Kaçakçılıkta Taşıt Değeri Nasıl Belirlenir? Kasko, Tekne-Makine Sigortası ve Rayiç | 5607 m.10/5 (2026)
5607 m.10/5 neden taşıt değerini özel olarak düzenler?
Taşıt değeri kaçakçılık soruşturmasında soyut bir ekonomik bilgi değildir. M.10/2, belirli alıkonulan taşıtların değer kadar güvence yatırılması hâlinde malike teslim edilebilmesini öngörür. Güvence tutarı doğrudan taşıt değerine bağlı olduğundan değerleme hatası kişinin aracını geri alma hakkını fiilen etkiler.
Kanun bu nedenle karayolu ve deniz taşıtları için piyasa tartışmasını azaltan objektif sigorta değerlerine atıf yapmıştır. Bu değerler bulunmuyorsa veya taşıt başka türdeyse rayiç değer tespit edilir.
Güncel hüküm 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu üzerinden kontrol edilmelidir. Güvence ve alıkoyma sistemi için m.10/2 rehberimiz incelenebilir.
Değer tespiti ayrıca tasfiye satışının makul olup olmadığının denetlenmesinde önemlidir. Bir araç objektif değerinin çok altında satılmışsa malik satış usulü ve zarar bakımından itiraz ileri sürebilir.
Karayolu taşıtında “kasko değeri” hangi değerdir?
Karayolu taşıtları için Kanun kasko değerini esas alır. Kasko değeri; marka, model, tip ve model yılı gibi objektif verilere göre sigorta sektöründe kullanılan referans değerdir. Bu değer taşıt sahibinin kendi poliçesinde yazan prim tutarıyla karıştırılmamalıdır.
Taşıtın doğru marka-model ve tip kodunun tespit edilmesi gerekir. Aynı modelin motor, donanım veya kasa tipi farklıysa kasko değeri de değişebilir. Ruhsat ve şasi bilgileriyle doğru araç eşleştirilmelidir.
Kasko listesinde aracın karşılığı yoksa veya özel araç niteliği nedeniyle objektif değer bulunamıyorsa rayiç değer tespiti gündeme gelir. Kanunda gösterilen esas varken yalnız internet ilan ortalamasıyla değer belirlenmesi doğru değildir.
Taşıtın ağır hasarlı, modifiye veya kullanılamaz durumda olması hâlinde kasko değeri ile fiili piyasa değeri arasında önemli fark olabilir. Bu durumda Kanunun kasko esasının nasıl uygulanacağı ve somut teknik durumun güvence/tasfiye açısından etkisi gerekçelendirilmelidir.
Deniz taşıtlarında tekne ve makine sigortasına esas değer nasıl kullanılır?
Gemi, tekne, yat veya başka deniz taşıtlarında m.10/5, tekne ve makine sigortasına esas değeri objektif referans olarak kabul eder. Deniz taşıtlarının piyasa değeri karayolu araçlarından daha özel teknik unsurlara bağlı olduğu için sigorta değeri önemli bir kıymet ölçüsüdür.
Teknenin yaşı, gövde malzemesi, motor, tonaj, klas durumu, bakım geçmişi ve donanım seviyesi sigorta değerini etkileyebilir. Poliçe veya sigorta ekspertiz belgesi suç/işlem tarihine yakın olmalıdır.
Sigorta bulunmuyor veya poliçedeki değer güncel değilse rayiç değer ekspertizi gerekebilir. Yabancı bayraklı deniz taşıtlarında yabancı para cinsinden değer Türk lirasına çevrilecekse kullanılacak tarih ve resmî kur açıkça gösterilmelidir.
Deniz taşıtının yük, ekipman ve kişisel eşyaları taşıt değerinden ayrılmalıdır. M.10/5 taşıtın kendisinin değerini belirler; gemideki kaçak eşya veya ayrı ticari ekipman başka hukuki statüye sahiptir.
Rayiç değer hangi durumlarda esas alınır?
Kasko veya tekne-makine sigorta değerinin bulunmadığı durumlarda rayiç değer, taşıtın serbest piyasada işlem tarihindeki makul alım-satım değeridir. Hava aracı, demiryolu aracı, özel iş makinesi niteliğindeki taşıt veya listelerde yer almayan araçlarda bu yöntem önem kazanır.
Rayiç değer tek bir internet ilanından çıkarılmamalıdır. Aynı marka/model, yaş, teknik durum ve kullanım özelliğine sahip birden fazla emsal incelenmeli; gerekirse uzman ekspertiz raporu alınmalıdır.
İlan fiyatı ile gerçek satış fiyatı farklı olabilir. Raporda ilan kaynağı, tarih, araç özellikleri ve yapılan düzeltmeler açıklanmalıdır. Yabancı piyasadaki emsal kullanılıyorsa nakliye, vergi ve ülke piyasası farkları gerekçelendirilmelidir.
Özel yapım veya nadir taşıtlarda maliyet yaklaşımı, ekspertiz veya sektörel veri kullanılabilir. Yöntem seçimi denetlenebilir olmalıdır.
Hasarlı, eski veya modifiye taşıtta değer nasıl belirlenir?
Kaçakçılıkta yakalanan araç kaza hasarlı, mekanik arızalı veya uzun süre kullanılmış olabilir. Kanunun objektif değer referansı korunurken aracın gerçek teknik durumu da kayıt altına alınmalıdır. Aksi hâlde malik gerçekte çok daha düşük değerli araç için yüksek güvence yatırmak zorunda kalabilir.
Elkoyma anında fotoğraf, kilometre, hasar, lastik, motor ve gövde durumu tutanağa yazılmalıdır. Otoparkta bekleme sırasında oluşan hasarla önceki hasar birbirinden ayrılmalıdır.
Özel gizli tertibat nedeniyle araçta yapılan kesme/sökme işlemleri de değer kaybına yol açabilir. Delil incelemesi gerekli olsa bile işlemin ölçülü yapılması ve son durumun belgelenmesi gerekir.
Modifikasyonlar piyasa değerini artırabilir veya azaltabilir. Kaçakçılık için yapılmış özel tertibatın “değer artıran aksesuar” gibi hesaba katılması doğru değildir; ayrıca müsadere ve suç bağlantısında değerlendirilir.
Taşıt değeri m.10/2 güvence tutarını nasıl etkiler?
M.10/2 alıkoyma sisteminde malik, taşıtın değeri kadar güvenceyi otuz gün içinde yatırarak aracı teslim alabilir. Bu nedenle 1 milyon TL değerli araç için 2 milyon TL veya 500 bin TL gibi keyfî tutar belirlenemez; güvence doğrudan kanuni değer tespitine bağlıdır.
Değer tespiti malike bildirilmelidir ki kişi ne kadar yatırması gerektiğini bilebilsin. Değer henüz belirlenmemişken otuz günlük sürenin tüketilmesi, güvence hakkının etkin kullanımı bakımından sorun doğurabilir.
Malik değere itiraz ederse, itiraz gerekçesi somut belgeyle desteklenmelidir. Yanlış model yılı, kasko kodu, hasar veya rayiç emsali hızlı biçimde düzeltilmelidir.
Güvence yatırılması suçu veya müsadere şartlarını kabul anlamına gelmez. Yalnız taşıtın fiziki iadesine yönelik koruma tedbiri mekanizmasıdır.
Taşıt değeri tasfiye satışında neden önemlidir?
m.10/2 veya m.10/3 uyarınca taşıt tasfiye edilecekse objektif değer, satışın makul taban ve ekonomik sonuçlarının denetiminde referans olur. Aracın çok altında bedelle satılması kamu zararı ve malik zararı yaratabilir.
Tasfiye öncesi ekspertiz ile ihale sonrası satış bedeli karşılaştırılmalıdır. Rekabetçi satış yapılmış, yeterli ilan verilmiş ve piyasa koşulları gereği bedel düşmüş olabilir; bu durum belgelerle açıklanmalıdır.
Satıştan elde edilen net bedel m.10/4 uyarınca yargılama sonucuna kadar emanet hesapta tutulur. Bu nedenle doğru değerleme yalnız satış öncesi değil, sonraki iade veya müsadere bakımından da önemlidir.
Aracın bekleme sırasında değer kaybı iddia ediliyorsa alıkoyma tarihi ile satış tarihi arasındaki piyasa ve fiziksel değişiklik ayrı gösterilmelidir.
Taşıt değerine nasıl itiraz edilir?
Öncelikle değer tespit belgesinin dayanağı istenmelidir. Kasko listesi, sigorta poliçesi, ekspertiz raporu veya rayiç emsal hesabı dosyada bulunmalıdır. Yalnız “değeri budur” şeklindeki yazı denetlenebilir değildir.
Yanlış marka/model, model yılı, motor, hasar veya donanım tespiti varsa ruhsat, servis kaydı ve fotoğrafla düzeltme talep edilebilir. Deniz taşıtında sigorta ve klas belgeleri; diğer taşıtlarda bağımsız ekspertiz sunulabilir.
İtirazın otuz günlük güvence süresini kaçırmaması için hızlı yapılması gerekir. Gerekirse ihtirazi kayıtla ödeme ve eş zamanlı itiraz gibi seçenekler somut dosyaya göre değerlendirilir.
Değer uyuşmazlığı mahkeme veya savcılık aşamasında bilirkişi incelemesine konu olabilir. Bilirkişinin kanunda belirtilen değerleme yönteminden neden ayrıldığı açıkça gerekçelendirilmelidir.
Taşıt değer tespitinde hangi belgeler önemlidir?
Karayolu aracında ruhsat, şasi numarası, model yılı, kasko değer listesi, ekspertiz ve hasar kaydı; deniz taşıtında sicil, tekne-makine poliçesi, klas/ekspertiz ve motor bilgileri; diğer taşıtlarda sicil, üretici teknik belgesi ve emsal satış verileri önemlidir.
Yabancı araçta yabancı sicil ve sigorta belgelerinin doğruluğu gerektiğinde tercüme ve resmi teyitle belirlenir. Döviz dönüşüm tarihi açıkça yazılır.
Elkoyma tutanağındaki fiziksel durum değer raporuyla uyumlu olmalıdır. Raporda sonradan oluşan hasar varsa kaynağı açıklanmalıdır.
Taşıtın üzerindeki rehin, haciz veya finansal kiralama değerini doğrudan fiziksel piyasa değerinden düşürmez; bunlar mülkiyet ve satış bedeli üzerindeki haklar bakımından ayrı değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Kaçakçılıkta aracın değeri nasıl hesaplanır?
Karayolu taşıtında kasko, deniz taşıtında tekne-makine sigorta değeri; bunlar yoksa veya diğer taşıtlarda rayiç değer esas alınır.
2. İnternet ilanı tek başına rayiç olur mu?
Tek ilan yeterli değildir; karşılaştırılabilir emsaller ve teknik durumla denetlenebilir değerleme yapılmalıdır.
3. Güvence neden araç değeri kadardır?
M.10/2, alıkonulan taşıtın teslimi için taşıt değeri kadar güvence öngörür.
4. Hasarlı araçta kasko değeri aynen mi uygulanır?
Kanuni kasko esası korunur; ancak gerçek teknik durum ve ağır hasarın etkisi somut değerleme/itirazda değerlendirilmelidir.
5. Yabancı plakalı aracın değeri nasıl belirlenir?
Taşıt türüne göre m.10/5 yöntemi uygulanır; yabancı para varsa kur ve belge doğruluğu gösterilir.
6. Teknenin değeri hangi belgeyle belirlenir?
Tekne ve makine sigortasına esas değer temel referanstır.
7. Uçak veya demiryolu taşıtında hangi değer kullanılır?
Kanundaki özel sigorta referansı yoksa rayiç değer tespit edilir.
8. Yanlış değer güvence hakkını etkiler mi?
Evet. Güvence tutarı taşıt değerine eşit olduğundan hatalı değer kişinin aracı geri alma imkânını doğrudan etkiler.
9. Değere itiraz edilebilir mi?
Evet. Dayanak belge, kasko kodu, sigorta değeri, rayiç emsal ve teknik durum üzerinden somut itiraz yapılabilir.
10. Değer tespiti müsadere kararı mıdır?
Hayır. Değerleme ekonomik tespit; müsadere ise yargılama sonunda verilen güvenlik tedbiridir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
- Taşıtın Alıkonulması ve Güvence
- Tasfiye Edilen Taşıtın Satış Bedeli
- 90 Gün ve Taşıt Tasfiyesi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Kaçakçılıkta taşıt değerleme, güvence, tasfiye ve araç iadesi uyuşmazlıklarında hukuki temsil.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
