Memur Sendikasının İlk Genel Kurulu Kaç Ay İçinde Yapılır? 6 Ay | 4688 m.10 (2026)

Kamu görevlileri sendikasının kuruluşundan sonra geçici yönetim döneminin ne kadar sürebileceği kanunda açıkça sınırlandırılmıştır. Kurucular, sendikayı ilk genel kurula kadar sevk ve idare edecek kişileri kuruluş dosyasında bildirir; ancak bu geçici yapı kalıcı yönetime dönüşemez. 4688 m.10, ilk genel kurulun tüzel kişilik kazanıldıktan sonra altı ay içinde yapılmasını zorunlu tutar.

Altı aylık süre yalnız toplantı tarihi açısından önemli değildir. İlk genel kurulda zorunlu organların seçilmesi, tüzüğün ve kuruluş dönemindeki işlemlerin kurumsal zemine oturtulması, yönetim–denetim–disiplin yapısının oluşması ve sendikanın olağan dönemine geçmesi sağlanır. Bu nedenle kuruluş tarihinde sürenin doğru hesaplanması, çağrı, delege/üye listesi ve seçim hazırlıklarının geciktirilmemesi gerekir.

1. Altı aylık sürenin kanuni dayanağı
2. Süre hangi tarihte başlar?
3. Tüzel kişilik tarihi nasıl belirlenir?
4. İlk genel kurul ile olağan genel kurul farkı
5. Geçici yönetimin görevi
6. İlk genel kurulda hangi organlar seçilir?
7. Genel kurul üye mi delege mi olur?
8. Çağrıyı kim yapar?
9. Toplantı yeter sayısı
10. İkinci toplantı süresi
11. Karar yeter sayısı
12. Seçimlerin yargı gözetimi
13. Altı ay içinde yapılmazsa ne olur?
14. Kayyım süreci
15. İlk genel kurul dosyasında bulunması gerekenler
16. Sık sorulan sorular

1. İlk genel kurul için altı aylık süre hangi maddede düzenlenmiştir?

4688 m.10’un ilk fıkrası, sendika veya konfederasyonun ilk genel kurulunun tüzel kişilik kazanmasından başlayarak altı ay içinde yapılacağını düzenler. Süre tüzükle uzatılamaz ve “ilk faaliyet yılının sonuna kadar” gibi farklı bir takvime dönüştürülemez.

Bu hüküm, kuruluş dönemini olağan organ dönemine bağlayan zorunlu geçiş kuralıdır. Kuruluşta bildirilen geçici yönetim, ilk genel kurula kadar faaliyet gösterir; altı aylık kanuni süre bu geçici dönemin azami çerçevesini belirler.

M.10 yalnız ilk genel kurulu değil olağan ve olağanüstü genel kurulları, toplantı/karar yeter sayılarını ve aykırılık halinde mahkeme müdahalesini de düzenler.

2. Altı aylık süre hangi tarihte başlar?

Süre, “tüzel kişilik kazanmasından başlayarak” işler. 4688 m.6’ya göre tüzel kişilik, tüzük ve kanunda sayılan kuruluş belgelerinin ilgili valiliğe verilmesiyle kazanılır. Bu nedenle Bakanlığın kayda aldığı tarih, valiliğin 15 iş günü içinde gönderim yaptığı tarih veya başka bir idari yazının tarihi başlangıç değildir.

Kuruluş dosyasının valiliğe verildiği gün kayıt altına alınmalı ve ilk genel kurul için altı aylık son tarih aynı dosyada hesaplanmalıdır. Hazırlıkların son aya bırakılması delege seçimi, seçim kurulu işlemleri veya çağrı takviminde sorun yaratabilir.

Tüzel kişilik başlangıcı ayrıntılı olarak 4688 m.6 tüzel kişilik rehberinde açıklanmıştır.

3. Tüzel kişilik tarihi neden ilk genel kurul takviminin temelidir?

Kanun altı aylık süreyi sabit bir takvim ayına değil, sendikanın kendi kuruluş tarihine bağlamıştır. Bu nedenle her yeni sendika için son gün farklıdır. Örneğin tüzük ve kuruluş belgeleri 10 Ocak’ta valiliğe verilmişse altı aylık dönem 10 Ocak’tan itibaren hesaplanır; sendika bu süre dolmadan ilk genel kurulunu tamamlamalıdır.

Kuruluş tarihi yanlış belirlenirse bütün genel kurul takvimi kayabilir. Valiliğin Bakanlığa gönderim tarihi başlangıç alınırsa kanunun izin verdiğinden daha uzun bir geçici yönetim dönemi yaratılmış olur.

Kuruluş kayıtlarının düzenli tutulması bu nedenle yalnız arşiv işi değil, m.10’a uyum meselesidir.

4. İlk genel kurul ile olağan genel kurul aynı şey midir?

İlk genel kurul, tüzel kişilik kazanıldıktan sonra yapılan ve geçici yönetimden seçilmiş organlara geçişi sağlayan kurucu dönem toplantısıdır. Olağan genel kurul ise ilk genel kuruldan sonra tüzükte belirlenen dönemlerde tekrarlanan genel kurul toplantısıdır.

M.10 olağan genel kurul toplantılarının dört yılı aşmamak üzere tüzüklerde belirtilen sürede yapılacağını düzenler. Bu nedenle ilk genel kurul için altı ay, sonraki olağan genel kurullar için azami dört yıllık periyot vardır.

İki süre birbirinin yerine kullanılmaz. “Tüzükte olağan genel kurul dört yılda bir yazıyor, o halde ilk genel kurul da dört yılda yapılır” sonucu hukuken yanlıştır.

5. İlk genel kurula kadar sendikayı kim yönetir?

4688 m.6, kuruluş dilekçesinde sendikayı ilk genel kurula kadar sevk ve idare edecek kişilerin isimlerinin bildirilmesini zorunlu tutar. M.7 de zorunlu organlar oluşuncaya kadar kuruluş işlerini yürütmeye ve temsile yetkili geçici yönetim kurulu üyelerinin tüzükte gösterilmesini ister.

Bu kişiler kuruluş tarihinden ilk genel kurula kadar tüzel kişiyi tüzük ve kanun sınırları içinde yönetir. Ancak geçici yönetim kalıcı organ değildir; m.10’daki altı aylık toplantı zorunluluğu nedeniyle görev süresi genel kurul sürecine bağlıdır.

İlk genel kurulda yönetim, denetleme ve disiplin kurulları seçilerek olağan organ yapısı oluşturulur.

6. İlk genel kurulda hangi zorunlu organlar seçilir?

4688 m.8’e göre genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu zorunlu organlardır. Genel kurul zaten üyelerin/delegelerin oluşturduğu karar organıdır; ilk genel kurulda diğer zorunlu organların seçimleri yapılır.

M.13, sendika yönetim kurulunu üç–yedi; konfederasyon yönetim kurulunu beş–on; denetleme kurulunu üç–beş denetçi ve disiplin kurulunu üç–beş üye sınırına bağlar. Şubelerde bir denetçiyle yetinilebilir.

Organların genel yapısı için 4688 m.8 zorunlu organlar rehberi incelenebilir.

7. İlk genel kurul bütün üyelerle mi, delegelerle mi yapılır?

Bu konu m.9’a göre belirlenir. Sendika ve sendika şubesi genel kurulları kural olarak üyelerden oluşur. Sendika şubesi genel kurulları ile üye sayısı 1000’i aşan sendikaların genel kurulları delegelerle yapılabilir.

Delegeler üyeler tarafından gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre seçilir. Tüzükte delege belirleme usulü açık olmalıdır ve delege seçilmeyi engelleyici hüküm konulamaz.

Üye/delege sisteminin ayrıntıları için 1000 üye eşiği ve delege sistemi yazısına bakılabilir.

8. İlk genel kurula çağrıyı kim yapar?

M.10, genel kurula çağrının yönetim kurulu tarafından yapılacağını düzenler. Kuruluş döneminde bu işlev, tüzükte ve kuruluş dosyasında ilk genel kurula kadar sevk ve idare yetkisi verilen geçici yönetim yapısı tarafından yürütülür.

Çağrı, tüzükteki toplantı usulleri ve seçim hazırlıklarıyla uyumlu biçimde yapılmalıdır. Toplantı yeri, zamanı, gündem ve seçime ilişkin zorunlu süreçler üyelerin/delegelerin katılım hakkını fiilen kullanabileceği açıklıkta olmalıdır.

İlk genel kurulun yalnız seçim günü değil, öncesindeki çağrı ve liste hazırlıklarıyla birlikte bir süreç olduğu unutulmamalıdır.

9. İlk genel kurulda toplantı yeter sayısı nedir?

M.10’a göre toplantı yeter sayısı üye veya delege tam sayısının salt çoğunluğudur. Delegeli genel kurulda delege tam sayısı; üyeli genel kurulda genel kurula katılma hakkı bulunan üye tam sayısı esas alınır.

Salt çoğunluk, toplam sayının yarısından fazlasıdır. Bu sayı hesaplanmadan toplantıya başlanmamalı ve hazır bulunanlar listesiyle tutanak altına alınmalıdır.

İlk toplantıda bu yeter sayı sağlanmazsa kanun ikinci toplantı için ayrı kural getirir.

10. İlk toplantıda çoğunluk sağlanmazsa ikinci toplantı ne zaman yapılır?

İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa ikinci toplantı en çok 15 gün sonraya bırakılabilir. İkinci toplantıda salt çoğunluk aranmaz.

“En çok 15 gün” bir üst sınırdır. Tüzükte ikinci toplantı için bu sınırı aşan tarih öngörülemez. İlk toplantı çağrısında ikinci toplantı tarihinin tüzük ve kanuna uygun biçimde belirtilmesi, üyelerin/delegelerin öngörülebilirliğini sağlar.

İkinci toplantıda salt çoğunluk aranmaması, kararların herhangi bir sayı ile alınacağı anlamına gelmez; karar yeter sayısı kuralı ayrıca uygulanır.

11. Genel kurul karar yeter sayısı nedir?

M.10’a göre karar yeter sayısı toplantıya katılan üye veya delege sayısının salt çoğunluğudur. Dolayısıyla toplantının açılmasına ilişkin yeter sayı ile kararların alınmasına ilişkin yeter sayı farklı hesaplamalardır.

Her karar bakımından toplantıda bulunan ve oy kullanma hakkına sahip kişilerin sayısı tutanaklarla belirlenmeli, lehte/aleyhte oylar kaydedilmelidir. Organ seçimleri ise m.11’deki yargı gözetimli, gizli oy ve açık sayım sistemine tabidir.

Tüzük, kanundaki karar yeter sayısı esasını değiştirecek şekilde daha düşük bir kural getiremez.

12. İlk genel kurul seçimleri nasıl yapılır?

4688 m.11’e göre genel kurullarda seçimler yargı gözetimi altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre yapılır. Bu güvence ilk genel kurul için de geçerlidir.

Genel kurulda yönetim, denetleme ve disiplin kurulu üyelerinin seçimi bu usule göre yürütülür. Seçimlerin usul ve esasları ayrıca sendika veya konfederasyon tüzüğünde gösterilir.

Delege seçimindeki gizli oy ilkesi ile genel kurul organ seçimindeki yargı gözetimi birbirinden farklı aşamalardır; her ikisi de ayrı ayrı uygulanmalıdır.

13. İlk genel kurul altı ay içinde yapılmazsa ne olur?

M.10’daki hükümlere aykırı hareket eden sendika şubesi, sendika veya konfederasyon yönetim kuruluna; üyelerden birinin veya durumu tespit eden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının başvurusu üzerine, iş davalarına bakmakla görevli mahkeme kararıyla işten el çektirilir.

Bu sonuç, altı aylık sürenin tavsiye niteliğinde olmadığını gösterir. Genel kurulun zamanında toplanmaması, sendika içi basit takvim ihlali olarak bırakılamaz; kanun mahkeme müdahalesi öngörür.

İhlal tespit edildiğinde mahkemenin görevi yalnız mevcut yönetimi görevden uzaklaştırmakla kalmaz; genel kurulun toplanmasını sağlayacak geçici yönetim de oluşturur.

14. Kayyım ne için ve ne kadar süreyle atanır?

Mahkeme, yönetim kurulunu işten el çektirdiği durumda genel kurulu kanun ve tüzük hükümleri gereğince 60 günü geçmemek kaydıyla en kısa zamanda toplamak ve yeni yönetim kurulu seçilinceye kadar cari işleri yürütmek üzere Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre bir veya üç kayyım tayin eder.

Kayyımın amacı sendikayı kalıcı olarak yönetmek değil, genel kurulu kanuna uygun şekilde toplamak ve seçilmiş yeni yönetim kurulu oluşana kadar zorunlu günlük işleri yürütmektir.

Bu nedenle ilk genel kurul takvimine uyum, sendikanın kendi demokratik organlarıyla yönetilmeye devam etmesi bakımından kritik önemdedir.

15. İlk genel kurul dosyasında hangi belgeler sistemli tutulmalıdır?

Kuruluş tarihi ve valilik evrak kaydı, tüzük, üyelik/delege listeleri, genel kurul çağrısı, gündem, hazır bulunanlar listesi, seçim kurulu yazışmaları, aday listeleri, oy ve sayım tutanakları, genel kurul karar tutanağı ve seçilen organ üyelerinin bilgileri tek bir dosya sistemi içinde saklanmalıdır.

Seçilen zorunlu organ üyelerinin ad, soyad, meslek/görev ve adresleri m.8 uyarınca 30 gün içinde ilgili valilik ve Bakanlığa bildirilmelidir. Tüzük değişikliği yapılmışsa aynı bildirim süresi uygulanır.

Bu kayıt düzeni, hem m.10 süresinin hem m.11 seçim usulünün hem de m.8 bildirimlerinin sonradan ispatlanmasını sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Memur sendikasının ilk genel kurulu kaç ayda yapılır?

Tüzel kişilik kazanılmasından itibaren altı ay içinde yapılır.

Altı ay hangi tarihten başlar?

Tüzük ve kuruluş belgelerinin ilgili valiliğe verildiği, yani tüzel kişiliğin kazanıldığı tarihten başlar.

Bakanlık kaydı beklenir mi?

Hayır. Bakanlığa 15 iş günü içindeki gönderim tüzel kişiliğin başlangıcını ertelemez.

İlk genel kurul delegelerle yapılabilir mi?

Üye sayısı 1000’i aşan sendikalarda ve sendika şubelerinde m.9 şartlarıyla delegeli genel kurul mümkündür.

Toplantı yeter sayısı nedir?

Üye veya delege tam sayısının salt çoğunluğudur.

İlk toplantıda çoğunluk olmazsa ne olur?

İkinci toplantı en çok 15 gün sonraya bırakılabilir ve bu toplantıda salt çoğunluk aranmaz.

Karar yeter sayısı nedir?

Toplantıya katılan üye veya delegelerin salt çoğunluğudur.

Seçimler açık oyla yapılabilir mi?

Hayır. M.11 genel kurul seçimlerinde gizli oy, açık sayım ve döküm esasını düzenler.

Altı aylık süre geçirilirse ne olur?

Üye veya Bakanlık başvurusu üzerine mahkeme yönetim kurulunu işten el çektirip kayyım atayabilir.

Kayyım genel kurulu ne kadar sürede toplar?

Mahkeme, 60 günü geçmemek üzere en kısa zamanda genel kurulu toplamakla görevli bir veya üç kayyım tayin eder.

Sonuç

4688 m.10 uyarınca kamu görevlileri sendikasının ilk genel kurulu, tüzel kişilik kazanıldığı tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Süre valiliğe kuruluş belgelerinin verildiği tarihten başlar. İlk genel kurul, geçici yönetimden seçilmiş zorunlu organlara geçişi sağlar. Toplantı ve karar yeter sayıları m.10’a, seçimler m.11’e tabidir; süre ve usul hükümlerine aykırılık mahkemece yönetim kurulunun işten el çektirilmesi ve bir veya üç kayyım atanması sonucunu doğurabilir.

Resmî Kaynaklar

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – 4688 sayılı Kanun
• ÇSGB – Sendika ve konfederasyon

Mersin’de hukuki danışmanlık