Piyasa İşletmecisi Piyasa Katılımcısından Doğrudan Bilgi ve Belge İsteyebilir mi? | Yönetmelik m.11/2 (2027)
Kısa ve net cevap: Evet. Yönetmelik m.11/2, piyasa işletmecilerinin piyasa gözetim faaliyetleri kapsamında piyasa katılımcılarından doğrudan bilgi ve belge isteyebileceğini açıkça düzenler. Bu yetki; şüpheli teklif veya işlemin ekonomik gerekçesini, hesap ve kullanıcı ilişkilerini, algoritma parametrelerini, dâhilî bilgi erişim zamanını veya başka ilgili kayıtları açıklığa kavuşturmak amacıyla kullanılabilir. Piyasa katılımcısı da m.10/d uyarınca talep edilen bilgi ve belgeleri istenilen süre içinde tam ve doğru sunmak zorundadır. Talep gelmesi tek başına ihlalin kesinleştiği anlamına gelmez; gözetim biriminin teknik bulguyu açıklığa kavuşturma aracıdır.
- m.11/2’nin hukuki dayanağı
- Doğrudan bilgi isteme ne demektir?
- Gözetim amacı sınırı
- Hangi kayıtlar istenebilir?
- Emir ve işlem verileri
- Ekonomik gerekçe belgeleri
- Algoritma kayıtları
- Dâhilî bilgi kayıtları
- İlişkili hesap ve karar verici bilgileri
- Şirketin cevap yükümlülüğü
- Şüpheli durumun EPDK’ya aktarılması
- Veri güvenliği ve denetim izi
Yürürlük tarihi ve resmî dayanak
Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 23 Mayıs 2026 tarihli değişiklikle yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak değiştirildi. m.11/2’deki doğrudan bilgi-belge isteme yetkisi bu tarihten itibaren uygulanacaktır.
Resmî metin için 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete, EPDK’nın güncel mevzuat sayfası için EPDK Yönetmelik sayfası ve yürürlük değişikliği için 23 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır.
Piyasa işletmecisi neden doğrudan bilgi isteyebilir?
Piyasa işletmecisi kendi piyasasındaki teklif ve işlem verisini görse de her davranışın arkasındaki ekonomik gerekçeyi bilemez. Örneğin yüksek fiyat teklifi gerçek maliyet artışından mı, kapasite kısıtından mı, portföy dengesinden mi yoksa yapay fiyat davranışından mı kaynaklanmıştır? Salt işlem ekranı bu soruya her zaman cevap vermez.
m.11/2 bu bilgi açığını gidermek için piyasa işletmecisine katılımcıdan doğrudan açıklama ve belge isteme yetkisi tanır. Böylece teknik alarm, katılımcının operasyonel ve ekonomik kayıtlarıyla karşılaştırılır.
“Doğrudan” kelimesi neyi ifade eder?
Piyasa işletmecisi gözetim amacıyla gerekli bilgi için mutlaka EPDK üzerinden yazışmak zorunda değildir; piyasa katılımcısına doğrudan başvurabilir. Bu, m.11/2’nin pratik önemidir. Katılımcının da m.10/d uyarınca bu talebi zamanında, tam ve doğru cevaplama yükümlülüğü vardır.
Bununla birlikte piyasa işletmecisinin yetkisi EPDK’nın m.12’deki genel gözetim ve denetim yetkisinin yerine geçmez. İki kurumun rolü birbirini tamamlar.
Yetkinin amacı sınırsız mı?
m.11/2 yetkiyi “piyasa gözetim faaliyetleri kapsamında” tanımlar. Dolayısıyla talebin gözetimle bağlantısı bulunmalıdır. Piyasa işletmecisi yasak teklif ve işlemleri tespit, şüpheli davranışı açıklama ve adil/şeffaf piyasa ortamını koruma amacıyla ilgili bilgi ve belgeleri isteyebilir.
Şirket talebin kapsamını anlamakta tereddüt ediyorsa gecikmeden açıklık istemelidir. Ancak kapsamı tartışmak cevap süresini kendiliğinden durdurmaz.
Emir ve işlem logları istenebilir mi?
Evet. Gözetim alarmının kaynağı çoğu zaman emir davranışıdır. İlk teklif, fiyat/miktar, değişiklikler, iptaller, eşleşme, kullanıcı, hesap, algoritma kimliği ve hata kodları somut talebin konusu olabilir.
Özellikle m.9/1-a yanlış/yanıltıcı işaret, m.9/1-b yapay fiyat, m.9/1-c tertip ve m.9/1-ç piyasa kurallarını kötüye kullanma incelemelerinde emir yaşam döngüsü önemlidir. Şirket yalnız gerçekleşmiş işlemleri değil reddedilen veya iptal edilen teklifleri de saklamalıdır.
Ekonomik gerekçe belgeleri istenebilir mi?
Evet. Olağandışı teklifin haklı gerekçeye ve genel kabul görmüş piyasa uygulamalarına dayanıp dayanmadığını anlamak için maliyet, kapasite, portföy, risk limiti veya sözleşmesel yükümlülük kayıtları istenebilir. m.9/1-b bakımından özellikle işlem anındaki gerçek ekonomik neden önemlidir.
Şirket gerekçeyi sonradan üretmemelidir. İşlem öncesi veya işlem anında var olan kayıtlar, manipülatif davranış ile meşru ticareti ayırmada daha yüksek ispat değerine sahiptir.
Kapasite ve operasyon kayıtları neden önemli?
Üretim, tüketim, depolama veya iletim kapasitesi piyasa tekliflerini doğrudan etkileyebilir. Şirket yüksek/düşük teklifini teknik arıza, bakım veya kapasite kısıtıyla açıklıyorsa ilgili operasyon logları istenebilir.
Bu olay dâhilî bilgi niteliğindeyse m.7 açıklamasının yapılıp yapılmadığı da önemlidir. Şirket aynı teknik olayı hem işlem gerekçesi olarak ileri sürüp hem açıklama yükümlülüğünü ihmal etmişse ayrı uyum sorunları doğabilir.
Dâhilî bilgi erişim listesi istenebilir mi?
m.8 kapsamında şüpheli işlem varsa, belirli kullanıcının dâhilî bilgiye ne zaman eriştiği önemli olabilir. Piyasa işletmecisi doğrudan şirketin bütün gizli verisini sınırsız istemek yerine gözetimle ilgili kayıtları talep edebilir; olay bazlı erişim listesi, açıklama zamanı ve işlem zaman çizelgesi somut incelemede önem taşır.
Dâhilî bilgi yönetimi için m.10/a rehberimize bakabilirsiniz.
Algoritma kayıtları istenebilir mi?
Şüpheli davranış algoritmik sistem tarafından üretilmişse aktif sürüm, parametre değişiklikleri, kullanıcı müdahaleleri, risk limitleri, otomatik iptal mantığı ve test kayıtları gözetim açısından ilgili olabilir. Piyasa işletmecisi davranışın sistemsel mi, bilinçli kullanıcı müdahalesi mi olduğunu anlamak için bu bilgileri isteyebilir.
Şirket canlıya alınan sürümleri versiyonlamalı, parametre değişikliklerini kimlik ve zaman damgasıyla saklamalıdır. “Algoritma yaptı” açıklaması tek başına yeterli değildir.
İlişkili hesap bilgileri neden istenebilir?
m.9/1-c kapsamındaki tertip veya farklı hesaplar arasında koordinasyon şüphesinde hesapların aynı karar verici, bağlı şirket veya vekâlet ilişkisi içinde olup olmadığı önemlidir. Piyasa işletmecisi bu bağlantıyı açıklayacak bilgi ve belgeleri talep edebilir.
İlişkili hesap bulunması tek başına manipülasyon değildir. Ama gözetim sistemi davranışların bağımsız mı yoksa koordineli mi olduğunu anlamak için hesap sahipliği ve karar zinciri verisine ihtiyaç duyabilir.
Kurumsal iletişim kayıtları istenebilir mi?
Talebin gözetimle doğrudan ilgili olduğu ölçüde işlem talimatları, komite kararları, elektronik onaylar veya diğer kurumsal iletişim kayıtları önem taşıyabilir. Şirket veri güvenliği ve kişisel veri kurallarına uyarak mevzuat talebini eksiksiz karşılamalıdır.
İşlem kararlarının kayıtlı kurumsal kanallardan verilmesi bu nedenle önemlidir. Kayıt dışı mesajlaşma hem denetlenebilirliği azaltır hem şirketin gerçek karar vericiyi ortaya koymasını zorlaştırır.
Piyasa işletmecisi talebi ihlal kararı mıdır?
Hayır. Bilgi-belge talebi gözetim sürecinin parçasıdır; tek başına piyasa katılımcısının ihlal yaptığının tespit edildiği anlamına gelmez. Alarm yanlış pozitif olabilir veya davranışın haklı ekonomik gerekçesi bulunabilir.
Şirket cevabı savunmacı veya spekülatif değil olgusal hazırlamalıdır. Gerçek kayıtlar, davranışın ekonomik nedeni ve varsa teknik açıklama sunulmalıdır.
Şirket cevap vermek zorunda mı?
Evet. m.10/d piyasa katılımcısının gözetim kapsamında istenen bilgi ve belgeleri istenilen süre içinde tam ve doğru sunmasını zorunlu kılar. Bu yükümlülük için hazırladığımız m.10/d rehberinde cevap sürecini ayrıntılı açıkladık.
Şirket talebi aldıktan sonra sorumlu birim belirlemeli, son tarihi sisteme girmeli ve veri bütünlüğünü korumalıdır.
Piyasa işletmecisi cevabı nasıl değerlendirir?
Gözetim birimi şirket açıklamasını kendi piyasa verisiyle karşılaştırabilir. Örneğin “teknik arıza nedeniyle teklif değişti” deniyorsa arıza zamanı, teklif değişikliği ve Dâhilî Bilgi Platformu açıklaması arasındaki kronoloji incelenebilir.
Gerekçe verilerle uyumluysa alarm kapatılabilir. Açıklama çelişkili, eksik veya şüpheyi gidermiyorsa ek bilgi istenebilir veya m.11/3 kapsamında EPDK’ya bildirim yapılabilir.
Yanlış veya eksik cevap ne olur?
m.10/d tam ve doğru cevap yükümlülüğü getirir. Şirket hatalı veri sunarsa gözetim değerlendirmesi yanlış yönlenebilir. Hata fark edildiğinde gecikmeden doğru bilgiyle düzeltme yapılmalıdır.
Eksikliği bilinçli saklamak ayrıca şirketin güvenilirliğini zedeler ve EPDK denetiminde olumsuz değerlendirme yaratabilir. Ham verinin korunması ve cevap setinin hukuk/uyum kontrolünden geçmesi gerekir.
Piyasa işletmecisi şüpheli durumu EPDK’ya bildirir mi?
Evet. m.11/3, gözetim faaliyetleri sonucunda ulaşılan bulgular ile piyasa bozucu davranışlara ilişkin şüpheli durumların EPDK’ya ivedilikle bildirilmesini zorunlu kılar. Katılımcının cevabı bu değerlendirmede önemli unsur olabilir.
Piyasa katılımcısının kendi m.10/c bildirim yükümlülüğü ayrıca devam eder. Şirket, piyasa işletmecisinin zaten inceleme yaptığını düşünerek kendi bildirim görevini askıya alamaz.
EPDK sonradan aynı belgeleri isteyebilir mi?
Evet. EPDK m.12/2 kapsamında bağımsız ve geniş bilgi-belge yetkisine sahiptir. Piyasa işletmecisine verilen cevap EPDK’nın doğrudan ek bilgi istemesine engel değildir.
Şirket bu nedenle aynı olay için tek merkezî dosya tutmalı; piyasa işletmecisine ve EPDK’ya gönderilen belgelerin sürümlerini ve açıklamalarını karşılaştırabilmelidir.
Veri güvenliği nasıl sağlanmalı?
Gönderilen dosyalar fiyat etkili ve ticari hassas bilgiler içerebilir. Şirket güvenli iletim kanalı kullanmalı, erişimi yetkili kişilerle sınırlamalı ve hangi belgenin kime gönderildiğini kaydetmelidir.
Dosya şifreleme, güvenli portal, kontrollü erişim ve gönderim/alındı kaydı uygulanabilir. Mevzuata dayalı bilgi sunumu yapılırken gereksiz veri paylaşılmamalı fakat talep kapsamındaki bilgi eksik bırakılmamalıdır.
Şirketler için kontrol listesi
- Gözetim kaynaklı talepleri merkezi kayda alın.
- Talebin ürün, hesap ve zaman kapsamını netleştirin.
- Ham emir/işlem verisini koruyun.
- İşlem anındaki ekonomik gerekçe belgelerini bulun.
- Algoritma sürüm ve parametre kayıtlarını hazırlayın.
- İlişkili hesap/karar verici verisini doğrulayın.
- Dâhilî bilgi erişimiyle bağlantı varsa zaman çizelgesi hazırlayın.
- m.10/d uyarınca istenilen sürede tam ve doğru cevap verin.
- Gönderim ve alındı kayıtlarını saklayın.
- Şüphe oluşursa m.10/c kapsamındaki kendi bildiriminizi ayrıca değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
Piyasa işletmecisi doğrudan şirketten belge isteyebilir mi?
Evet. m.11/2 açıkça bu yetkiyi verir.
Talep gelmesi şirketin manipülasyon yaptığı anlamına mı gelir?
Hayır. Gözetim kapsamında açıklama ve kayıt isteme aracıdır.
Emir logları istenebilir mi?
Evet. Gözetim konusu davranışla ilgili emir ve işlem kayıtları talep edilebilir.
Maliyet ve kapasite belgeleri istenebilir mi?
Davranışın ekonomik gerekçesini açıklamak için ilgiliyse istenebilir.
Algoritma ayarları istenebilir mi?
Şüpheli davranış algoritmik işlemle ilgiliyse talep kapsamına girebilir.
Dâhilî bilgi erişim kaydı istenebilir mi?
m.8 şüphesiyle bağlantılı olayda ilgili erişim ve zaman kayıtları önem taşıyabilir.
Şirket cevap vermek zorunda mı?
Evet. m.10/d tam, doğru ve süresinde cevap yükümlülüğü getirir.
Piyasa işletmecisi şüpheyi EPDK’ya aktarır mı?
m.11/3 koşulları oluşursa ivedilikle aktarır.
EPDK aynı olay için ayrıca belge isteyebilir mi?
Evet. m.12/2 kapsamındaki bağımsız yetkilerini kullanabilir.
Yönetmelik ne zaman yürürlükte?
1 Ocak 2027’den itibaren.
Sonuç
m.11/2 piyasa işletmecisinin gözetim faaliyetini etkin kılmak için katılımcıdan doğrudan bilgi ve belge istemesine izin verir. Şirket açısından en önemli nokta, bu talebin ihlal kararı olmadığını bilmekle birlikte m.10/d kapsamındaki cevap yükümlülüğünü ciddiyetle yerine getirmektir. Emir yaşam döngüsü, ekonomik gerekçe, algoritma, ilişkili hesap ve dâhilî bilgi kayıtları denetlenebilir şekilde tutulursa hem gözetim hem şirketin hukuki açıklaması sağlıklı yürür.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
