispatı için tarife sürüm kaydı tutulması gerekir. Yeni tarifenin hazırlanma tarihi, yönetim veya yetkili birim onay tarihi, dış duyuru tarihi ve yürürlük tarihi ayrı alanlarda saklanmalıdır. Böylece bir uyuşmazlık çıktığında belirli tarihte hangi ücretin yürürlükte olduğu ortaya konulabilir.

Duyuru yapıldıktan sonra tarifenin içeriği değiştirilecekse yeni metnin de yürürlük takvimi açısından yeniden değerlendirilmesi gerekir. Esaslı fiyat değişikliğini eski duyuru tarihine bağlamak, önceden bilgilendirme amacını boşa çıkarabilir. Şirket prosedürü, duyuru sonrası revizyonlarda yeni sürüm ve yeni tarih üretmelidir.

Uçuş tarifesi nasıl hazırlanır ve onaylanır?

Uçuş tarifesi, işletmenin sefer programını gösterir. Hangi hatlarda, hangi sıklık ve zaman düzeniyle uçuş yapılacağı planlanır. m.25’e göre bu tarife işletme tarafından belirlenmekle birlikte Bakanlığın onayına tabidir. Dolayısıyla ticari planlama tek başına hukuki yürürlük oluşturmaz.

Yeni sezon programı veya önemli sefer değişikliği hazırlanırken ruhsat kapsamı, hat yetkileri, slotlar, havaalanı kapasitesi, hava trafik kısıtları ve dış hatlarda ilgili uluslararası düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Bakanlık onayı bu diğer izinlerin kendiliğinden yerine geçtiği anlamına gelmez.

İşletmenin satışa açacağı program ile onay sürecindeki program aynı olmalıdır. Sonradan saat, frekans veya hat değişikliği yapılırsa değişikliğin yeni bir onay veya bildirim gerektirip gerektirmediği kontrol edilmelidir. Uçuş planlama birimi ile düzenleyici ilişkiler birimi arasında yazılı kontrol akışı kurulması bu nedenle önemlidir.

Onay beklenirken müşteriye kesin ve koşulsuz bir uçuş taahhüdü verilmesi ticari risk doğurur. Onay farklı şartla verilirse veya başka bir düzenleyici izin tamamlanmazsa işletme daha önce satış yaptığı yolculara karşı sözleşmesel ve yolcu haklarına ilişkin sonuçlarla karşılaşabilir.

Onaylanan uçuş tarifesi ne zaman yürürlüğe girer?

m.25’in açık hükmüne göre uçuş tarifesi Bakanlık onayından yedi gün sonra yürürlüğe girer. Bu nedenle şirket sistemlerinde “onaylandı” ve “yürürlükte” statüleri ayrı tutulmalıdır. Onay tarihinin alınması, aynı gün sefer tarifesinin kanunen yürürlükte olduğu anlamına gelmez.

Yedi günlük sürenin başlangıcında resmi onay işleminin tarihi esas alınır. Şirket, onay yazısını ve onay tarihini belge yönetim sistemine kaydetmeli; tereddüt bulunan hâllerde yetkili idareden yazılı teyit almalıdır. Satış ve operasyon takvimi, yürürlük tarihinden önce fiili uygulamaya geçmeyecek şekilde düzenlenmelidir.

Bu yedi günlük dönem operasyon hazırlığı için de kullanılabilir. Ekip planlaması, yer hizmetleri, havaalanı koordinasyonu, uçuş bilgi sistemleri, rezervasyon ekranları ve müşteri bilgilendirmeleri yürürlük tarihiyle eş zamanlı hâle getirilmelidir. Böylece hukuki statü ile teknik sistemler arasında tarih farkı oluşmaz.

İşletmenin programı onaydan sonra değiştirmesi gerektiğinde m.29’daki ruhsat sonrası değişiklik rejimi ve ilgili ikincil mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir. Her program değişikliği, yalnız ticari karar olarak ele alınmamalıdır.

Ücret tarifesi ile uçuş tarifesi arasındaki temel fark nedir?

Ücret tarifesi fiyatlandırma, uçuş tarifesi ise sefer planıdır. Ücret tarifesinin fiyat ve yürürlük tarihini ruhsat sahibi belirler ve tarife en az üç gün önceden üçüncü kişilere duyurulur. Uçuş tarifesi işletme tarafından hazırlanır, Bakanlık onayına sunulur ve onaydan yedi gün sonra yürürlüğe girer.

Bu ayrım şirket içi prosedürlere de yansıtılmalıdır. Gelir yönetimi veya ticaret birimi ücret tarifesinde ana rol üstlenirken; uçuş ağı planlama, slot, operasyon ve düzenleyici ilişkiler birimleri uçuş tarifesinde birlikte çalışır. Hukuk ve uyum birimi her iki sürecin farklı süre ve onay şartlarını kontrol etmelidir.

Fiyat değişikliği uçuş tarifesi değişikliği değildir. Aynı seferin fiyatları değişebilir ancak uçuş günü ve saati aynı kalabilir. Tersine, sefer saati veya frekansı değişirken fiyat sınıfları korunabilir. Bu nedenle her değişiklik önce niteliğine göre sınıflandırılmalı, sonra doğru mevzuat sürecine yönlendirilmelidir.

İki sürecin tek bir “tarife” ekranında yönetilmesi mümkündür; ancak sistem en azından değişikliğin türünü, hukuki dayanağını, duyuru veya onay tarihini ve yürürlük tarihini ayrı alanlarda tutmalıdır. Aksi hâlde üç günlük ve yedi günlük sürelerin karıştırılması kolaylaşır.

Tarife değişikliklerinin bilet satışına ve yolcuya etkisi

Yeni ücret tarifesi, daha önce kurulmuş taşıma sözleşmesini otomatik olarak geçmişe dönük değiştirmez. Yolcu bileti belirli bir bedelle satın almışsa sonradan yayımlanan genel tarife tek başına o sözleşmenin fiyatını artırma yetkisi doğurmaz. Vergi veya kamu kaynaklı zorunlu kalemlerdeki değişikliklerin etkisi ise taşıma şartları ve ilgili emredici mevzuat çerçevesinde ayrıca incelenir.

Uçuş tarifesindeki değişiklikler de mevcut rezervasyonları etkileyebilir. Sefer saatinin önemli ölçüde değiştirilmesi, gecikme veya iptal durumlarında yolcu haklarına ilişkin özel düzenlemeler devreye girebilir. uçuş gecikmesi ve tazminat koşulları m.25’ten ayrı bir hukuki rejim olmakla birlikte tarife değişikliklerinin pratik sonucuyla bağlantılıdır.

Çok kanallı satış yapan işletmelerde merkezi tarife yönetimi zorunlu hale gelir. İnternet sitesinde yeni fiyat görünürken acente sisteminde eski fiyatın kalması, müşteri şikâyeti ve gelir kaybı doğurur. Benzer şekilde uçuş saati ana sistemde değiştiği halde çağrı merkezinde eski saatin görünmesi yolcunun yanlış bilgilendirilmesine yol açar.

Bu nedenle her tarife yürürlüğe girişinde satış kanalları için kontrol listesi çalıştırılmalı; web, mobil uygulama, GDS/acente, çağrı merkezi ve kurumsal API’ler aynı veri kaynağından beslenmelidir. Son kontrol tamamlanmadan değişiklik “yayında” kabul edilmemelidir.

Havayolu işletmesi tarife uyum sistemini nasıl kurmalı?

İlk adım, ücret tarifesi ve uçuş tarifesi için ayrı sorumluluk matrisi oluşturmaktır. Her süreçte hazırlayan, hukuki kontrol yapan, duyuru veya Bakanlık onayını izleyen ve sistemi yürürlüğe alan kişiler belirlenmelidir. Böylece sürelerin tek kişinin hafızasına bağlı kalması önlenir.

İkinci adım, otomatik tarih kontrolleridir. Ücret tarifesinde yürürlük tarihi, dış duyuru tarihinden üç günden daha yakın seçilemiyor olmalıdır. Uçuş tarifesinde ise Bakanlık onayı sisteme kaydedilmeden ve yedi günlük dönem dolmadan “yürürlükte” statüsü verilememelidir.

Üçüncü adım ruhsat kontrolüdür. Yeni hat veya taşıma modeli tarife sistemine girildiğinde m.24 kapsamındaki ruhsat şartları ile karşılaştırılmalıdır. Gereken hat veya faaliyet onayı yoksa satış ve operasyon otomatik olarak bloke edilmelidir.

Dördüncü adım arşivlemedir. Eski ve yeni ücret tarifeleri, uçuş tarifeleri, duyuru kanıtları, Bakanlık onayları ve yürürlük tarihleri değiştirilemez kayıt olarak tutulmalıdır. Böylece geçmiş bir tarihte hangi koşulların yürürlükte olduğu denetim ve uyuşmazlık halinde gösterilebilir.

Beşinci adım, değişiklik sonrası kontroldür. Yürürlük tarihinden sonraki ilk satış ve ilk operasyon örnekleri incelenmeli; doğru fiyatın ve doğru sefer planının kullanıldığı doğrulanmalıdır. Sistem hatası varsa yalnız tekil işlem düzeltilmemeli, kaynağındaki entegrasyon sorunu da kapatılmalıdır.

Tarife değişikliğinde delil, uyuşmazlık ve acente zinciri nasıl yönetilmeli?

Tarife uyuşmazlıklarında en sık sorun, belirli bir satış anında hangi fiyatın veya hangi uçuş programının yürürlükte olduğunun sonradan ispat edilememesidir. Bu nedenle tarife yönetim sistemi yalnız güncel değeri göstermemeli; eski sürümleri tarih ve saat damgasıyla saklamalıdır. Duyuru ekran görüntüleri, kurumsal e-postalar, dağıtım sistemi gönderim kayıtları ve Bakanlık onay yazıları aynı dosyayla ilişkilendirilmelidir.

Acente ve küresel dağıtım sistemi üzerinden yapılan satışlarda değişikliğin işletmenin kendi sitesine yansıtılması yeterli değildir. Acenteye gönderilen yeni tarifenin hangi anda sisteme alındığı, eski fiyatla oluşmuş rezervasyonların nasıl ele alınacağı ve senkronizasyon hatalarında hangi tarafın müdahale edeceği sözleşmelerde açık düzenlenmelidir. Buna rağmen ruhsat sahibi işletmenin kanuni duyuru ve tarife yükümlülüğü, sırf teknik entegrasyon dış hizmet sağlayıcıda olduğu için ortadan kalkmaz.

Bir yolcu yeni tarife yürürlüğe girmeden daha yüksek fiyatla satış yapıldığını ileri sürerse; rezervasyon zaman damgası, fiyat kuralı, tarifenin dış duyuru tarihi ve ödeme kaydı birlikte incelenmelidir. Uçuş tarifesi uyuşmazlığında ise onay tarihi, yedi günlük yürürlük dönemi ve yolcuya yapılan sefer bildirimi karşılaştırılır. Böylece tartışma varsayıma değil, somut kayıt zincirine dayanır.

Şirket iç denetiminde yılda en az belirli örneklem üzerinden eski tarife kayıtları geriye dönük test edilebilir. Seçilen tarihte kamuya açık fiyat, acente fiyatı ve merkezi rezervasyon sistemi aynı mı; uçuş programı Bakanlık onayı ve yürürlük tarihiyle örtüşüyor mu soruları cevaplanmalıdır. Tespit edilen farklar yalnız tekil satış düzeyinde değil, veri entegrasyonu ve yetki matrisi düzeyinde giderilmelidir.

Tarife yönetimi için kontrol listesi

• Değişiklik ücret tarifesi mi, uçuş tarifesi mi?
• İlgili hat ve faaliyet ruhsat kapsamında mı?
• Ücret tarifesinin yürürlük tarihi açıkça belirlendi mi?
• Ücret tarifesi üçüncü kişilere en az üç gün önce duyuruldu mu?
• Uçuş tarifesi Bakanlık onayına sunuldu mu?
• Onay tarihi ve yedi günlük yürürlük tarihi kayıt altına alındı mı?
• Slot, dış hat ve diğer gerekli operasyon izinleri tamam mı?
• Web, mobil, acente ve çağrı merkezi aynı tarife verisini kullanıyor mu?
• Mevcut bilet sahiplerine etkisi değerlendirildi mi?
• Eski ve yeni tarife sürümleri denetim amacıyla arşivlendi mi?

Site içi ilgili içerikler

İşletme ruhsatının verilmesi – m.22 · Ruhsatın görünür yerde asılması – m.23 · Ruhsat şartlarına uyma – m.24 · Uçuş gecikmesi ve yolcu hakları

Resmî kaynaklar

• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar
• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular