Mersin’de Ceza Dosyasında İlk Görüşme: Belge ve İtiraz Rehberi

İlk bilgi, dosyanın hangi makamda ve hangi sıfatla izlendiğidir

CMK m.2, şüpheli ve sanık sıfatlarını soruşturma ile kovuşturma evrelerine göre ayırır. İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar; sadece savcının iddianame düzenlemiş olması kabul kararı yerine geçmez. Şikâyetçi, suçtan zarar gören ve katılan sıfatları da aynı değildir. İlk görüşmede kişinin kendi anlatımından önce elindeki resmî evrakta hangi sıfatın yazıldığı okunur.

Dosya bilgisi kaydedilirken makamın tam adı, yıl ve numara birlikte yazılmalıdır. Aynı yıl farklı savcılıklarda aynı numarayla dosya bulunması mümkündür; yalnız bir rakam yeterli değildir. Hâkimliğin tedbir kararı başka bir değişik iş numarası taşırken esas soruşturma savcılıkta devam eder. Kararda başka dosyaya atıf varsa bu bağlantı da not edilir.

İfadeye çağrı, yakalama emri, tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet hükmü birbirinin yerine kullanılamaz. Telefonla yapılan bir arama hakkında bilgi aktarırken arayan birimin adı, bildirilen dosya numarası, çağrının konusu ve belirtilen saat kaydedilir. Bununla birlikte bir telefon görüşmesinin içeriği, görülmemiş bir yazılı kararın varlığı veya kapsamı hakkında kesin bilgi sayılmaz. Kimliği doğrulanamayan kişiye dosya evrakı, parola veya doğrulama kodu gönderilmez.

Kararın tarihi ile başvuru süresini başlatan tarih ayrı tutulmalıdır

Kararın düzenlendiği tarih, duruşmada açıklandığı tarih ve usulüne uygun tebliğ edildiği tarih ayrı alanlara yazılır. Bu ayrımın sebebi, her kanun yolunun aynı başlangıca bağlanmamasıdır. CMK m.268’de genel itiraz kararın öğrenilmesine; m.173’te takipsizlik kararına itiraz suçtan zarar görene tebliğe; m.273’te istinaf gerekçeli hükmün tebliğine bağlanmıştır. Yeni tarihli kararlar için ilgili iki haftalık süreler bu farklı başlangıçlarla hesaplanır; eski kararlar bakımından geçiş hükümleri ayrıca uygulanır.

Bu nedenle kararı yalnız ilk sayfasıyla göndermek yeterli değildir. Hüküm fıkrası, kanun yolu bildirimi, tüm gerekçe ve varsa ekler birlikte hazırlanır. Tebligat zarfı veya mazbata ayrı saklanır. UETS kaydında elektronik adrese ulaşma zamanı ile hukuken tebliğ edilmiş sayılma zamanı aynı şey değildir. 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a uyarınca elektronik tebligat, adrese ulaşmayı izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

Bir kararın UYAP ekranında görünmesi, her işlem için aynı kanuni süreyi başlatan tebligat anlamına gelmez. Kararın niteliği ve hangi başvuru yolunun kullanılacağı önce belirlenir. Usulsüz tebligat iddiası da belge görülmeden kesin kabul edilmez; zarf, adres ve fiilî öğrenme açıklaması birlikte incelenir. Görüşmeye hazırlanan kişi süreyi internetten bulduğu tek bir genel cümleyle hesaplamak yerine bütün tarih kayıtlarını sunmalıdır.

Hafta, gün ve elektronik son saat

CMK m.39, günle ve haftayla belirlenen süreleri farklı şekilde hesaplar; son günün tatile rastlamasını da ayrıca düzenler. İki hafta, on beş gün olarak yazılmaz. CMK m.38/A/9 uyarınca elektronik işlemlerde süre gün sonunda biter. Bu hüküm, fiziksel kaleme verilecek evrak için mesai saatinin göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. Kullanılacak başvuru yolu ve kayıt zamanı birlikte kontrol edilir.

Her görüşmeye aynı dosya paketi hazırlanmaz

Gerekli evrakın içeriği, yapılacak işlemle ilişkilidir. İfade öncesi değerlendirme için karar sonrası temyiz dosyasının belgelerini aramak, acil görüşmeyi geciktirir. Buna karşılık mahkûmiyete karşı başvuru hazırlanırken yalnız ilk ifade tutanağıyla yetinmek hükmün nedenlerini görünmez bırakır. Aşağıdaki ayrım bir zorunlu belge şartı değil, görüşmeyi düzenleme yöntemidir.

El konulan telefon için yalnız cihazın marka ve modeli değil, tutanaktaki seri veya IMEI bilgisi, emanet numarası ve dosya bağlantısı da hazırlanır. Tutanakta birden çok cihaz varsa başvurunun hangi eşyaya ilişkin olduğu açıkça gösterilir. Fiziksel cihazın iadesiyle dijital kopyanın silinmesi aynı talep değildir. Bu ayrıntı el konulan telefonun iadesi rehberinde ele alınmıştır.

Kronoloji, bilinmeyen hususları doldurmak için hazırlanmaz

Olay notunda tarih, yer, yapılan işlem ve bilginin kaynağı ayrı belirtilir. Bizzat görülen olay, sonradan okunan kayıt ve başkasından duyulan anlatım birbirinden ayrılır. Kesin hatırlanmayan saatin yanına kesin saat yazılmaz. Bir belgedeki zaman ile kişinin hatırladığı zaman çelişiyorsa ilk kayıt değiştirilmeden bu fark açıklanır.

Delil listesinde belgenin adıyla birlikte neyi gösterdiği yazılmalıdır. Bir banka dekontu para hareketini, mesaj ise ödeme öncesindeki açıklamayı gösterebilir; biri diğerinin bütün işlevini üstlenmez. Konuşmanın yalnız lehe görülen tek cümlesi yerine bağlamını koruyan tam kayıt sunulur. Asıl dosya, URL, kullanıcı adı, tarih ve kaydın nerede muhafaza edildiği belirtilir. Başkasının hesabına yetkisiz erişilerek belge edinilmez.

CMK m.217/2’nin hukuka uygun delil ilkesi, bu hazırlığın hukuki sınırını oluşturur. Delilin avukata gönderilmeden önce değiştirilmesi, kesilmesi veya açıklaması belirsiz bir özetle değiştirilmesi kaynak denetimini güçleştirir. Teknik olarak işlenmiş bir görüntü de sunulacaksa özgün kayıt ayrıca korunur ve yapılan işlem açıklanır. Kamera görüntüsü gibi zamanla kaybolan kayıt için saklayan kurum ve ilgili aralık belirlenerek muhafaza talebi hazırlanır.

Tanığın bilgisi, tanığa verilecek anlatım değildir

Tanık listesine kişinin hangi olayı doğrudan gördüğü veya duyduğu ve ulaşım bilgisi yazılır. Tanığa ne söylemesi gerektiğini ezberletmek, farklı kişilerin anlatımlarını tek metne dönüştürmek veya gerçekte görülmeyen bir olayı görmüş gibi açıklatmak hukuki hazırlık değildir. İfade ve tanıklık kayıtlarının doğruluğu korunmalıdır. CMK m.160/2 gereğince araştırılması gereken lehe ve aleyhe hususlar birlikte belirtilir.

UYAP’ta görünen dosya safahatı bütün delillerin yerine geçmez

CMK m.38/A, ceza muhakemesi verilerinin UYAP üzerinden işlenmesi ve saklanmasını düzenler. Ancak kullanıcının ekranda eriştiği bölümle dosyadaki her materyal aynı değildir. Emanetteki fiziksel eşya, görüntü dosyası veya inceleme kopyası ayrı yerde bulunur. Bir raporun sisteme taranmış olması, dayandığı bütün görüntü ve teknik verinin o ekranda bulunduğunu göstermez.

Müdafiin dosya incelemesi CMK m.153’e dayanır. Soruşturmadaki kısıtlama kararının kapsamı ile kısıtlanamayan belgeler ayrı okunur. İddianamenin kabulünden sonra inceleme ve örnek alma hakkı m.153/4 uyarınca kullanılır. İlk görüşmeye evrakın tamamı getirilememişse eksikler açıkça listelenir; henüz görülmemiş belgeler incelenmiş gibi değerlendirilmez.

Belgesiz başvuru her durumda hukuken imkânsız değildir. CMK m.158/5, ihbar veya şikâyetin yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılmasını kabul eder. Başvurucunun üçüncü kurumdaki bütün kayıtları önce kendisinin toplaması zorunlu değildir. Bildiği olay ve delil kaynağını açıklayarak yetkili makamdan araştırma ister. Evrak düzeni, acil başvuruyu süresiz erteleme gerekçesi yapılmamalıdır.

Belgeyi kim gönderiyor, kimin temsilini istiyor?

Bir kişinin yakını adına iletişime geçmesi, o kişinin dosyasındaki her bilgiye erişme veya onun adına işlem yapma yetkisini kendiliğinden vermez. Şirket dosyasında temsil yetkisi, çocukta kanuni temsil ve şüphelide müdafi ilişkisi ayrı değerlendirilir. İlk iletişimde başvuran kişiyle dosyanın tarafının kim olduğu netleştirilir.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36, avukatın görevi nedeniyle öğrendiği hususları açıklamasını yasaklayan mesleki sır güvencesini düzenler. Buna karşılık evrakın aile veya işyeri grubunda gereksiz yere dolaşıma sokulması bu güvenli görüşmenin parçası değildir. İlgisiz kişilerin kimlik ve sağlık verileri çoğaltılmadan, inceleme için gerekli belgeler belirlenen alıcıya gönderilir. Devam eden soruşturmanın gizliliğine ilişkin CMK m.157 de gözetilir.

Görüşmenin yalnız dosya incelemesi mi, belirli bir dilekçe mi, yoksa tüm yargılama boyunca temsil mi olduğu açıklaştırılır. Hukuki yardımın kapsamı, ücret ve masraflar avukatlık sözleşmesi içinde ayrıca değerlendirilir. Baro görevlendirmesi gereken durumlar için zorunlu müdafilik ve görevlendirme hakkı farklı usulü açıklar.

Taslak, gönderilmiş dilekçe ve dosyaya kaydedilmiş evrak

İlk görüşme sonunda yapılacak işin konusu ve son tarihi belirlenir. Bir dilekçenin hazırlanması veya bilgisayarda imzalanması, hedef makama teslim edildiği anlamına gelmez. Elektronik başvuruda doğru dosya, imza, gönderim sonucu ve evrak kayıt bilgisi; fiziksel başvuruda teslim alındısı kontrol edilir. CMK m.38/A’nın elektronik işlem düzeni, tamamlanmamış yüklemeye başvuru sonucu bağlamaz.

Kararın türüne özgü başvuru ayrıca okunmalıdır. Takipsizlik için CMK m.173 itirazı, adli kontrol için kaldırma ve geçici muafiyet, ifade öncesi yardım için ifade ve gözaltı rehberi kullanılır. Her başvurunun ilk görüşme belgesiyle aynı işlem olduğu varsayılmaz.

Resmî kaynaklar

CMK m.2, 38/A, 39, 153, 157-158, 160, 173, 217, 268 ve 273; PTT: elektronik tebligat mevzuatı, 7201 m.7/a; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36. Bu yazı belge hazırlığına ilişkindir; somut dosyanın sonucunu öngören bir savunma veya başvuru metni değildir.

Yazar ve Hukuki İnceleme

Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472

Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 3 Ağustos 2026

Yazar profilini görüntüle

Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.