Su Ürünlerinde Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesine Kim Karar Verir? | 1380 Ek m.3 (2026)

1380 Ek m.3 Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesinde Hangi Makamı Yetkili Kılar?

1380 sayılı Kanunun yaptırım sistemi, sahadaki tespit ile nihai idari yaptırım kararını birbirinden ayırır. Denetim görevlileri ihlali tespit eder, tutanak düzenler ve kanuni şartlarda eşya veya ürünü muhafaza altına alabilir. Mülkiyetin kamuya geçirilmesi ise kişinin mülkiyet hakkını sona erdiren ayrı ve daha ağır idari yaptırımdır.

Ek m.3’teki sistem uyarınca kamuya geçirme kararı mahallin en büyük mülki amiri tarafından tesis edilir. Kanunda veya idari teşkilat mevzuatında izin verilen yetki devri varsa bunun yazılı, geçerli ve karar tarihinde yürürlükte olması gerekir. Kararı imzalayan kişinin bu yetkiyi hangi hukuki dayanakla kullandığı dosyada görülebilmelidir.

Sahadaki el koyma yetkisini 1380 m.33 rehberimizde, ağ ve trol takımının muhafaza sürecini ise m.34-35 rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

El Koyma Tutanağı Neden Kamuya Geçirme Kararı Sayılmaz?

El koyma, eşyanın geçici olarak kişinin tasarrufundan çıkarılmasıdır. Amaç delili korumak, yasak ürünün piyasaya sürülmesini önlemek veya nihai yaptırım kararına kadar eşyanın kaybolmasını engellemektir. Bu işlem sahada hızlı karar gerektirebilir.

Mülkiyetin kamuya geçirilmesi ise kalıcı sonuç doğurur. Eşya artık sahibine ait olmaz; kamu mülkiyetine geçer ve kanuni tasfiye/değerlendirme usulüne tabi olur. Bu nedenle nihai kararın yetkili makamca, gerekçeli ve belirli olması gerekir.

Bozulabilir balık fiziksel olarak karar verilmeden önce satılmış veya imha edilmiş olabilir. Bu durum hukuki ayrımı kaldırmaz; satış bedeli ve işlem kayıtları nihai yaptırım sonucuna göre değerlendirilir.

Hangi Su Ürünleri ve Av Araçları Kamuya Geçirilebilir?

Kanun hangi ihlalde hangi eşyanın kamuya geçirileceğini özel bentlerde gösterir. m.19’daki patlayıcı, zehir veya izinsiz elektroşok avcılığında avlanan ürün ve kullanılan araçlar; m.21’de yabancıların yetkisiz avcılığında ürün ve av araçları; m.24’teki yasak trol fiillerinde ürün ve trol takımı başlıca örneklerdir.

m.25 kapsamındaki yasak ürün ticaretinde ürünler, bazı izin ihlallerinde üretim veya nakil vasıtaları; m.29’daki izinsiz bilimsel araştırma yöntemlerinde yasak av araçları hakkında da özel hükümler bulunur. Hangi eşyanın kamuya geçirileceği, “balıkçılık ihlali var” şeklinde genel bir varsayımla genişletilemez.

Karar, fiilde kullanılmayan veya kanunda sayılmayan başka eşyayı kapsıyorsa konu ve ölçülülük yönünden hukuka aykırılık tartışması doğar.

Kamuya Geçirme Kararında Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

Kararın muhatabı, olay tarihi, ihlalin somut açıklaması, dayanak kanun maddesi, el koyma tutanağı ve kamuya geçirilen eşyanın açık tanımı bulunmalıdır. Ağ veya trol takımında ölçü ve ayırt edici özellik; cihazda marka/seri numarası; gemide ad, sicil ve ruhsat bilgisi; üründe tür ve miktar gösterilmelidir.

Karar gerekçesinde eşyanın fiille bağlantısı açıklanmalıdır. Örneğin teknedeki her ekipman yerine yalnız yasak avcılıkta kullanılan trol takımının neden kapsama alındığı belirtilmelidir. Gemi hakkında kamuya geçirme uygulanıyorsa bu ağır sonucu doğuran özel kanun hükmü ayrıca yazılmalıdır.

Tebligatta dava/itiraz yolu ve süre bilgisi de yer almalıdır. İdarenin yanlış veya eksik kanun yolu bildirmesinin dava süresine etkisi somut yargısal içtihat ve olay koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.

Üçüncü Kişiye Ait Av Aracı Kamuya Geçirilebilir mi?

Bu konu otomatik cevaplanmaz. Eşyanın fiilde kullanıldığı, gerçek malik, malikin kullanımdan haberdar olup olmadığı ve 1380 sayılı Kanunun özel hükmü ile 5326 sayılı Kabahatler Kanununun mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin şartları birlikte değerlendirilir.

Malik kiraya verdiği ağın yasak avcılıkta kullanılmasını bilmiyor ve makul olarak engelleyemiyorsa iyi niyet iddiası önem taşır. Buna karşılık görünüşte üçüncü kişi adına kayıtlı olmakla birlikte araç fiilen ihlal organizasyonunun parçasıysa yalnız fatura mülkiyet koruması sağlamaz.

Üçüncü kişi, nihai karar verilmeden önce mülkiyet belgesini ve kullanım ilişkisinin niteliğini idareye sunmalıdır. Karar verilmişse tebligat ve yargı yolu ayrıca değerlendirilir.

Balıkçı Gemisinin Mülkiyeti Hangi Durumlarda Kamuya Geçebilir?

Her su ürünleri ihlalinde gemi kamuya geçirilmez. Kanun belirli ağır ve özel hallerde gemi bakımından bu sonucu öngörür. Ruhsat geçici olarak geri alınmışken avcılık yapılması, bazı tekrar hükümleri veya adli müsadere koşulları bunların başında gelir.

Gemi sahibi/donatan, kaptan ve ruhsat sahibi farklı kişiler olabilir. Kamuya geçirme kararı verilirken geminin mülkiyeti ve fiille hukuki bağlantısı açıkça tespit edilmelidir. Ticari gemi değerinin çok yüksek olması, kanundaki özel şartların titizlikle uygulanmasını gerektirir.

Ruhsatı geçici geri alınmışken avcılığın gemi ve av araçları bakımından doğurduğu özel sonucu ayrı rehberde ele alıyoruz.

İdari Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi ile Ceza Mahkemesinin Müsaderesi Aynı mıdır?

Hayır. İdari kamuya geçirme, kabahat/idari yaptırım sisteminde yetkili idari makamın kararıdır. Müsadere ise ceza hukukunda suç nedeniyle ceza mahkemesince hükmedilen güvenlik tedbiridir. Yetkili makam, usul ve yargı yolu farklıdır.

Örneğin trol yasağının iki yıl içinde özel tekrarında 1380 m.36/l hapis ve adli para cezasının yanında müsadere gündeme gelebilir. İlk trol ihlalindeki av aracının idari kamuya geçirilmesi ile tekrar suçundaki mahkeme müsaderesi aynı işlem değildir.

Aynı eşya hem idari hem adli dosyaya konu olmuşsa kararların çakışmaması ve delil muhafazası için kurumlar arası koordinasyon gerekir. İdari makam, ceza mahkemesinin el koyduğu eşyayı kendi başına tasfiye etmemelidir.

Kamuya Geçirme Kararı Nasıl Tebliğ Edilmelidir?

Karar muhataba Tebligat Kanunu ve ilgili elektronik tebligat hükümlerine uygun şekilde bildirilmelidir. Şirketlerde kayıtlı elektronik tebligat adresi, gerçek kişilerde adres kayıt ve özel tebligat kuralları uygulanabilir.

Tebliğ tarihi yargı süresinin hesabında önemlidir. Kararın yalnız telefonda bildirilmesi veya denetim tutanağında “eşya alınmıştır” yazılması nihai kararın usulüne uygun tebliği yerine geçmez.

İşletme tebligat adreslerini güncel tutmalıdır. Eski adrese yapılan ve mevzuata göre geçerli sayılan tebligat, dava süresinin fark edilmeden işlemesine neden olabilir.

Kamuya Geçirme Kararına Karşı Hangi Hususlar İleri Sürülebilir?

İlk olarak karar makamının yetkisi incelenir. İkinci olarak fiilin kanuni unsurları, üçüncü olarak eşyanın fiille bağlantısı, dördüncü olarak malik ve üçüncü kişi durumu, beşinci olarak ölçülülük ve usul denetlenir.

İdari para cezası da verilmişse 1380 Ek m.3’teki 15 günlük özel dava süresi derhal kontrol edilmelidir. Kamuya geçirme kararının yargı yolu ve süresi de işlemin niteliği, tebliğ ve kanuni düzenleme üzerinden birlikte değerlendirilmelidir.

Yargı kararıyla işlem iptal edilirse eşyanın iadesi; eşya satılmış, imha edilmiş veya değer kaybetmişse bedel ve tazminat konusu ayrıca gündeme gelebilir. Bu nedenle el koyma anındaki değer ve durum delilleri korunmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Mülkiyetin kamuya geçirilmesine kim karar verir?

1380 Ek m.3’teki yetki sistemi uyarınca mahallin en büyük mülki amiri karar verir; kanuni yetki devri hükümleri ayrıca uygulanır.

Sahil Güvenlik el koyabilir mi?

Görev ve yetki alanındaki denetimde kanuni şartlarda el koyma/tutanak işlemi yapılabilir; nihai kamuya geçirme kararı ayrı idari işlemdir.

El koyma tutanağı kamuya geçirme kararı mıdır?

Hayır. El koyma geçici; kamuya geçirme kalıcı mülkiyet yaptırımıdır.

Her balıkçılık cezasında ağ alınır mı?

Hayır. İlgili özel yaptırım hükmünün av aracı hakkında kamuya geçirme sonucu öngörmesi gerekir.

Gemi her trol cezasında kamuya geçer mi?

Hayır. Gemi bakımından kamuya geçirme/müsadere ancak kanundaki özel şartlarda uygulanır.

Üçüncü kişiye ait ağ kamuya geçirilebilir mi?

Mülkiyet, iyi niyet, fiille bağlantı ve özel kanun hükümleri birlikte değerlendirilir; otomatik sonuç yoktur.

Para cezasını ödemek eşyayı geri getirir mi?

Hayır. Para cezası ve kamuya geçirme farklı idari yaptırımlardır.

Müsadere ile kamuya geçirme aynı mı?

Hayır. Müsadere ceza mahkemesinin adli güvenlik tedbiridir; kamuya geçirme idari yaptırımdır.

Karar iptal edilirse eşya ne olur?

Mümkünse iade edilir; eşya artık mevcut değilse bedel/tazminat somut koşullarda ayrıca değerlendirilir.

Tebliğ tarihi neden önemli?

Yargı süresi tebliğe bağlı olarak işlemeye başladığı için karar ve tebliğ belgesi derhal kontrol edilmelidir.