Enerji Piyasasında Yanlış veya Yanıltıcı Arz-Talep-Fiyat Sinyali Vermek Yasak mı? | Yönetmelik m.9/1-a (2027)
Kısa ve net cevap: Evet. Yönetmelik m.9/1-a, enerji veya çevre ürünlerinin arzı, talebi ya da fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı sinyaller veren veya vermesi muhtemel olan teklif verilmesini, işlem yapılmasını, mevcut teklif ya da işlemin değiştirilmesini veya iptal edilmesini, teklifler arasında bağ kurulmasını ya da başka davranışlarda bulunulmasını piyasa manipülasyonu sayar. Bu fiillere girişim de kapsam içindedir. Dolayısıyla piyasanın gerçek arz-talep veya fiyat görünümünü yanıltabilecek emir ve işlem davranışları, işlem sonuçlanmasa bile m.9 bakımından incelenebilir.
- m.9/1-a’nın hukuki dayanağı
- Yanlış ve yanıltıcı sinyal kavramı
- Arz sinyali
- Talep sinyali
- Fiyat sinyali
- Teklif verme davranışı
- Emir değiştirme ve iptal
- Teklifler arasında bağ kurma
- İşlem gerçekleşmeden manipülasyon
- m.8 dâhilî bilgiden farkı
- Gözetim ve kayıtlar
- Sık sorulan sorular
Yürürlük tarihi ve resmî kaynak
Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 23 Mayıs 2026 tarihli değişiklikle Yönetmeliğin yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak değiştirildi. m.9’daki piyasa manipülasyonu hükümleri bu tarihten itibaren uygulanacaktır.
Resmî metin için 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete, EPDK kaynağı için EPDK Yönetmelik duyurusu ve yürürlük değişikliği için 23 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır. Yönetmeliğin kapsadığı piyasalar için 2027 kapsam rehberimize bakabilirsiniz.
m.9/1-a tam olarak neyi yasaklar?
m.9/1-a’nın odağı, teklif, işlem veya başka piyasa davranışının enerji ya da çevre ürünlerinin arzı, talebi veya fiyatı hakkında yanlış/yanıltıcı sinyal vermesi veya böyle bir sinyal vermesinin muhtemel olmasıdır. Bu nedenle yalnız gerçekleşmiş manipülatif fiyat sonucu değil, piyasa görünümünü yanıltma potansiyeli de önemlidir.
Hüküm davranış türlerini geniş tutar: teklif vermek, işlem yapmak, mevcut teklifi veya işlemi değiştirmek ya da iptal etmek, teklifler arasında bağ kurmak ve başka davranışlarda bulunmak. Ayrıca girişim de kapsamdadır. Bu yapı, manipülasyonun tek bir teknik emir kalıbına indirgenmesini engeller.
“Yanlış sinyal” ile “yanıltıcı sinyal” aynı şey mi?
İki kavram yakın olmakla birlikte aynı kelime değildir. Yanlış sinyal piyasa gerçekliğiyle bağdaşmayan bir görünüm oluşturabilir; yanıltıcı sinyal ise tek tek veriler gerçek görünse bile davranışın bütününün piyasa katılımcılarında gerçeğe aykırı izlenim doğurmasıyla ortaya çıkabilir. Yönetmelik her ikisini de kapsar.
Bu nedenle inceleme yalnız işlemin teknik olarak gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmaz. Teklifin miktarı, fiyatı, piyasada kalma süresi, değişiklik ve iptal sıklığı, diğer hesaplarla ilişkisi ve ekonomik gerekçesi birlikte ele alınabilir. Piyasa işletmecilerinin m.11 kapsamındaki gözetim sistemleri bu tür örüntüleri tespit etmeye yöneliktir.
Arz hakkında yanlış veya yanıltıcı sinyal nasıl oluşabilir?
Enerji veya çevre ürününün satılabilir miktarı ya da piyasaya sunulma isteği hakkında gerçeğe aykırı görünüm yaratan teklif davranışı arz sinyalini etkileyebilir. Büyük miktarlı tekliflerin gerçek ticaret amacı olmaksızın piyasada belirli görüntü oluşturması, sonra hızla değiştirilmesi veya iptal edilmesi somut olayın özelliklerine göre m.9/1-a bakımından incelenebilir.
Ancak her büyük teklif veya her iptal manipülasyon değildir. Piyasa katılımcısının meşru ticari ihtiyacı, üretim durumu, risk yönetimi, teknik kısıtlar ve piyasa kurallarına uygun hareketi somut kayıtlarla değerlendirilmelidir. Yönetmelik davranışın yanlış/yanıltıcı sinyal verme veya verme ihtimali unsuruna dayanır.
Talep hakkında yanlış veya yanıltıcı sinyal nasıl oluşabilir?
Alım yönündeki teklifler, piyasanın talep gücü konusunda diğer katılımcılara bilgi verir. Gerçek ekonomik talebi yansıtmayan, yalnız talep varmış izlenimi yaratmaya yönelik veya başka işlemlerle birlikte yanıltıcı görünüm oluşturan emir yapıları m.9/1-a kapsamında değerlendirilebilir.
Talep sinyalinin incelenmesinde kişinin diğer piyasalardaki pozisyonu, aynı anda verdiği ters yönlü teklifler, emirlerin gerçekleşme ihtimali ve davranışın sürekliliği önemli olabilir. Şirket meşru ticaret gerekçesini üretim/tüketim portföyü, sözleşmeler ve risk kayıtlarıyla destekleyebilmelidir.
Fiyat hakkında yanlış veya yanıltıcı sinyal ne demektir?
Teklif ve işlemler fiyat oluşum sürecine bilgi sağlar. Gerçek alım-satım niyetini yansıtmayan veya fiyatın piyasa koşullarından farklı algılanmasına yol açan davranış fiyat sinyalini yanıltabilir. m.9/1-a, fiyatı mutlaka belirli seviyeye taşımış olmayı şart koşmaz; yanlış veya yanıltıcı sinyal veren ya da vermesi muhtemel davranışı hedefler.
Fiyatın yapay seviyeye taşınması ise m.9/1-b’de ayrıca düzenlenmiştir. Bu iki bent birbirine yakın olsa da aynı değildir. m.9/1-a yanlış/yanıltıcı sinyale, m.9/1-b ise tek başına veya birlikte hareketle fiyatı yapay seviyede tutma/taşıma ihtimaline odaklanır.
Teklif vermek tek başına manipülasyon olabilir mi?
Somut teklif m.9/1-a’daki yanlış veya yanıltıcı sinyal verme unsurunu taşıyorsa, işlemin gerçekleşmesi şart olmadan teklif davranışı inceleme konusu olabilir. Hüküm “teklif vermek” fiilini işlem yapmaktan ayrı olarak açıkça sayar.
Bu, piyasaya verilen her teklifin manipülasyon olduğu anlamına gelmez. Normal ticari faaliyet kapsamında verilen tekliflerde gerçek ekonomik gerekçe, piyasa kurallarına uygunluk ve portföy ihtiyacı bulunabilir. Şirket teklif stratejisinin objektif dayanağını denetlenebilir kayıtlarla gösterebilmelidir.
Teklif veya işlemi değiştirmek manipülasyon olabilir mi?
Evet. m.9/1-a mevcut teklif veya işlemin değiştirilmesini açıkça kapsamına alır. Teklif fiyatı, miktarı veya diğer parametreleri piyasaya yanlış/yanıltıcı sinyal verecek biçimde değiştirilirse fiil incelenebilir. Özellikle çok kısa sürelerde tekrarlanan, ekonomik gerekçesi bulunmayan veya başka teklifler ile koordineli değişiklikler gözetim sistemlerinde şüpheli örüntü oluşturabilir.
Şirket emir değişikliklerinde eski ve yeni parametreleri, kullanıcıyı, gerekçeyi ve zaman damgasını saklamalıdır. Teknik sistem kesintisi veya portföyde gerçek değişiklik varsa bunu destekleyen kayıt ayrıca korunmalıdır.
Teklif veya işlemi iptal etmek de kapsamda mı?
Evet. m.9/1-a iptal davranışını da açıkça sayar. Gerçek işlem amacı olmadan piyasada görünüm yaratıp teklifleri iptal etmek, somut koşullara göre yanlış/yanıltıcı sinyal verme ihtimali nedeniyle incelenebilir. Ancak her iptal manipülasyon değildir; piyasa koşulları, teknik hata, portföy değişimi veya meşru risk yönetimi gibi nedenler bulunabilir.
Uyum sistemi yüksek iptal oranı, kısa emir ömrü ve tekrar eden fiyat/miktar örüntüleri için alarm üretmeli; alarmı otomatik olarak ihlal kabul etmek yerine işlem masası ve uyum biriminin objektif gerekçeyi incelemesini sağlamalıdır.
Teklifler arasında bağ kurmak neden m.9’da da geçiyor?
Bağlantılı teklifler piyasa görünümünü birlikte etkileyebilir. m.9/1-a bu nedenle teklifler arasında bağ kurma davranışını yanlış/yanıltıcı sinyal verme ihtimali bakımından açıkça kapsar. Bağlantılı yapı farklı hesap, teslim dönemi veya ürünler üzerinden kurulabilir; önemli olan davranışın piyasa sinyali üzerindeki etkisidir.
Dâhilî bilgi kullanılarak teklifler arasında bağ kurulması ise m.8/1-a’da ayrıca düzenlenmiştir. İki hükmün farkı bilgi kaynağı ile piyasa etkisi arasındadır. Dâhilî bilgi bağlantılı teklifleri için m.8/1-a rehberimize bakabilirsiniz.
İşlem sonuçlanmadan manipülasyon mümkün mü?
Evet. m.9/1-a, sayılan fiillere “girişimde bulunmayı” da manipülasyon kapsamına alır. Teklif eşleşmemiş, işlem gerçekleşmemiş veya sistem davranışı tamamlanmadan durdurulmuş olsa bile yanlış/yanıltıcı sinyal verme amacı veya ihtimali taşıyan girişim incelenebilir.
m.13/3, m.9 kapsamındaki ihlal edici fiil girişim aşamasında kalmışsa ilgili idarî para cezası tutarlarının yarısına kadar ceza uygulanabileceğini düzenler. Bu nedenle başarısız emir ve iptal komutları dahil tüm işlem logları saklanmalıdır.
m.8 dâhilî bilgi suistimali ile m.9/1-a farkı nedir?
m.8’de temel unsur kamuya açıklanmamış fiyat etkili dâhilî bilginin kullanılmasıdır. m.9/1-a’da ise teklif/işlem davranışının arz, talep veya fiyat hakkında yanlış veya yanıltıcı sinyal vermesi ya da verme ihtimali bulunmasıdır. Kişi hiç dâhilî bilgiye sahip olmadan manipülatif teklif davranışı gerçekleştirebilir.
Aynı olayda her iki hükmün unsurları da oluşabilir; ancak biri diğerinin otomatik sonucu değildir. Uyum incelemesinde önce dâhilî bilgi erişimi, sonra piyasa davranışının sinyal etkisi ayrı sorular olarak ele alınmalıdır.
Piyasa katılımcısının m.10 sorumluluğu
m.10/e, piyasa katılımcısına piyasa bozucu davranışların engellenmesine yönelik gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü verir. m.10/c ise piyasa bozucu davranışa ilişkin bilgi veya şüphe bulunması halinde gecikmeksizin EPDK ve ilgili piyasa işletmecisine bildirim yapılmasını zorunlu kılar.
Bu nedenle şirket yalnız EPDK veya piyasa işletmecisinin alarm üretmesini beklememelidir. Kendi emir ve işlem verisinde olağandışı davranışları tespit edecek gözetim ve uyum kontrolleri kurmalıdır.
Piyasa işletmecisinin gözetim rolü
m.11/1 her piyasa işletmecisinin yasak teklif ve işlemleri tespit etmek üzere piyasa gözetim birimi kurmasını, yeterli personel bulundurmasını ve kendi gözetim sistemini oluşturmasını zorunlu kılar. m.11/2 piyasa katılımcılarından doğrudan bilgi-belge isteme yetkisi verir.
m.11/3 gözetim sonuçları ve şüpheli durumların EPDK’ya gecikmeksizin bildirilmesini öngörür. Dolayısıyla yanlış/yanıltıcı sinyal şüphesi piyasa işletmecisi tarafından teknik işlem verisi üzerinden tespit edilip EPDK’ya taşınabilir.
EPDK hangi kayıtları inceleyebilir?
m.12/2 EPDK’ya elektronik bilgi ve belgeler dahil geniş denetim yetkileri tanır: bilgi sistemlerini inceleyebilir, erişim talep edebilir, örnek alabilir, işlem ve hesapları denetleyebilir, yazılı ve sözlü bilgi alabilir ve gerektiğinde yerinde inceleme yapabilir.
m.9/1-a dosyasında emir logları, değişiklik/iptal geçmişi, kullanıcının işlem yetkileri, portföy ihtiyacı, üretim/tüketim tahminleri, risk limitleri ve algoritma parametreleri davranışın ekonomik gerekçesini açıklamak için önemlidir.
İdarî para cezası
m.13/1-ç piyasa katılımcısı tarafından işlenen m.9 manipülasyonu, m.13/1-d ise gerçek kişi tarafından işlenen m.9 fiili için ayrı azamî idarî para cezaları öngörür. Bu üst sınırlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında güncellenir.
m.13/2, menfaat veya zarar oluştuğunda cezanın bunların iki katından az olamayacağını; m.13/3 girişim aşamasında yarıya kadar ceza uygulanabileceğini; m.13/4 ise ağırlık, süre, kusur, piyasa etkisi, tekerrür, net satış hasılatı ve Kurumla işbirliği kriterlerini düzenler.
Şirketler için kontrol listesi
- Teklif, değişiklik, iptal ve işlem loglarını eksiksiz saklayın.
- Yüksek iptal oranı ve kısa emir ömrü için alarm kurun.
- Arz-talep portföy ihtiyacıyla emir davranışını karşılaştırın.
- Farklı hesap ve ürünler arasındaki bağlantılı teklifleri izleyin.
- Algoritma parametre değişikliklerini kaydedin.
- Meşru ticari gerekçeyi işlem anında belgeleyin.
- Başarısız teklif/işlem girişimlerini gözetim kapsamına alın.
- Uyum alarmını otomatik ihlal kabul etmeyin; somut inceleme yapın.
- Şüphe varsa m.10/c bildirimini gecikmeksizin değerlendirin.
- EPDK ve piyasa işletmecisi bilgi taleplerine tam/doğru cevap verin.
Sık Sorulan Sorular
Yanlış veya yanıltıcı fiyat sinyali vermek manipülasyon mu?
m.9/1-a koşulları oluşuyorsa evet.
İşlem gerçekleşmeden yalnız teklif vermek yeterli olabilir mi?
Evet. Hüküm teklif vermeyi ve girişimi açıkça kapsar.
Her emir iptali manipülasyon mudur?
Hayır. Yanlış/yanıltıcı sinyal verme veya verme ihtimali ve somut davranışın bağlamı incelenir.
Talep varmış gibi görünüm yaratmak kapsamda mı?
Talep hakkında yanlış/yanıltıcı sinyal oluşturan teklif veya davranış m.9/1-a kapsamında olabilir.
Teklifler arasında bağ kurmak yasak mı?
Yanlış/yanıltıcı sinyal verme veya verme ihtimali taşıyorsa m.9/1-a kapsamında değerlendirilebilir.
Dâhilî bilgi olmadan manipülasyon mümkün mü?
Evet. m.9’un unsurları dâhilî bilgiye sahip olmayı şart koşmaz.
Başarısız girişim yaptırım doğurur mu?
Evet. m.13/3 girişim aşaması için özel düzenleme içerir.
Piyasa işletmecisi şirketten bilgi isteyebilir mi?
Evet. m.11/2 gözetim kapsamında doğrudan bilgi ve belge isteme yetkisi verir.
EPDK işlem sistemlerini inceleyebilir mi?
Evet. m.12/2 bu yetkiyi açıkça verir.
Yönetmelik ne zaman yürürlükte?
1 Ocak 2027’den itibaren.
Sonuç
m.9/1-a, enerji ve çevre piyasalarında arz, talep veya fiyat hakkında yanlış/yanıltıcı sinyal veren veya verme ihtimali bulunan teklif, işlem, değişiklik, iptal, bağlantılı teklif ve diğer davranışları manipülasyon kapsamına alır. Şirketler yalnız gerçekleşen işlemleri değil teklif davranışını ve girişimleri de izlemeli; her piyasa hareketinin gerçek ticari gerekçesini zamanında ve denetlenebilir kayıtlarla gösterebilmelidir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
