Gemi Yolculuk Sırasında Tamire Girerse Yük Geri Alınabilir mi? TTK m.1221 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1221’e göre geminin yolculuk sırasında tamir edilmesi gerekirse taşıtan iki temel seçenekle karşılaşır: tamirin bitmesini beklemek veya navlunun tamamı ile taşıyanın o ana kadar doğmuş diğer alacaklarını ödeyerek ya da temin ederek eşyayı gemiden almak. Navlun zaman üzerine kararlaştırılmışsa geminin tamirde kaldığı süre navlun hesabına katılmaz. Kısmi yolculuk çarteri ve kırkambar sözleşmelerinde yük tamir sırasında boşaltılmışsa taşıtan, tam navlun ve diğer alacakları ödeyerek eşyayı geri alabilir. TTK m.1222/1’in sözleşmenin belli amacının gecikme yüzünden kaybolmasına ilişkin kuralı saklıdır.
Deniz taşımasında yolculuk sırasında ortaya çıkan teknik arıza her zaman sözleşmeyi sona erdirmez. TTK m.1221, geminin tamire ihtiyaç duyması hâlinde taşımanın nasıl sürdürüleceğini ve taşıtanın yük üzerindeki hareket alanını özel olarak düzenler. Hüküm, geminin tamiri ile yükün ticari değerinin korunması arasında denge kurar.
Bu düzenleme, geminin tamamen zayi olması veya denize elverişsiz sayılması gibi hâllerden ayrıdır. Tamir mümkün ve seferin devamı öngörülüyorsa m.1221 uygulanır. Teknik arızanın niteliği, tamirin süresi ve geminin sefer kabiliyetinin ne zaman geri kazanıldığı kayıtlarla gösterilmelidir.
TTK m.1221’in sistemi nedir?
Madde, yolculuk sırasında tamir ihtiyacı ortaya çıktığında navlun sözleşmesini otomatik olarak sona erdirmez. Taşıtan tamirin bitmesini bekleyebilir. Alternatif olarak, kanunda belirtilen mali şartları yerine getirerek eşyayı gemiden alabilir. Böylece yük ilgilisine tamirin ticari sonuçlarını yönetme imkânı tanınırken taşıyanın navlun ve doğmuş alacakları korunur.
Karar verilmeden önce tamirin niteliği ve tahmini süresi öğrenilmelidir. Basit bir teknik müdahale ile uzun tersane onarımı aynı ekonomik sonucu doğurmaz. Ancak kanunun yükü geri alma şartı süreye göre değişmez: navlunun tamamı ile doğmuş diğer alacaklar ödenmeli veya temin edilmelidir.
Tamirin bitmesini beklemek mümkün mü?
Evet. Taşıtan yükü gemide bırakarak tamirin tamamlanmasını ve seferin devamını bekleyebilir. Bu durumda taşıyan, yükün muhafazası ve taşıma sözleşmesinden doğan diğer borçlarını sürdürür. Tamir döneminde yükün güvenliği için gereken tedbirler, geminin bulunduğu yer ve yükün niteliğine göre alınmalıdır.
Bekleme kararı özellikle bozulabilir yük, üretim hattına yetişmesi gereken parça veya belirli teslim tarihine bağlı satışlarda ekonomik açıdan kritik olabilir. Kanuni seçenek, somut ticari amaca göre kullanılmalıdır. Gecikmenin sözleşmenin belirli amacını ortadan kaldırması hâlinde m.1222/1 ayrıca devreye girebilir.
Yükü gemiden geri alma şartları nelerdir?
Taşıtan yükü almak istiyorsa navlunun tamamını ve taşıyanın o ana kadar doğmuş diğer bütün alacaklarını ödemeli veya bunlar için uygun teminat sağlamalıdır. Dolayısıyla yalnız “gemi arızalandı” gerekçesiyle yükü bedelsiz çekmek mümkün değildir.
Yükün alınması için liman ve gümrük prosedürleri de yerine getirilmelidir. Gemi açıkta veya yük boşaltmaya uygun olmayan yerdeyse önce güvenli liman/terminal organizasyonu gerekebilir. Boşaltma masrafları, elleçleme, depolama ve yeniden sevk giderleri sözleşme ile kanuni risk dağılımına göre ayrıca hesaplanır.
Yük teslim edilirken miktar ve görünür durum tutanağa bağlanmalıdır. Böylece tamir öncesi veya boşaltma sırasında oluştuğu iddia edilen hasarların zamanı konusunda sonradan delil sorunu azaltılır.
Ödeme yerine teminat verilebilir mi?
Evet. TTK m.1221, navlun ve diğer doğmuş alacakların yalnız fiilen ödenmesini değil temin edilmesini de yeterli görür. Teminatın yeterli ve alacağı gerçekten güvence altına alan nitelikte olması gerekir. Teminatın türü ve tutarı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık çıkarsa alacağın kapsamı ve teminatın tahsil kabiliyeti somutlaştırılmalıdır.
Taşıyan, belirsiz veya tahsili güç bir güvenceyi kabul etmek zorunda değildir; taşıtan da kanunda öngörülenden fazla ve ilgisiz alacaklar için yükün tesliminin engellendiğini ileri sürebilir. Bu nedenle navlun, doğmuş liman/operasyon giderleri ve diğer alacak kalemleri ayrı listelenmelidir.
Zaman üzerine kararlaştırılan navlunda tamir süresi nasıl hesaplanır?
Navlun zaman üzerinden belirlenmişse geminin tamirde kaldığı süre navlun hesabına katılmaz. Bu sonuç, tamir nedeniyle taşıma hizmetinin fiilen yürütülemediği dönemde zaman navlununun işlememesini sağlar. Tamirin başlangıç ve bitiş anı bu nedenle mali uyuşmazlığın merkezine dönüşebilir.
Teknik servis kabul tutanağı, tersane giriş-çıkış kaydı, klas kuruluşu incelemesi, liman kayıtları ve gemi jurnali süre hesabında kullanılabilir. Geminin tamir tamamlandıktan sonra operasyonel olarak hazır hâle geldiği tarih de kayda geçirilmelidir.
Tamirle ilgisi olmayan beklemeler aynı kaleme otomatik olarak dahil edilmemelidir. Örneğin tamir tamamlandıktan sonra liman sırası beklenmişse bu ek sürenin navlun hesabına etkisi ayrı hukuki sebebe göre değerlendirilir.
Gecikme sözleşmenin belli amacını ortadan kaldırırsa ne olur?
TTK m.1221/2, m.1222/1’in ilk cümlesini saklı tutar. Buna göre kanunda ayrıca düzenlenenler dışındaki doğal veya beklenmeyen sebeplerle gecikme normalde hak ve yükümlülükleri değiştirmez; ancak gecikme yüzünden sözleşmenin belirli amacı kaybolmuşsa farklı sonuç doğabilir. Tamir gecikmesi de bu bağlantı içinde incelenebilir.
“Belirli amaç” soyut kârlılık beklentisi değildir. Sözleşmeden veya tarafların bilinen ortak düzeninden çıkarılabilen, gecikme halinde taşımanın anlamını yitireceği somut amaç gösterilmelidir. Belirli tarihteki organizasyona yetişecek ekipman veya sezonu çok dar ürün gibi iddialar, sözleşme ve iletişim belgeleriyle ortaya konulmalıdır.
Kısmi çarter ve kırkambar sözleşmelerinde özel kural
Kısmi yolculuk çarteri ve kırkambar sözleşmelerinde eşya tamir sırasında zaten boşaltılmışsa taşıtan, tam navlun ve diğer alacakları ödemek şartıyla eşyasını geri alabilir. Bu düzenleme, gemide farklı yük ilgililerinin bulunabildiği taşıma türlerinde operasyon düzenini korur.
Taşıtanın kendi yükünü alması diğer yük ilgililerinin haklarını ihlal etmemeli ve liman operasyonunu hukuka aykırı şekilde aksatmamalıdır. Hangi yükün hangi taşıtana ait olduğu konişmento, manifest ve terminal kayıtlarıyla açıklaştırılmalıdır.
Tamir ihtiyacı ve süresi nasıl ispatlanır?
Kaptan raporu, başmühendis kayıtları, arıza alarmı ve bakım kayıtları, teknik servis raporları, klas veya bayrak devleti incelemeleri, tersane iş emri, parça değişim belgeleri ve sefer kayıtları temel delillerdir. Tamirin gerekliliği ile tercih edilen bakımın kapsamı birbirinden ayrılmalıdır.
Taşıtan, tamirin gereğinden uzun sürdüğünü ileri sürüyorsa bunu yalnız tahmini süreyle değil somut teknik iş planı ve gecikme nedenleriyle göstermelidir. Taşıyan ise makul tamir süresini ve yükün korunması için aldığı tedbirleri belgelemelidir.
Alacak hesabı ve uyuşmazlık stratejisi
Yük geri alınacaksa önce navlun sözleşmesindeki bedel hesabı kesinleştirilir. Ardından o ana kadar doğmuş diğer alacaklar kalem kalem listelenir. Ödenmiş avanslar düşülür; tartışmalı giderler ayrı gösterilir. Teminat verilecekse güvence altına alınacak toplam tutar açıkça belirlenir.
Taşıtan, tam navlunun ödenmesi şartının gerçekleştiğini gösterdikten sonra yükün teslim edilmemesi hâlinde teslim ve zarar iddialarını ayrıca ileri sürebilir. Taşıyan ise kanuni şartlar gerçekleşmeden yükün çekilmeye çalışıldığını savunuyorsa alacağın doğumunu ve miktarını belgelemelidir.
Mersin ve yakın liman uygulaması
Mersin çıkışlı bir geminin Doğu Akdeniz seferinde teknik arıza nedeniyle Mersin’e dönmesi veya yakın bir güvenli limanda tamire girmesi hâlinde, yükün geri alınması talebi m.1221 kapsamında değerlendirilebilir. Terminal ve gümrük işlemlerinin yapılması gerektiğinden hukuki seçenek ile operasyon prosedürü eş zamanlı planlanmalıdır.
Mersin Limanı’ndaki yeniden boşaltma, antrepo veya başka gemiye aktarma kayıtları; hasar ve miktar tartışmalarında önemli delildir. Tamirin süresi bakımından servis ve liman kayıtları birlikte incelenmelidir.
Kontrol listesi
- Arızanın yolculuk sırasında çıktığını tespit edin.
- Tamirin zorunlu olduğunu teknik belgeyle doğrulayın.
- Tamir başlangıç-bitiş zamanını kaydedin.
- Taşıtanın bekleme veya yükü alma seçimini yazılılaştırın.
- Tam navlun hesabını çıkarın.
- Doğmuş diğer alacakları ayrı listeleyin.
- Ödeme veya uygun teminatı belgeleyin.
- Zaman navlununda tamir süresini hesaptan çıkarın.
- Sözleşme amacının kaybolduğu iddiası varsa m.1222’yi inceleyin.
- Kırkambar/kısmi çarter özel kuralını uygulayın.
- Yükün boşaltma anındaki durumunu tutanakla belirleyin.
Sık Sorulan Sorular
Gemi tamire girince sözleşme otomatik biter mi?
Hayır. TTK m.1221 bekleme veya şartları sağlanarak yükü alma seçeneklerini düzenler.
Yükü geri almak için navlunun tamamı mı ödenir?
Evet; ayrıca taşıyanın o ana kadar doğmuş diğer alacakları da ödenmeli veya temin edilmelidir.
Teminat ödeme yerine geçer mi?
Kanun ödeme veya temin edilme seçeneklerini kabul eder.
Zaman navlunu tamirde işler mi?
Hayır. Tamirin devam ettiği süre zaman üzerine kararlaştırılan navlun hesabına katılmaz.
Uzun tamir sözleşme amacını yok ederse?
TTK m.1222/1’in saklı tutulan hükmü ayrıca değerlendirilir.
Kırkambar yükü tamirde boşaltılmışsa geri alınabilir mi?
Tam navlun ve diğer alacaklar ödenerek geri alınabilir.
Tamir süresi nasıl ispatlanır?
Teknik servis, tersane, gemi jurnali ve liman kayıtları birlikte kullanılmalıdır.
Yük hasarlı çıkarsa m.1221 taşıyanı tamamen korur mu?
Hayır. Hasarın sebebi ve taşıyanın diğer sorumluluk hükümleri ayrıca incelenir.
Boşaltma gideri kime aittir?
Somut sözleşme ve kanuni risk dağılımına göre belirlenir; m.1221 tek başına bütün yan giderleri düzenlemez.
Taşıyan belirsiz bir teminatı kabul etmek zorunda mı?
Teminatın alacağı gerçek ve yeterli biçimde güvence altına alması gerekir.
Tamir sırasında yükün muhafazası kimin sorumluluğundadır?
Gemi tamire alınmış olsa da yük taşıyanın hâkimiyetinde kaldığı sürece taşıma ilişkisinden doğan muhafaza ve özen yükümlülükleri devam eder. Tamir faaliyeti yükün bulunduğu ambar, tank, konteyner bağlantısı veya soğutma sistemini etkiliyorsa taşıyan koruyucu tedbirleri planlamalıdır. Reefer konteynerlerin elektrik bağlantısı, sıcaklık takibi, tehlikeli yüklerin ayrımı, sıvı yüklerde tank güvenliği ve dökme yüklerde nem/su teması gibi konular teknik kayıtlarla izlenmelidir.
Taşıtan yükü geri alma seçeneğini henüz kullanmamışsa, sırf gemi tamirde diye muhafaza riski ona geçmez. Buna karşılık taşıtan m.1221 uyarınca yükü teslim aldıktan sonra sonraki depolama ve yeniden sevk riskleri kendi hukuki ilişkisine göre belirlenir. Teslim anındaki yük durumu bu nedenle ortak survey, tally ve fotoğraf kayıtlarıyla mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
Tamirin geminin denize elverişliliğiyle ilişkisi nedir?
M.1221 yolculuk sırasında ortaya çıkan tamir ihtiyacının sözleşmesel sonuçlarını düzenler; ancak arızanın yolculuk başında mevcut bir denize elverişsizlikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı ayrı bir sorumluluk sorusudur. Taşıyanın başlangıçtaki denize, yola veya yüke elverişlilik yükümlülüğüne aykırılığı varsa, yükü geri alma ve navlun hesabından bağımsız olarak tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle teknik arızanın kök nedeni belirlenmelidir.
Bakım kayıtları, önceki arıza raporları, klas sertifikaları, makine jurnalindeki alarm geçmişi ve sefer öncesi kontroller kök neden incelemesinde önemlidir. Normal kullanımdaki beklenmedik bir arıza ile seferden önce bilinen fakat giderilmeyen bir kusur aynı şekilde değerlendirilmez. M.1221’in tam navlun ve yükü geri alma sistemi, taşıyanın başka hükümlerden doğabilecek kusur sorumluluğunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Yükü geri alma talebi nasıl yapılmalıdır?
Taşıtanın talebi yazılı olmalı; hangi konişmento veya yük partisine ilişkin olduğu, yükün teslim alınacağı yer, ödemeye veya teminata konu navlun ve diğer alacaklar açıkça belirtilmelidir. Taraflar hesapta anlaşamıyorsa tartışmasız kısım ile uyuşmazlık konusu kalemlerin ayrılması ve uygun teminat seçeneğinin değerlendirilmesi, yükün gereksiz bekletilmesini önleyebilir.
Taşıyan teslim için liman veya terminal izinlerinin tamamlanmasını isteyebilir. Taşıtan da gümrük statüsünü, yeniden ithalat/yeniden ihracat gerekiyorsa ilgili işlemleri ve taşıma belgesinin teslim koşullarını yerine getirmelidir. Deniz hukuku seçeneği ile gümrük ve liman mevzuatı eş zamanlı yürütülmelidir.
Zaman navlununda “tamirde geçen süre” nasıl sınırlandırılır?
Navlunun zaman üzerinden kararlaştırıldığı sözleşmelerde m.1221, tamir süresini navlun hesabından çıkarır. Fakat bu süre arızanın bildirildiği andan geminin yeniden ticari hizmete hazır olduğu ana kadar somutlaştırılmalıdır. Tamirin bitmesinden sonra yükleme sırası, rıhtım bekleme veya başka ticari sebeple geçen zamanın da otomatik olarak tamir süresine eklenmesi doğru değildir.
Taraflar günlük veya saatlik navlun hesabı yapıyorsa teknik servis giriş-çıkış kayıtları, klas onayı, makine testlerinin tamamlandığı saat ve geminin “ready” bildirimi karşılaştırılmalıdır. Böylece off-hire benzeri ekonomik sonuçların TTK m.1221’deki kanuni süreyle hangi ölçüde örtüştüğü denetlenebilir.
Taşıtanın tamir bitmeden başka taşıma organize etmesi
Yükü m.1221’e uygun şekilde geri alan taşıtan, eşyanın ticari amacını korumak için başka bir gemi, kara yolu veya kombine taşıma organize edebilir. Bu yeni taşımanın bedeli, ilk taşıyanın otomatik olarak sorumlu olduğu bir kalem değildir. Ek taşıma masrafının tazminat olarak istenebilmesi için ilk taşıyanın ayrıca sorumluluk doğuran bir davranışı ve bu davranışla ek gider arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
Bu ayrım dava dilekçesi ve ekspertiz hesabında açık tutulmalıdır. M.1221’e göre yükü çekme hakkı ile arızanın taşıyanın kusurundan doğduğu iddiası iki ayrı hukuki aşamadır. Birincisi yükün teslim koşullarını, ikincisi ise zarar sorumluluğunu belirler.
Tamir biter fakat taşıtan yükü geri almak istemezse
Taşıtan m.1221’deki yükü geri alma seçeneğini kullanmak zorunda değildir. Tamir tamamlanıp gemi yeniden sefere elverişli hâle geldiğinde taşıma ilişkisi kaldığı yerden devam eder. Taşıyan yükün varma limanına taşınması ve teslimi için sözleşmesel borçlarını yerine getirir; taşıtan da navlun ve bağlantılı edimlerini sürdürür. Bu durumda tamir sırasında geçen zamanın navlun hesabına etkisi özellikle navlunun zaman üzerine belirlendiği sözleşmede ayrı gösterilir.
Tamir sonrası hareket tarihinin acente ve liman kayıtlarıyla bildirilmesi, yükün özel muhafaza koşullarının yeniden kontrol edilmesi ve varsa teslim programındaki değişikliğin gönderilene aktarılması uyuşmazlık riskini azaltır. Tamirden sonraki yeni gecikmelerin sebebi ayrıca kaydedilmelidir; her sonraki bekleme m.1221’deki “tamir süresi” sayılmaz.
Dosya notu: Tamir uyuşmazlığında arızanın teknik sebebi, geminin tamire fiilen alındığı zaman, hizmete hazır hâle geldiği zaman ve taşıtanın yükü geri alma talebinin tarihi aynı çizelgede gösterilmelidir. Böylece tam navlun, zaman navlunu ve olası tazminat tartışmaları birbirinden ayrılır.
Taşıtanın yükü geri alma iradesi ile taşıyanın tamiri tamamlayıp sefere devam etme iradesi zaman bakımından çakışırsa, talebin hangi anda usulüne uygun şekilde bildirildiği önem taşır. Bu nedenle teslim talebi, ödeme/teminat önerisi ve geminin yeniden sefere hazır olduğuna ilişkin bildirim tarihleri aynı dosyada saklanmalıdır. Somut kronoloji, tarafların sonradan birbirine yüklediği gecikme iddialarını denetlenebilir hâle getirir.
Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilebilir. Genel navlun sözleşmesi yapısı için Navlun Sözleşmesi Rehberi incelenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
