Serbest Bölge İşletme Sözleşmesi Nasıl Uzatılır? 3218 Ek Madde 1 | 2026

3218 Ek Madde 1 neyi düzenler?

Serbest bölgeler uzun vadeli altyapı, liman, yol, enerji, güvenlik ve ortak hizmet yatırımı gerektiren ekonomik alanlardır. Bu nedenle bölgeyi kuran veya işleten şirketin hukuki statüsü birkaç yıllık sıradan hizmet sözleşmesi gibi değerlendirilemez. 3218 sayılı Kanunun Ek Madde 1’i, mevcut işletme süresinin sonuna gelinirken bölgenin kesintisiz ve yatırım odaklı biçimde işletilmeye devam etmesi için özel bir sistem kurar.

Madde, işletme süresinin bitimini sadece takvimsel bir sona erme olarak görmez. İşleticinin geçmiş dönemde üstlendiği yatırım ve işletme taahhütlerini yerine getirip getirmediğini, bölgenin gelecekte hangi yatırımlara ihtiyaç duyduğunu ve Bakanlığın yeni dönem için hangi şartları gerekli gördüğünü birlikte değerlendirir. Böylece uzatma, geçmiş performans ile gelecek yatırım planının kesiştiği idari ve sözleşmesel bir süreç haline gelir.

Güncel 3218 sayılı Kanun, Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği ve işletici şirketlere ilişkin ikincil düzenlemeler Ticaret Bakanlığının Serbest Bölgeler Mevzuatı sayfasından kontrol edilmelidir. İşletme sözleşmesinin kendi hükümleri de Kanunla birlikte incelenmelidir.

İşletme süresinin uzatılmasının temel şartları

Ek Madde 1’in sisteminde ilk şart, işletici veya bölge kurucu ve işletici şirketin mevcut sözleşme kapsamında üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmiş olmasıdır. Bu yükümlülükler bölgeden bölgeye farklılık gösterebilir: altyapı yatırımının tamamlanması, yol ve enerji sistemlerinin kurulması, ortak hizmetlerin belirli standartta sunulması, bakım-onarım, güvenlik, çevre tedbirleri, liman yatırımı veya belirli ekonomik performans hedefleri söz konusu olabilir.

İkinci şart, Ticaret Bakanlığının gelecekteki dönem için öngördüğü yatırım ve işletme taleplerinin kabul edilmesidir. Kanunun mantığı, işletme süresinin yalnızca ‘mevcut düzen aynen devam etsin’ şeklinde uzatılmasına dayanmaz. Bakanlık bölgenin teknolojik dönüşümü, kapasite artışı, enerji altyapısı, dijital sistemleri, çevre yatırımları, ortak depolama veya liman ihtiyaçları için yeni yükümlülükler öngörebilir.

Üçüncü unsur, işletme ilişkisinin kamu yararı ve serbest bölgenin kuruluş amaçlarıyla uyumlu devam etmesidir. 3218 m.1; ihracata yönelik yatırım ve üretimin teşviki, doğrudan yabancı yatırım ve teknoloji girişinin hızlandırılması, işletmelerin ihracata yönlendirilmesi ve uluslararası ticaretin geliştirilmesini Kanunun amaçları arasında sayar. İşletme süresi uzatılırken yeni dönem planının bu amaçlara hizmet etmesi beklenir.

Geçmiş taahhütlerin yerine getirilmesi neden kritik?

Uzatma talebinde işletici yalnızca sürenin bitmek üzere olduğunu ileri süremez. Geçmiş dönemin sözleşmesel karnesini ortaya koymalıdır. İlk yatırım programında taahhüt edilen altyapıların tamamlanıp tamamlanmadığı, yatırım miktarları, ortak hizmet kalitesi, bakım programları, varsa gecikmiş yatırımlar ve Bakanlık denetimlerinde tespit edilen eksikler dosyada değerlendirilir.

Taahhüdün yerine getirildiğinin ispatı için yatırım faturaları, hakediş ve kabul tutanakları, yapı ve kullanım izinleri, denetim raporları, bağımsız mali kayıtlar, sigorta belgeleri ve Bakanlık yazışmaları birlikte kullanılabilir. Sadece işletici şirketin kendi faaliyet raporunda ‘yatırım tamamlandı’ yazması yeterli olmayabilir.

Eksik taahhüt varsa bunun nedenleri, giderilip giderilmediği ve kalan yükümlülüğün yeni dönem sözleşmesine nasıl aktarılacağı önemlidir. Mücbir sebep veya idare kaynaklı gecikme iddiası varsa olay, tarih ve belgeyle gösterilmelidir. Süre uzatımının hukuki güvenliği geçmiş yükümlülüklerin belirsiz bırakılmamasına bağlıdır.

Bakanlığın yeni yatırım talepleri hangi alanlarda olabilir?

Serbest bölge altyapısı statik değildir. Yirmi veya otuz yıl önce yeterli olan enerji, fiber, liman, atık yönetimi veya güvenlik sistemi yeni yatırım döneminde yetersiz kalabilir. Ek Madde 1 bu nedenle Bakanlığın gelecek döneme ilişkin yatırım taleplerini işletme süresi uzatımının merkezi unsurlarından biri yapar.

Yeni talepler; elektrik ve doğal gaz kapasitesinin artırılması, yenilenebilir enerji sistemleri, atık ve atık su altyapısı, yangın güvenliği, dijital giriş-çıkış sistemleri, kamera ve gümrük entegrasyonu, yeni depo ve açık saha, liman/rıhtım modernizasyonu veya kullanıcı hizmetlerinin geliştirilmesi gibi konularda olabilir. Bölgenin uzmanlaşma stratejisine göre laboratuvar, AR-GE, yüksek teknoloji veya lojistik altyapı da istenebilir.

İşletici bu talepleri kabul ederken maliyet, finansman kaynağı, yatırım takvimi, gelir modeli ve kullanıcı tarifelerine etkisini birlikte hesaplamalıdır. Kabul edilen yatırımın sonradan ‘ekonomik değildi’ denilerek yapılmaması yeni sözleşme bakımından ihlal riski doğurur.

Uzatma süresi otomatik olarak 49 yıl mıdır?

Hayır. Ek Madde 1 ile Kanunun diğer hükümlerinde geçen 49 yıllık süreler birbirine karıştırılmamalıdır. Ek Madde 1, mevcut işletme sözleşmesinin uzatılması sırasında sürenin somut şartlara göre belirlenmesine imkan verir. Mevcut sözleşmenin kalan süresi, yapılacak yeni yatırımın ekonomik ömrü, kamu yararı ve Bakanlık değerlendirmesi önemlidir.

Uzatma süresi belirlenirken yatırım geri dönüşü ile işletme hakkı süresi arasında makul bağ kurulmalıdır. Örneğin büyük liman veya enerji yatırımı isteniyorsa yatırımın amortisman süresinden çok kısa işletme hakkı ekonomik açıdan uygulanamaz olabilir. Buna karşılık uzun süreli hak verilmesi de kamunun gelecekteki düzenleme ve işletme esnekliğini gereksiz biçimde sınırlamamalıdır.

Yeni bir işleticiye verilecek işletme izni bakımından ise Ek Madde 1, 49 yılı geçmemek üzere izin verilmesine ilişkin özel çerçeve kurar. Bu, mevcut işleticinin uzatma süresinin otomatik 49 yıl olduğu anlamına gelmez.

Uzatmada sözleşme şartları değiştirilebilir mi?

Evet. Ek Madde 1’in sistemi, uzatmayı yalnızca eski sözleşmeye tarih eklemek olarak kurgulamaz. Yeni dönem koşulları, yatırım yükümlülükleri ve bölgenin ihtiyaçlarına göre sözleşme hükümleri yeniden düzenlenebilir. İşletme geliri, hizmet tarifeleri, yatırım takvimi, bakım yükümlülüğü, teminat, sigorta, kamu payları, denetim ve sözleşme sona erme hükümleri güncellenebilir.

Özellikle yıllar içinde değişen 3218 hükümleri yeni sözleşmeye yansıtılmalıdır. Örneğin 2023’te m.9’a eklenen doğal gaz hükümleri işleticinin enerji altyapısı üzerindeki yetki ve sorumluluğunu açıkça düzenlemiştir. Eski işletme sözleşmesinde bulunmayan bu tür yeni emredici hükümler uzatma döneminde gözden geçirilmelidir.

Sözleşmede değişiklik yapılırken kullanıcıların mevcut hak ve sözleşmelerine etkisi de ayrıca değerlendirilmelidir. İşletici ile Bakanlık arasındaki yeni yatırım şartlarının maliyeti kullanıcı tarifelerine yansıtılacaksa bunun hukuki dayanağı ve geçiş dönemi açık olmalıdır.

İşletme süresi uzatılmazsa serbest bölge kapanır mı?

Hayır. Mevcut işleticiyle ilişkinin sona ermesi serbest bölgenin kendiliğinden kapanması anlamına gelmez. Ek Madde 1, işletme süresinin uzatılmaması veya mevcut işletme ilişkisinin sona ermesi halinde bölgenin işletilmesinin devamı için yeni işletici seçimine imkan verir.

Kanundaki sisteme göre Cumhurbaşkanı kararı çerçevesinde, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanundaki yöntemlere benzer usuller kullanılarak serbest bölgenin işletilmesi için 49 yılı geçmemek üzere yeni işletme izni verilebilir. Amaç bölgenin ekonomik faaliyetinin ve kullanıcıların operasyonlarının kesintiye uğramamasıdır.

İşletici değişiminde en hassas başlık, altyapı ve üstyapıların, kullanıcı sözleşmelerinin, personel, veri, güvenlik ve hizmet sistemlerinin devridir. Devir takvimi belirsiz bırakılırsa kullanıcıların mal giriş-çıkışı ve üretimi etkilenebilir. Bu nedenle yeni işleticiye geçiş ayrı bir hukuki ve operasyonel proje olarak yürütülmelidir.

İşletici değişirse kullanıcıların faaliyet ruhsatları ne olur?

Kullanıcının faaliyet ruhsatı Ticaret Bakanlığı tarafından verilen ayrı idari izindir. İşletici şirketin değişmesi, kullanıcı faaliyet ruhsatının aynı anda otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. Ancak kullanıcının kira, ortak hizmet, altyapı ve kullanım sözleşmeleri işletici değişiminden etkilenebilir.

Devir planında kullanıcıların mevcut sözleşmelerinin yeni işleticiye geçiş şekli, depo veya işyeri kullanımının devamı, teminatlar, önceden ödenmiş hizmet bedelleri, sayaç ve abonelik kayıtları ve devam eden yatırım projeleri açık biçimde düzenlenmelidir. Yeni işletici, kullanıcıya karşı hangi eski sözleşme yükümlülüklerini üstlendiğini bilmelidir.

Faaliyet ruhsatı ile işletici sözleşmesinin farklı hukuki belgeler olduğunu anlatan temel rehberimiz için Serbest Bölgede Faaliyet Ruhsatı Nasıl Alınır? yazımıza bakılabilir.

İşletme süresi uzatma dosyasında kontrol edilecek 14 başlık

1. Mevcut işletme sözleşmesinin başlangıç ve bitiş tarihi.
2. İlk yatırım taahhütlerinin tam listesi.
3. Taahhütlerin gerçekleşme oranı ve kabul belgeleri.
4. Eksik yatırımlar ve hukuki gerekçeleri.
5. Bakanlık denetimlerinde açık kalan bulgular.
6. Yeni dönem için Bakanlık yatırım talepleri.
7. Her yatırımın maliyeti ve finansman planı.
8. Yatırımın tamamlanma takvimi.
9. Yeni dönem işletme süresi ve yatırım geri dönüşü.
10. Hizmet tarifelerine etkisi.
11. Teminat ve sigorta şartları.
12. Doğal gaz, liman ve diğer ortak altyapı sorumlulukları.
13. İşletici değişimi halinde devir planı.
14. Kullanıcı sözleşmelerinin ve verilerinin devamlılığı.

Mersin Serbest Bölge bakımından pratik yaklaşım

Mersin Serbest Bölge gibi uzun yıllardır aktif, liman bağlantısı bulunan ve binlerce dış ticaret işleminin yürütüldüğü bölgelerde işletme süresinin uzatılması yalnızca şirketler arası bir sözleşme değişikliği değildir. Liman, doğal gaz, elektrik, güvenlik, depo ve gümrük entegrasyonu gibi kritik altyapının kesintisizliği kamu ve ticari çıkar bakımından önemlidir.

Bu nedenle işletme süresi yaklaşırken son aylarda hazırlık yapmak yerine birkaç yıllık yatırım ve sözleşme projeksiyonu kurulmalıdır. Kullanıcıların uzun vadeli kira ve yatırım kararları da işletme hakkının süresiyle ilişkilidir. Bölgedeki kullanıcıya 20 yıllık yatırım yaptırılırken işletici sözleşmesinin çok daha önce sona ermesi, devir hükümlerinin açık olmaması halinde ticari belirsizlik doğurabilir.

Yasal dayanak ve resmî kaynaklar

• 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu Ek Madde 1: mevcut işletme süresinin uzatılması, yeni yatırım şartları ve yeni işletme izni.
• 3218 m.1: Kanunun amaçları.
• 3218 m.5: faaliyet ruhsatı, taşınmaz ve yapı izinleri.
• 3218 m.9: ortak hizmetler, liman ve doğal gaz sistemi.
• Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
• Mevzuat Bilgi Sistemi

Sık sorulan sorular

Serbest bölge işletme süresi otomatik uzar mı?

Hayır. Ek Madde 1, taahhütlerin yerine getirilmesini ve Bakanlığın yeni yatırım taleplerinin kabulünü esas alan değerlendirme sistemi kurar.

İşletici geçmiş yatırımları yapmadıysa uzatma alabilir mi?

Geçmiş yükümlülüklerin yerine getirilmesi uzatma değerlendirmesinin temel unsurudur; eksiklikler somut dosyada Bakanlıkça değerlendirilir.

Bakanlık yeni yatırım şartı koyabilir mi?

Evet. Ek Madde 1 gelecekteki yatırım taleplerinin uzatma kapsamında dikkate alınmasına imkan verir.

Uzatmada sözleşme bedelleri değişebilir mi?

Yeni dönem sözleşme şartları yeniden düzenlenebilir; bedel ve yatırım hükümleri de bu kapsamda ele alınabilir.

İşletme süresi uzatılmazsa bölge kapanır mı?

Hayır. Kanun yeni işletme izni verilmesine imkan tanır.

Yeni işletme izni en fazla kaç yıl olabilir?

Ek Madde 1 kapsamında 49 yılı geçmemek üzere işletme izni verilebilir.

İşletici değişirse kullanıcı faaliyet ruhsatı kendiliğinden sona erer mi?

Faaliyet ruhsatı Bakanlıkça verilen ayrı izindir; ancak kullanıcıların kira ve ortak hizmet sözleşmeleri devir planında ayrıca ele alınır.

Uzatma talebi ne zaman hazırlanmalı?

Kanuni ve sözleşmesel başvuru süreleri esas alınmalı; büyük yatırım talepleri nedeniyle hazırlık işletme süresinin sonuna bırakılmamalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →