Gemi Yolculuk Başlamadan Zayi Olursa Navlun Sözleşmesi Ne Olur? TTK m.1209 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1209’a göre gemi yolculuk başlamadan önce umulmayan bir hâl sonucu zayi olursa navlun sözleşmesi hükümden düşer. Taraflardan hiçbiri diğerinden bu sona erme nedeniyle tazminat isteyemez. Ancak geminin zayi olduğu ana kadar navlun sözleşmesinden doğmuş bulunan borçlar ortadan kalkmaz; bu borçların ifa edilmesi gerekir. Kanun geleceğe yönelik taşıma borcunu sona erdirirken geçmişte doğmuş borçları korur.
M.1209’un uygulanması için iki temel unsur birlikte bulunmalıdır: geminin yolculuk başlamadan önce zayi olması ve zıyanın umulmayan bir hâlden doğması. Yolculuk başladıktan sonraki gemi zıyaı ise m.1210’daki mesafe navlunu rejimine tabidir. Bu nedenle olayın zamanı hukuki sınıflandırmanın merkezindedir.
Bu sayfa genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1209 hükmünün gemi zıyaı ve sözleşmenin sona ermesine ilişkin özel sonucunu inceler.
Gemi zıyaı sözleşmeyi nasıl etkiler?
Gemi yolculuk başlamadan önce umulmayan şekilde zayi olduğunda m.1209 navlun sözleşmesini geleceğe yönelik olarak hükümden düşürür. Artık taşıyanın sözleşmedeki gemiyle seferi gerçekleştirme, taşıtanın da bu gelecekteki taşıma edimine karşılık navlun ödeme yükümlülüğü normal şekilde devam etmez.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından navlun sözleşmesi, fixture recap ve voyage order birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Gemi zıyaı sözleşmeyi nasıl etkiler?” başlığında bir navlun veya masraf talebi varsa hesap formülü ve kanuni sınır açıkça yazılmalıdır. TTK m.1209 kapsamında doğmayan bir kalem, sırf zıya olayı gerçekleşti diye ek alacağa dönüştürülemez.
Yolculuğun başlamamış olması neden önemlidir?
M.1209 yalnız yolculuk başlamadan önceki zıya içindir. Yolculuk başladıktan sonra gemi zayi olursa m.1210 uygulanır ve kurtarılıp güvence altına alınan eşya bakımından mesafe navlunu gündeme gelir. Bu ayrım için hareket ve sefer başlangıç kayıtları belirleyicidir.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından gemi kayıtları, klas/survey ve zıya belgeleri birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Yolculuğun başlamamış olması neden önemlidir?” bakımından karşı taraf, olayın zamanı, beklenmedikliği veya hesap sınırına ilişkin somut delille itiraz etmelidir. Zıya ile kusur ve tazminat sorumluluğu ayrı hukuki soru olarak tutulmalıdır.
Umulmayan hâl neyi ifade eder?
Kanun zıyanın umulmayan şekilde gerçekleşmesini esas alır. Olayın taşıyanın kusurlu bakım veya organizasyonundan doğduğu iddia ediliyorsa bu, tazminat ve sorumluluk bakımından ayrıca incelenir. M.1209’un tazminatsız sona erme sonucu kusurlu davranışı örtmez.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından yükleme, hareket ve liman zaman çizelgesi birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Umulmayan hâl neyi ifade eder?” başlığında bir navlun veya masraf talebi varsa hesap formülü ve kanuni sınır açıkça yazılmalıdır. TTK m.1209 kapsamında doğmayan bir kalem, sırf zıya olayı gerçekleşti diye ek alacağa dönüştürülemez.
Taraflar tazminat isteyebilir mi?
M.1209 koşullarında taraflardan hiçbiri sırf sözleşmenin hükümden düşmesi nedeniyle diğerinden tazminat isteyemez. Bu, zıya olayından bağımsız başka ihlal veya kusur iddialarının otomatik olarak reddedileceği anlamına gelmez; onların hukuki dayanağı ayrıca araştırılır.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından konişmento, manifest ve yük miktarı kayıtları birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Taraflar tazminat isteyebilir mi?” bakımından karşı taraf, olayın zamanı, beklenmedikliği veya hesap sınırına ilişkin somut delille itiraz etmelidir. Zıya ile kusur ve tazminat sorumluluğu ayrı hukuki soru olarak tutulmalıdır.
O ana kadar doğmuş borçlara ne olur?
Kanun sözleşmenin hükümden düşmesine rağmen geminin zayi olduğu ana kadar doğmuş borçların ifa edilmesini emreder. Önceden doğan ücret, masraf veya başka borçlar tek tek belirlenmeli; gelecekte doğacak taşıma edimleriyle karıştırılmamalıdır.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından masraf, navlun ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “O ana kadar doğmuş borçlara ne olur?” başlığında bir navlun veya masraf talebi varsa hesap formülü ve kanuni sınır açıkça yazılmalıdır. TTK m.1209 kapsamında doğmayan bir kalem, sırf zıya olayı gerçekleşti diye ek alacağa dönüştürülemez.
Peşin ödemeler nasıl değerlendirilir?
Peşin ödeme yapılmışsa ödemenin hangi borca karşılık olduğu ve m.1209 sonrası hukuki sebebinin devam edip etmediği incelenir. Peşin navlun, masraf avansı veya başka ödeme kalemleri aynı değildir. İade veya mahsup sonucu ilgili navlun hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından kaptan/acente olay bildirimleri birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Peşin ödemeler nasıl değerlendirilir?” bakımından karşı taraf, olayın zamanı, beklenmedikliği veya hesap sınırına ilişkin somut delille itiraz etmelidir. Zıya ile kusur ve tazminat sorumluluğu ayrı hukuki soru olarak tutulmalıdır.
Yükleme yapılmış ama gemi hareket etmemişse ne incelenir?
Yük gemiye alınmış fakat gemi henüz yolculuğa başlamamışsa yine m.1209’un zaman şartı bakımından seferin gerçekten başlayıp başlamadığı tespit edilir. Yükün gemide olması tek başına yolculuğun başladığını kanıtlamaz; hareket ve voyage kayıtları önemlidir.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından kurtarılan eşya ve güvenli yere alınma kayıtları birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Yükleme yapılmış ama gemi hareket etmemişse ne incelenir?” başlığında bir navlun veya masraf talebi varsa hesap formülü ve kanuni sınır açıkça yazılmalıdır. TTK m.1209 kapsamında doğmayan bir kalem, sırf zıya olayı gerçekleşti diye ek alacağa dönüştürülemez.
Gemi denize elverişsiz hâle gelirse m.1213 bağlantısı
TTK m.1213, denize elverişsiz hâle gelen geminin mahkeme kararıyla zayi sayılması konusunu düzenler. Fiilî tam kayıp ile hukuken zayi sayılma aynı yöntemle tespit edilmez; m.1213 özel prosedürü ayrıca uygulanır.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından sefer mesafesi, rota ve süre kayıtları birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Gemi denize elverişsiz hâle gelirse m.1213 bağlantısı” bakımından karşı taraf, olayın zamanı, beklenmedikliği veya hesap sınırına ilişkin somut delille itiraz etmelidir. Zıya ile kusur ve tazminat sorumluluğu ayrı hukuki soru olarak tutulmalıdır.
Zıya olayı kusur iddiasından nasıl ayrılır?
Sözleşmenin hükümden düşmesi sonucu, olayın kusurunu otomatik olarak belirlemez. Gemi zıyaının teknik nedeni, bakım kayıtları, klas raporu ve olay raporu incelenerek kusur iddiası ayrı başlıkta değerlendirilir. M.1209 yalnız sözleşmenin akıbetini ve tazminatsız sona erme kuralını düzenler.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından risk, kurtarma ve operasyon gider belgeleri birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Talep yönünden: “Zıya olayı kusur iddiasından nasıl ayrılır?” başlığında bir navlun veya masraf talebi varsa hesap formülü ve kanuni sınır açıkça yazılmalıdır. TTK m.1209 kapsamında doğmayan bir kalem, sırf zıya olayı gerçekleşti diye ek alacağa dönüştürülemez.
Sözleşmenin hükümden düşmesi dosyada nasıl belgelenir?
Dosyada zıya tarihi, yolculuk başlangıç durumu, olay nedeni, o ana kadar doğmuş borçlar ve taraflara yapılan bildirim tek kronolojide gösterilmelidir. Hükümden düşme ile fesih hakkı maddeleri birbirine karıştırılmamalıdır; m.1209 kanuni sona erme hâlidir.
TTK m.1209 uygulanırken önce zıya olayının ne zaman gerçekleştiği, yolculuğun başlayıp başlamadığı, eşyanın durumu ve o ana kadar doğmuş alacak veya borçlar belirlenmelidir. ‘Gemi zayi oldu’ ifadesi tek başına tüm sonuçları göstermez; kanun yolculuk öncesi ve sonrası için farklı hükümler kurar.
İspat bakımından ihtar, sona erme ve hesap yazışmaları birlikte incelenmelidir. Olay tarihi, geminin konumu, yükün durumu ve ödeme kayıtları aynı kronolojiye yerleştirilmelidir. Sona erme sonucu ile o ana kadar doğmuş alacakların ifası birbirinden ayrılmalıdır.
Savunma yönünden: “Sözleşmenin hükümden düşmesi dosyada nasıl belgelenir?” bakımından karşı taraf, olayın zamanı, beklenmedikliği veya hesap sınırına ilişkin somut delille itiraz etmelidir. Zıya ile kusur ve tazminat sorumluluğu ayrı hukuki soru olarak tutulmalıdır.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, gemi zayi olduğunda her aşamada aynı sonucun doğduğunu varsaymaktır. M.1209 yalnız yolculuk öncesine ilişkindir; yolculuk sonrası m.1210 devreye girer. İkinci hata, ‘tazminat yok’ kuralını kusurlu davranıştan doğabilecek bağımsız sorumluluğu da kapsayacak şekilde genişletmektir.
Olay dosyasında geminin son liman hareketi, sefer emri, yükleme durumu ve zıya tarihi kesinleştirilmelidir. Sonra sözleşmeden o ana kadar doğmuş borçlar ayrı listeye alınmalı; gelecekteki navlun ve taşıma edimleriyle karıştırılmamalıdır. Teknik kusur iddiası varsa bağımsız survey ve klas kayıtları ayrıca korunmalıdır.
Mersin Limanı ve uluslararası seferlerde uygulama
Mersin Limanı’nda sefer öncesi yangın, ağır teknik olay veya başka zıya hâlinde liman başkanlığı, terminal, klas ve survey kayıtları seferin başlayıp başlamadığını ve olay nedenini tespit bakımından önem taşır. Sözleşmesel sona erme ile gemi zararına ilişkin sorumluluk dosyaları ayrı yürütülmelidir.
Mersin çıkışlı veya Mersin varışlı seferlerde olayın yükleme öncesi, yükleme sonrası fakat hareket öncesi ya da yolculuk sırasında gerçekleşmesi farklı sonuçlar doğurabilir. Liman hareket kayıtları, kaptan bildirimi ve gemi survey/klas belgeleri kronolojiyi kesinleştirmede önemlidir.
Kontrol listesi
- Gemi zıya tarihini belirleyin.
- Yolculuğun başlayıp başlamadığını tespit edin.
- Zıyanın umulmayan niteliğini inceleyin.
- Kusur iddiasını ayrı dosyalayın.
- M.1209 kanuni sona erme sonucunu uygulayın.
- Tarafların tazminat talebini bu hüküm yönünden değerlendirin.
- O ana kadar doğmuş borçları listeleyin.
- Peşin ödemeleri türlerine göre ayırın.
- M.1210 ve m.1213 bağlantılarını kontrol edin.
- Kronoloji ve bildirim belgelerini saklayın.
Sık Sorulan Sorular
Gemi seferden önce zayi olursa sözleşme ne olur?
TTK m.1209 şartlarında hükümden düşer.
Tazminat ödenir mi?
Bu sona erme nedeniyle taraflar birbirine tazminat ödemez.
Eski borçlar silinir mi?
Hayır; o ana kadar doğmuş borçlar ifa edilir.
Yolculuk başladıysa?
TTK m.1210 uygulanır.
Yük gemideyse mutlaka yolculuk başlamış mıdır?
Hayır; fiilî sefer başlangıcı ayrıca tespit edilir.
Kusur varsa?
Kusurdan doğan sorumluluk ayrı değerlendirilir.
Denize elverişsiz gemi zayi sayılır mı?
TTK m.1213 özel düzenleme içerir.
Fesih bildirimi gerekir mi?
M.1209 kanuni hükümden düşme hâlidir; fesih hakkı hükümleriyle karıştırılmamalıdır.
Peşin ödeme ne olur?
Ödemenin hukuki sebebi ve kalemine göre ayrıca değerlendirilir.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden TTK m.1209 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
