Lisanslı Depo İşletmesinin Hak ve Yükümlülükleri | 5300 m.18 (2026)

5300 m.18 Neden Lisanslı Depoculuğun Ana Uyum Maddesidir?

5300 sayılı Kanunun 18. maddesi, lisanslı depo işletmesinin günlük faaliyetini tek bir yükümlülüğe indirgemez. Ürün kabulünden muhafazaya, ürün senedi düzenlenmesinden teslimata, ücret tarifesinden defter-kayıt sistemine ve Bakanlık denetimine kadar işletmenin temel davranış kurallarını belirler. Bu nedenle m.18 lisans alındıktan sonra faaliyet süresince sürekli uygulanması gereken ana uyum maddelerinden biridir.

Lisanslı depo, mudiye ait ürünü elinde bulundurur fakat ürünün sahibi olmaz. Ürün senedi/ELÜS bu ürün üzerindeki mülkiyet hakkını temsil eder. İşletmenin hatası yalnız müşteri sözleşmesini değil, ELÜS piyasasını, finans kuruluşlarını ve diğer hak sahiplerini etkileyebilir. Kanun bu nedenle haklar ile yükümlülükleri birlikte düzenler.

Ürün senedinin doğumu için 5300 m.15 ELÜS rehberimiz, lisans şartlarının genel çerçevesi için 5300 m.8 lisans rehberimiz incelenebilir.

Lisanslı Depo İstediği Ücreti Talep Edebilir mi?

Hayır. İşletmenin hizmet bedeli isteme hakkı vardır; ancak bu hak Bakanlıkça onaylanmış ve yürürlüğe girmiş ücret tarifesi sınırları içinde kullanılabilir. Depolama, yükleme, boşaltma veya diğer hizmetler için tarifede bulunmayan yahut tarifeyi aşan bedelin mudiye yüklenmesi mümkün değildir.

5300 m.19 ve Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği m.39 ücret tarifesinin hazırlanması, Bakanlık onayı ve yürürlük sistemini ayrıntılandırır. İşletme tarifeyi ürün kabulünden önce erişilebilir hale getirmeli ve sözleşme/işlem belgelerinde ücret kalemlerini açık göstermelidir.

Onaylı tarifenin dışına çıkılması yalnız alacak uyuşmazlığı değildir; 5300 m.34 kapsamında idari para cezası riskini de doğurabilir. Bu nedenle muhasebe yazılımında tarife dışı manuel fiyat girme yetkileri sınırlandırılmalıdır.

Ödenmeyen Depo Ücreti İçin Hapis Hakkı Var mı?

Evet. 5300 sayılı Kanun, lisanslı depo işletmesine verilen hizmetlerden doğan ve ödenmeyen ücretler için kanuni hapis hakkı tanır. İşletme, alacağıyla bağlantılı olarak ürünün teslimini mevzuat çerçevesinde alacağını güvence altına alacak şekilde tutabilir.

Hapis hakkı, işletmenin ürünü sahiplenmesi veya kendi borçları için üçüncü kişiye devretmesi anlamına gelmez. Hakkın kapsamı, ödenmemiş lisanslı depoculuk hizmet bedeliyle bağlantılıdır. Alacak dışındaki bir ticari ilişki nedeniyle mudi ürününün tutulması m.18 ve m.33 sistemiyle bağdaşmaz.

Teslim talebinde bulunan hak sahibine hangi ücretlerin ödenmediği, tarife dayanağı ve hesap yöntemi açıkça bildirilmelidir. Uyuşmazlık varsa ürün senedi üzerindeki haklar, haciz/rehin kayıtları ve teslim prosedürü birlikte kontrol edilmelidir.

Lisanslı Depo Ürünü Kabul Etmeyi Reddedebilir mi?

Kural, mudi ve müşteriler arasında ayrımcılık yapılmamasıdır. Ancak 5300 m.32 kanuni ret sebeplerini düzenler. Depo kapasitesinin dolu olması, ürünün diğer ürünlere veya insan sağlığına zarar verme ihtimali, deponun güvenliğini tehlikeye sokması ya da ürünün depolamaya elverişli olmaması gibi hallerde işletme ürünü kabul etmeyebilir.

Ret sebebi somut ve kayıtlı olmalıdır. “Bu müşteriden ürün almıyoruz” veya ticari ilişkiye göre keyfi seçme yapılması lisanslı depoculuk sisteminin tarafsızlık ve erişim ilkesiyle bağdaşmaz. Kapasite doluluğu öne sürülüyorsa bilgi sistemi ve fiili stok kayıtları bu açıklamayı doğrulamalıdır.

Ürünün reddi halinde kantar, numune veya kabul öncesi işlemler yapıldıysa bunların kayıtları saklanmalı; reddin gerekçesi mudiye anlaşılır biçimde açıklanmalıdır.

Lisans Şartlarını Faaliyet Boyunca Koruma Zorunluluğu Var mı?

Evet. Lisans yalnız başvuru tarihinde şartların sağlandığını gösteren tek seferlik belge değildir. İşletme faaliyet boyunca sermaye, teminat, sigorta, teknik tesis, bilgi sistemi, yönetim ve ortaklık yapısı dahil lisans koşullarını korumalıdır. Koşulların sonradan kaybedilmesi lisansın devamını etkiler.

Teminat tutarının kapasite veya ürün değeri nedeniyle yetersiz hale gelmesi, sigorta poliçesinin süresinin dolması, depo güvenliğinin bozulması, yetkili sınıflandırıcı veya borsa sözleşmesinin sona ermesi gibi durumlar derhal değerlendirilmelidir.

Lisans yenileme üç yılda bir yapılsa da uyum kontrolü üç yılda bir yapılacak iş değildir. Şartların günlük/aylık takip sistemi olmalı; kritik belgelerin son kullanma tarihleri elektronik takvimle izlenmelidir.

Lisanslı Depo Ürünü Hangi Özenle Korumalıdır?

İşletme, mudiye ait ürünü ürünün özelliğine ve ilgili teknik mevzuata uygun koşullarda muhafaza etmek zorundadır. Sıcaklık, nem, havalandırma, ilaçlama, hijyen, yangın ve diğer risk önlemleri ürün türüne göre uygulanır. Depo işletmesi ürünün olağan depolama sürecinde zarar görmesini önlemek için gerekli teknik ve organizasyonel tedbirleri almalıdır.

Zorunlu sigorta özen yükümlülüğünün yerine geçmez. Sigorta, gerçekleşen rizikonun mali sonucunu karşılamaya yönelik güvence mekanizmasıdır; işletme “sigortalı olduğu için” bakım veya güvenlik tedbirlerini ihmal edemez.

Ürün kaybı veya kalite bozulması tespit edildiğinde olay derhal kayıt altına alınmalı, zarar yayılmasını önleyici işlem yapılmalı, sigorta ve Bakanlık bildirim yükümlülükleri ilgili mevzuata göre yerine getirilmelidir.

Müşteriler Arasında Ayrımcılık Yapılabilir mi?

Hayır. Lisanslı depo, kanunda belirtilen haklı ret sebepleri dışında mudiler arasında keyfi ayrım yapamaz. Aynı ürün ve hizmet için bir müşteriye tarife dışı ayrıcalık tanımak, diğer müşteriye kapasite varken hizmet vermemek veya teslim sırasını haklı neden olmadan değiştirmek ayrımcılık riski doğurur.

Tarafsızlık, lisanslı depoculuğun kamu gözetimine tabi olmasının sonuçlarından biridir. İşletme ürün kabul ve teslim kriterlerini yazılı prosedürle belirlemeli ve aynı koşullardaki mudilere aynı kriterleri uygulamalıdır.

Grup şirketi, ortak veya yöneticiyle bağlantılı müşterilere öncelik verilmesi özellikle dikkatle değerlendirilmelidir. Kapasite veya operasyon gerekçesi varsa objektif kayıtla kanıtlanmalıdır.

Ürün Senedi Düzenleme ve Teslimde İptal Etme Yükümlülüğü Nedir?

Ürün lisanslı depoya kabul edildiğinde m.15 uyarınca ürün senedi/ELÜS oluşturulur. İşletme senedin miktar, tür, sınıf ve kalite bilgilerini doğru düzenlemek zorundadır. Yetkili sınıflandırıcı analizi ve tartım kayıtları senetteki veriyle uyumlu olmalıdır.

Hak sahibi ürünü teslim aldığında senet iptal edilir. Kısmi teslimde eski senet iptal edilerek kalan miktar için yeni senet düzenlenir. Aynı ürün için eski senet aktifken ikinci senet düzenlenmesi m.17’ye aykırıdır.

Bu zincir, elektronik senet toplamının fiili stoktan fazla hale gelmesini önler. Günlük stok-ELÜS uzlaştırması ve teslim işleminde elektronik iptal kontrolü iç denetimin temel noktalarıdır.

Defter, Kayıt ve Borsaya Bilgi Verme Yükümlülüğü Var mı?

Evet. Lisanslı depo, ürün giriş-çıkışlarını, ürün senedi işlemlerini, ücretleri, sözleşmeleri ve mevzuatın istediği diğer bilgileri usulüne uygun kayıt altında tutmalıdır. 5300 m.23 kayıtların ve bazı belgelerin on yıl saklanmasına ilişkin özel hükümler içerir.

Borsa/TÜRİB ile yapılan sözleşme kapsamında ürün senetlerinin işlem, takip, doğrulama ve iptal bilgilerinin ilgili sisteme doğru aktarılması gerekir. Elektronik kayıt ile şirketin iç stok sistemi farklı rakam göstermemelidir.

Denetim veya uyuşmazlıkta “fiili durum böyleydi” şeklindeki sözlü açıklama yerine, zaman damgalı ve bütünlüğü korunmuş kayıtlar esas alınır. Kullanıcı logları, kantar kayıtları ve ELÜS hareketleri bu nedenle korunmalıdır.

Bakanlık Denetimine Yardımcı Olmak Zorunlu mu?

Evet. İşletme Bakanlık ve yetkilendirilen denetim kuruluşlarının inceleme ve denetimlerine izin vermek, istenen belge ve kayıtları göstermek ve doğru bilgi vermek zorundadır. 5300 m.29 denetim yetkisini geniş biçimde düzenler.

Ticari sır veya şirket içi gizlilik, kanunen yetkili denetçiye belge göstermemenin gerekçesi değildir. Denetçinin görev ve yetki sınırları doğrulandıktan sonra mevzuat kapsamında istenen kayıtların erişilebilir olması gerekir.

Denetim sırasında yanlış veya eksik bilgi verilmesi, kayıt gizlenmesi veya erişimin engellenmesi ayrıca yaptırım doğurabilir. Şirket bir “denetim dosyası” tutarak lisans, teminat, sigorta, sözleşme, tarife ve geçmiş denetim cevaplarını güncel bulundurmalıdır.

Lisans Şartı Kaybedilirse Bakanlığa Bildirim Yapılmalı mı?

Evet. m.18’in kritik yükümlülüklerinden biri, lisans şartlarından herhangi birinin kaybedilmesi halinde durumun derhal Bakanlığa bildirilmesidir. İşletme eksikliği saklayıp faaliyete devam edemez.

Örneğin zorunlu sigortanın sona ermesi, teminatın yetersiz hale gelmesi, tesisin ciddi hasar görmesi, bilgi sisteminin temel işlevini kaybetmesi veya m.7 kapsamındaki yönetici/ortak engelinin ortaya çıkması bildirim ve düzeltme gerektirebilir.

Erken bildirim, Bakanlığın mudileri koruyacak orantılı tedbir almasına ve şirketin aykırılığı düzeltmesine imkân verir. Gizleme ise daha ağır idari tedbir riskini artırır.

Sık Sorulan Sorular

Lisanslı depo istediği depolama ücretini alabilir mi?

Hayır. Bakanlıkça onaylı ve yürürlükteki ücret tarifesi uygulanır.

Depo ücretini ödemeyen mudinin ürünü tutulabilir mi?

Kanunun tanıdığı hapis hakkı, ödenmeyen lisanslı depoculuk hizmet bedelleri için mevzuat çerçevesinde kullanılabilir.

Lisanslı depo her ürünü kabul etmek zorunda mı?

Hayır. m.32’de sayılan kapasite, sağlık, güvenlik ve depolamaya uygunluk gibi haklı ret sebepleri vardır.

Sigorta varsa depo özen yükümlülüğünden kurtulur mu?

Hayır. Sigorta özen borcunun yerine geçmez.

Ürün tesliminde ELÜS iptal edilir mi?

Evet. Teslimle birlikte senet kaydı kapatılır; kısmi teslimde kalan miktar için yeni senet düzenlenir.

Müşteriler arasında ayrım yapılabilir mi?

Kanuni ret sebepleri dışında keyfi ayrımcılık yapılamaz.

Lisans şartı kaybedilirse ne yapılır?

Durum derhal Bakanlığa bildirilmelidir.

Denetimde ticari sır gerekçesiyle belge saklanabilir mi?

Kanunen yetkili denetim kapsamında istenen kayıtlar gösterilmeli ve doğru bilgi verilmelidir.

Kayıtlar ne kadar saklanır?

5300 m.23 belirli kayıt ve belgeler için on yıllık saklama yükümlülüğü getirir.

Ürün senedindeki hatadan işletme sorumlu mu?

Evet. Ürün senedinin mevzuata uygun düzenlenmesi lisanslı depo işletmesinin sorumluluğundadır; kişisel kusur ayrıca değerlendirilir.