Navlun Borçlusu Kimdir? TTK m.1200 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1200’ün açık hükmüne göre navlun borçlusu taşıtandır. Yükleten, gönderilen, konişmento hamili veya acente sırf bu sıfatları nedeniyle kendiliğinden m.1200 kapsamındaki asıl navlun borçlusu olmaz. Bununla birlikte gönderilen, eşyanın teslimini istediğinde TTK m.1203 uyarınca taşıma senedinin taşıyana tahsil yetkisi verdiği bazı alacakları ödeme yükümlülüğü altına girebilir; bu özel yükümlülük m.1200’deki taşıtan borçluluğuyla karıştırılmamalıdır.
Deniz taşımasında aynı sevkiyatta taşıtan, yükleten, gönderilen, taşıyan, acente ve konişmento hamili farklı kişiler olabilir. Navlun faturası kimin adına düzenlenmiş olursa olsun, kanuni başlangıç noktası m.1200’dür: navlun borçlusu taşıtandır. Diğer kişilerin ödeme sorumluluğu varsa bunun ayrıca sözleşme veya özel kanun hükmüne dayanması gerekir.
Bu yazı genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1200 hükmünün özel sonucunu madde bazında açıklar.
Taşıtan kimdir ve neden navlun borçlusudur?
Taşıtan, navlun sözleşmesini taşıyanla kuran ve taşıma işini sözleşmesel olarak üstlenen taraftır. M.1200 navlun borcunu doğrudan bu sıfata bağlar. Şirketler arası ilişkide sözleşmenin kimin adına yapıldığı recap, booking ve yetkili imzalardan belirlenmelidir.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından sözleşme, recap, booking ve konişmento birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Taşıtan kimdir ve neden navlun borçlusudur?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1200 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Yükleten navlun borçlusu mudur?
Yükleten, eşyayı taşıyana teslim eden veya yükleme sürecini gerçekleştiren kişi olabilir; ancak yükleten sıfatı tek başına m.1200 anlamında navlun borçluluğu yaratmaz. Aynı kişi hem taşıtan hem yükleten ise borç taşıtan sıfatından kaynaklanır.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından statement of facts, terminal ve boşaltma kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Yükleten navlun borçlusu mudur?” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
Gönderilen navlun borçlusu mudur?
Gönderilen, varma yerinde eşyayı teslim almaya yetkili kişidir. Sırf gönderilen olması onu otomatik olarak m.1200’deki taşıtan yapmaz. Ancak teslim talebiyle TTK m.1203 kapsamındaki alacak ve giderleri ödeme yükümlülüğü doğabilir.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından survey, hasar/zıya raporları ve ihbarlar birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “Gönderilen navlun borçlusu mudur?” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
Konişmento hamili sırf hamil olduğu için borçlu olur mu?
Konişmento hamili senetten doğan teslim hakkını kullanabilir. Hamil olmak, taşıtan sıfatıyla yapılan navlun sözleşmesine taraf olmakla aynı değildir. M.1230 ve devamındaki hamil hakları ile m.1200’deki asıl navlun borcu birbirinden ayrılmalıdır.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından fatura, dekont, cari hesap ve navlun cetveli birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Konişmento hamili sırf hamil olduğu için borçlu olur mu?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1200 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Acente navlun borcundan sorumlu mudur?
Gemi veya taşıyan acentesi çoğu kez sözleşme kurulması, tahsilat ve belge düzenlemede aracı rol oynar. Acentenin kendi adına açık borç üstlenmesi veya özel hukuki sebep yoksa sırf acente olması m.1200’deki taşıtan borcunu üzerine geçirmez.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından acente/kaptan yazışmaları ve liman kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Acente navlun borcundan sorumlu mudur?” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
Taşıtan ile yükleten aynı kişi olabilir mi?
Taşıtan ile yükleten aynı gerçek veya tüzel kişi olabilir. Bu durumda farklı sıfatların tek kişide birleşmesi, hangi borcun hangi sıfattan doğduğunu açıklamayı gereksiz kılmaz. Özellikle yükletenin m.1145 gibi özel sorumlulukları navlun borcundan ayrıdır.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından manifest, mate’s receipt, tartım ve teslim belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “Taşıtan ile yükleten aynı kişi olabilir mi?” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
Taşıtan ile gönderilen aynı kişi olabilir mi?
Taşıtan ile gönderilen de aynı kişi olabilir. Böyle bir durumda kişi hem navlun sözleşmesinin tarafı hem teslim hakkı sahibi olabilir. Ancak hukuki sonuçların dayanağı yine ayrı ayrı gösterilir: navlun borcu m.1200, teslimle bağlantılı yükümlülükler m.1203 gibi.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından taşıtan-yükleten-gönderilen arasındaki yazışmalar birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Taşıtan ile gönderilen aynı kişi olabilir mi?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1200 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
TTK m.1203 gönderilene hangi özel yükümlülüğü getirir?
TTK m.1203, taşıtandan başka bir gönderilen eşyanın teslimini istediğinde, konişmento veya diğer taşıma senedinin taşıyana tahsil yetkisi verdiği alacakları, taşıyanın onun hesabına ödediği gümrük ve diğer giderleri ödeme ve bazı yükümlülükleri yerine getirme sonucunu düzenler.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından hapis hakkı, depo, güvence ve teslim kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “TTK m.1203 gönderilene hangi özel yükümlülüğü getirir?” konusunda itiraz, yalnız sonuç cümlesiyle değil hangi kanuni şartın gerçekleşmediği belirtilerek yapılmalıdır. Taraf sıfatı, zaman ve belge somutlaştırılmadıkça denetlenebilir bir savunma kurulamaz.
Faturanın başka kişi adına düzenlenmesi borçluyu değiştirir mi?
Faturanın muhasebe veya operasyon kolaylığıyla gönderilen ya da grup şirketi adına kesilmiş olması, kanuni borçlu tespitini tek başına değiştirmez. Fatura, sözleşme ve ödeme uygulaması birlikte incelenir; borç üstlenme, sözleşme devri veya açık kabul varsa ayrıca değerlendirilir.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından ihtar, dava/icra ve hesap belgeleri birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Operasyon yönünden: “Faturanın başka kişi adına düzenlenmesi borçluyu değiştirir mi?” için liman/taşıma kaydı ile hukuki hesap aynı tabloda gösterilmelidir. Operasyonel bir kayıt, o kalemin mutlaka karşı tarafa yüklenebileceği anlamına gelmez; önce borçlu ve hukuki sebep belirlenir.
Navlun tahsilinde doğru davalı/borçlu nasıl belirlenir?
Tahsilat öncesinde sözleşmenin tarafı, imza yetkisi, şirket unvanı ve ticaret sicili bilgileri doğrulanmalıdır. Yanlış kişiye takip başlatılması görev/yetki dışında esasa ilişkin taraf sıfatı sorununa da yol açabilir. M.1200 doğru borçluyu belirlemenin kanuni başlangıç noktasıdır.
TTK m.1200 bakımından önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık kayıt olup olmadığı belirlenmelidir. Deniz taşımasında aynı olay birden fazla belgeye yansıdığı için tek bir fatura, konişmento veya e-posta tüm hukuki sonucu tek başına belirlemez. Taraf sıfatı ve olayın taşımanın hangi aşamasında gerçekleştiği ayrıca tespit edilmelidir.
İspat bakımından gümrük, terminal ve ticari defter kayıtları birlikte incelenmelidir. Belgeler çelişirse tarih, düzenleyen kişi, kabul/itiraz kaydı, ölçüm yöntemi ve belgenin amacı açıklanmalıdır. Her talep veya savunma kendi dayanak belgesine bağlanmalı; ana para, tazminat, masraf ve faiz kalemleri birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Navlun tahsilinde doğru davalı/borçlu nasıl belirlenir?” başlığındaki kanuni sonuç bir para talebine dönüştürülüyorsa miktar, doğum sebebi ve muacceliyet ayrı gösterilmelidir. TTK m.1200 başka bir tazminat veya masraf kalemini kendiliğinden doğurmaz; bağlantılı hüküm ayrıca yazılmalıdır.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, konişmentoda adı yazan gönderileni veya navlun faturasının muhatabını doğrudan asıl navlun borçlusu kabul etmektir. M.1200 taşıtanı borçlu belirler. Gönderilenin m.1203 kapsamındaki özel ödeme yükümlülüğü, taşıtanın sözleşmesel navlun borcuyla aynı değildir.
Tahsil dosyasında ‘taşıtan kim?’ sorusu sözleşme ve temsil belgeleriyle cevaplanmalıdır. Şirket unvanları tam yazılmalı, acente ile taşıyan veya taşıtan birbirine karıştırılmamalı, varsa konişmento hamili/gönderilenin ödeme yükümlülüğü ayrı hukuki sebebe bağlanmalıdır. Fatura ve ödeme geçmişi destekleyici delil olarak kullanılmalı fakat tek belirleyici kabul edilmemelidir.
Mersin Limanı ve uluslararası taşımalarda uygulama
Mersin Limanı’ndaki dış ticaret sevkiyatlarında ihracatçı, forwarder, gemi acentesi, NVOCC, taşıyan ve yabancı alıcı aynı dosyada yer alabilir. M.1200 bakımından ticari zincirin görünümüne değil, navlun sözleşmesini taşıyanla hangi kişinin taşıtan sıfatıyla kurduğuna bakılmalıdır.
Mersin çıkışlı/varışlı taşımalarda taşıyan, taşıtan, yükleten, gönderilen, acente ve terminal farklı kişiler olabilir. Belgenin kimin adına düzenlendiği kanuni borçluyu tek başına belirlemez. Uygulanacak hukuk ile tahkim/yetki kaydı da ayrıca incelenmelidir.
Dosya kontrol listesi
- Navlun sözleşmesini bulun.
- Taşıtanın tam unvanını ve imza yetkisini belirleyin.
- Yükleten sıfatını ayrıca tespit edin.
- Gönderileni ve taşıma senedini belirleyin.
- Konişmento hamilinin sıfatını ayırın.
- Acentenin temsil ettiği kişiyi tespit edin.
- M.1203 özel gönderilen yükümlülüğünü kontrol edin.
- Fatura ve ödeme uygulamasını sözleşmeyle karşılaştırın.
- Varsa borç üstlenme veya devir belgelerini inceleyin.
- Takip/davada doğru borçlu ve taraf sıfatını açıkça yazın.
Sık Sorulan Sorular
Navlun borçlusu kimdir?
TTK m.1200’e göre taşıtandır.
Yükleten her zaman borçlu mu?
Hayır; yükleten sıfatı tek başına m.1200 borcu yaratmaz.
Gönderilen navlunu öder mi?
Asıl kural taşıtan borçluluğudur; gönderilenin özel yükümlülükleri m.1203’e tabidir.
Konişmento hamili borçlu mu?
Sırf hamil olduğu için m.1200 taşıtanı olmaz.
Acente borçlu mu?
Sırf acente sıfatıyla değil.
Fatura kime kesildiyse o mu borçlu?
Tek başına fatura borçlu sıfatını belirlemez.
Taşıtan ve yükleten aynı olabilir mi?
Evet.
Taşıtan ve gönderilen aynı olabilir mi?
Evet.
M.1203 neyi düzenler?
Teslim isteyen gönderilenin taşıma senedine bağlı ödeme ve diğer yükümlülüklerini.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metni üzerinden TTK m.1200 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
