Tacir Yardımcısının Rekabet İşleminden Doğan Alacağın Devri Talep Dilekçesi

Tacir yardımcısının rekabet işleminden doğan alacağın devri talep dilekçesi, işletme sahibinin TBK m.553’teki seçimlik düzeni belirli işlem ve alacak üzerinden kullanmasını sağlar. Konu, gelecekte rakip faaliyete izin verilmesi değildir. Gerçekleşmiş izinsiz işlem, bu işlemin işletmenin yaptığı türden iş olması ve doğan belirli alacak dosyada gösterilir. İşletme sahibinin talep mektubu, devir işlemi tamamlanmadan müşteriye karşı yeni alacaklı olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Bu yazı, kanuni rekabet yasağının genel açıklamasına ek olarak işlem sonrası talep metnini ve alacağın devir dosyasını ele alır. Genel kapsam için TBK m.553 tacir yardımcılarının rekabet yasağı rehberini inceleyebilirsiniz. Buradaki örnek, kendi hesabına yapılmış somut işlemden doğan tahsil edilmemiş alacak içindir; bütün dış faaliyetleri tek listede tasfiye eden genel bir hesap kapatma yazısı değildir.

TBK m.553’ün kapsamındaki kişi ve faaliyet

Hüküm, bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan ticari temsilcileri, ticari vekilleri ve diğer tacir yardımcılarını esas alır. İlgili kişinin gerçek sıfatı ve işletmeyle ilişkisi belgelenmelidir. İşletmede kullanılan yönetici unvanı, kanundaki sıfatın bütün koşullarını tek başına göstermez. Görev ve yetki kayıtları ile fiilî ilişki birlikte incelenir.

Yasak, işletme sahibinin izni bulunmadan işletmenin yaptığı türden işlerin kendi veya üçüncü kişi hesabına doğrudan yahut dolaylı yürütülmesine ilişkindir. Kendi hesabına bu tür işlerin üçüncü kişilere yaptırılması da maddede yer alır. Bu örnek, yardımcının kendi hesabına gerçekleştirdiği işlemden doğan alacak için hazırlanmıştır. İşlemle ilgisi bulunmayan bütün özel gelirler aynı yasağın sonucu olarak istenemez.

Dayanak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı resmî Türk Borçlar Kanunu metninin m.553 hükmüdür. Maddenin ikinci fıkrası, işletme sahibinin zarar giderimi yerine kullanabileceği işlem ve kazanç yönlü talebi düzenler. Seçilen yolun ne olduğu dilekçede açık gösterilmelidir; aynı ekonomik sonucu belirsiz birkaç başlıkla tekrar istemek doğru dosya kurmaz.

İşletmenin yaptığı türden işi somutlaştırma

İşletmenin gerçek faaliyet alanı mevcut ticari kayıtlarla açıklanır. Yalnız genel kuruluş amacı veya geniş bir internet tanıtımı üzerinden her faaliyet rekabet işlemi olarak yazılmaz. İlgili ürün veya hizmetin işletmede gerçekten yürütüldüğü gösterilir. Yardımcının kendi hesabına yaptığı işlemin bu alanla bağı, sözleşme, sipariş ve iş kapsamı belgelerinden çıkarılır.

Aynı müşteriyle ilişki kurulması tek başına bütün faaliyetlerin aynı tür olduğunu kanıtlamaz. İşin niteliği, konusu ve fiilen yapılan faaliyet karşılaştırılır. Başvuruya eklenecek çizelge, işletmenin ilgili işi ile yardımcının kişisel işlemini aynı sütun düzeninde gösterir. İşletmenin hiç yürütmediği hizmeti yalnız rakip kelimesiyle kapsama almak yerine gerçek faaliyet bağı açıklanmalıdır.

İşlemin hangi tarihte yapıldığı belirlenir. Yardımcının işletmeyle ilişkisinin sürdüğü dönem ve görev kayıtları o tarihle karşılaştırılır. Bu form, ilişki bittikten sonraki bütün faaliyetlerin m.553 kapsamına otomatik girdiğini söylemez. Sonraki döneme ilişkin ayrı bir sözleşmesel yasak varsa onun koşulları ayrıca incelenir. Dilekçeye gerçekleşmemiş görev veya yetki tarihi yazılmamalıdır.

İzin durumunun gerçek kayıtlarla incelenmesi

M.553 işletme sahibinin iznini esas alır. Talep hazırlığında mevcut izin, kapsam ve süre kayıtları incelenir. İzin verilen belirli faaliyet, sırf kazanç doğurduğu için izinsiz işlem olarak yazılamaz. Bir iznin kapsamı aşıldığı ileri sürülüyorsa hangi işlem bölümünün hangi izin dışında kaldığı açıklanır. Görülmemiş izin yazısının hiç bulunmadığı hakkında kesin beyan üretilmemelidir.

İzin konusu ile temsil yetkisi farklıdır. İşletme adına belirli işlemleri yapma yetkisi, yardımcının aynı işleri kendi hesabına yürütmesine otomatik izin oluşturmaz. Buna karşılık iznin varlığı gerçek yazışmadan anlaşılıyorsa bu kayıt yok sayılmaz. Dosyada karar, mesaj, sözleşme ve fiilî işlem belgeleri kendi kapsamlarıyla değerlendirilir. Her belge hangi irade veya olguyu gösteriyorsa o şekilde açıklanır.

Talep, gerçeğe aykırı izin tarihleriyle kurulmaz. Sonradan düzenlenmiş bir onay eski faaliyetten önce verilmiş gibi gösterilemez. Önceki yazışmanın yalnız bilgi vermesi ile işletme sahibinin izin açıklaması aynı şey değildir. Başvuru hazırlanırken hukuki nitelendirme ile belgenin gerçek metni birbirinden ayrılır. Muhatabın ileri sürdüğü izin savunması varsa ilgili belge dosyada saklanır.

Zarar talebi yerine alacağın devrini seçmek

M.553/2 işletme sahibine zararının giderilmesi yanında, bunun yerine maddede gösterilen işlem ve gelir yönlü yolu kullanma imkânı tanır. Bu örnek, belirli kendi hesabına işlemden doğan alacağın devrini isteme yoluna dayanır. İşlemin işletme sahibinin hesabına yapılmış sayılması istemi ile ilgili alacağın devri açıkça yazılır. Aynı işlemin bütün bedeli ayrıca aynı zarar diye kayıtsız tekrar istenmez.

Talep edilen şey bir para alacağının mevcut kapsamıdır. Henüz müşteriden tahsil edilmemiş tutar belirlenir. Yardımcının daha önce tahsil ettiği bölüm varsa bu bölüm alacak devri başlığı altında mevcut alacak gibi gösterilmez. Tahsil edilmiş ücretin verilmesi maddede ayrı ifade edilen bir sonuçtur. Bu örnek için tahsil edilmemiş kısmın çizelgesi hazırlanır; farklı hukuki işlemler tek kalemde birleştirilmez.

Seçimlik talebin hangi işleme ilişkin olduğu önemlidir. İşletme sahibinin genel müşteri portföyünü kendi adına geçirme isteği, belirli rekabet işleminden doğan alacağın devriyle aynı değildir. Alacağın borçlusu, sözleşme referansı, doğduğu işlem, tutarı ve mevcut tahsil durumu gösterilmelidir. Dilekçe, mevcut olmayan veya başka kişiye ait borcu yardımcının alacağıymış gibi devretmesini istememelidir.

Alacak çizelgesini hazırlama

Çizelgede işlem tarihi ve numarası, üçüncü kişi borçlunun gerçek kimliği, iş konusu, para birimi, alacak tutarı, ödeme dönemi ve kaynak belgeler bulunur. Birden fazla taksit varsa ayrı satırlarda gösterilir. Ödenmiş taksit ile bakiye alacak birbirinden ayrılır. Miktarı veya vadesi tartışmalı bölüm varsa bu durum gizlenmeden açıklanır; tartışmasız kesin tutar gibi yazılmaz.

Bir faturanın düzenlenmiş olması, bütün tutarın hâlen ödenmediğini tek başına kanıtlamaz. Ödeme kayıtları, mahsup açıklamaları ve taraf hesapları karşılaştırılır. Kısmi ödeme gerçek tarihle hesaba yansıtılır. Çizelgedeki toplam, ilgili belgelerdeki tutarla kontrol edilir. Aynı fatura birkaç işlem dosyasında tekrar bulunuyorsa devir talebinde iki kez sayılmadığı doğrulanmalıdır.

Alacağın başka bir kişiye devredildiğine dair kayıt varsa bu durum incelenir. Yardımcının hâlen alacaklı olmadığı bir tutar mevcut kişisel alacağı gibi listelenmez. Böyle bir olayın hukuki sonuçları ayrı değerlendirilir. Bu örnek, önceki devir veya üçüncü kişi hakkını görmezden gelen genel bir öncelik iddiası içermez. Kaynak belgeler, talep tarihindeki gerçek durumu açıklamalıdır.

Rekabet işleminden doğan alacağın devri talep dilekçesi örneği

Köşeli alanlar gerçek işletme, görev ve işlem kayıtlarından doldurulur. Örnek, yardımcının kendi hesabına yaptığı belirli izinsiz işlemden doğan henüz tahsil edilmemiş alacak içindir. İşletme sahibi, seçtiği istemi ve işlem kapsamını açıkça belirtir. Dilekçenin imzalanması, muhatabın yerine yazılı devir işlemi yapılmış olduğu anlamına gelmez.

Talep yazısı ile tamamlanmış devir arasındaki fark

İşletme sahibinin tek taraflı talep yazısı, alacağın kendisine fiilen devredildiğini gösteren belge değildir. İradi devir yapılacaksa TBK m.184 uyarınca geçerlilik yazılı şekle bağlıdır. Devir sözü verme ile devir işleminin kendisi de aynı değildir. Dosyada hangi işlemin gerçekten tamamlandığı açıklanmalıdır. Karşı tarafın henüz imzalamadığı taslak, tamamlanmış devir belgesi gibi müşteriye sunulmaz.

TBK m.185, kanun veya mahkeme kararı gereğince gerçekleşen devrin ayrı sonucunu düzenler. İşletme sahibinin m.553’e dayanarak talepte bulunması, bu yazının kendisinin mahkeme kararı olduğu anlamına gelmez. Tamamlanan devir yolunun hukuki niteliği belirlenir. İradi devir belgesiyle yargısal sonucun belge ve şekil düzeni birbirine karıştırılmamalıdır.

Devir metni alacağı ayırt edilebilir biçimde göstermelidir. Borçlu, işlem, tutar veya belirlenebilir kapsam ve ilgili belgeler eşleştirilir. Talep çizelgesindeki alacakla devir metnindeki alacak farklıysa dosya kapatılmaz. Aynı borç hakkında önceki tahsilat ve güncel bakiye kontrol edilir. Bir belge yalnız bilgi vermek için imzalanmışsa devir iradesi içerdiği ayrıca incelenir.

Devir tamamlandığında belge ve bilgi teslimi

TBK m.190, devredenin alacak senedini ve elindeki ispatla ilgili diğer belgeleri devralana teslim etmesini, alacağın ileri sürülmesi için gerekli bilgileri vermesini ister. Bu yükümlülük devir dosyasında gerçek belgelerle izlenir. Sadece alacak tutarının yazıldığı bir tablo, senet ve sözleşme kayıtlarının yerine geçmez. Eldeki belgelerin listesi hazırlanır ve fiilî teslimi kaydedilir.

Belge tesliminin genel düzeni için TBK m.190 senet ve belge teslimi rehberini okuyabilirsiniz. Bu form, devir henüz tamamlanmadan m.190’ın bütün sonuçları gerçekleşmiş gibi yazı hazırlanmasını önermez. Talep aşaması, devir aşaması ve belge teslim aşaması ayrı tarih ve kayıtlarla gösterilir.

Alacağın tahsili için önemli bilgi, ödeme planı, önceki itirazlar ve yapılmış tahsilatlardır. Borçlunun ileri sürdüğü somut savunmalar saklanır. TBK m.188’e göre borçlu devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir. Devir, borcun gerçek kapsamını artıran veya mevcut savunmaları kendiliğinden silen işlem değildir.

Üçüncü kişi borçluya yapılacak bildirimin zamanı

TBK m.186, devir kendisine bildirilmemiş borçlunun önceki alacaklıya iyiniyetle ifa ederek borcundan kurtulmasını düzenler. Tamamlanan devirle ilgili bildirim bu nedenle ayrı hazırlanır. İşletme sahibinin yardımcısına gönderdiği ilk talep yazısı, üçüncü kişi borçluya yapılmış tamamlanmış devir bildirimi olarak dosyaya yazılmamalıdır. Muhatap ve hukuki aşama farklıdır.

Borçluya bildirilecek alacak, gerçek tamamlanmış devir kapsamıyla aynı olmalıdır. Yeni ödeme bilgisi ve ilgili belge referansı açık gösterilir. İşletme sahibi henüz alacaklı sıfatını belgeleyemiyorsa alacak devredilmiş gibi kesin ödeme emri göndermemelidir. Bu yazı, devrin kendi koşullarıyla tamamlanmasından sonra hazırlanacak bildirimin yerini almaz; o aşamaya geçmeden önce dosyanın doğruluğunu sağlar.

İşlem bedeli, ücret ve tahsilatın ayrıştırılması

Bir rekabet işleminin toplam sözleşme bedeli ile yardımcının o işlemden doğan alacağı farklı tutarlar olabilir. Çizelge hangi hak üzerinde devir istendiğini gösterir. Aracı komisyonu, ayrı hizmet bedeli ve müşterinin bütün ödeme yükümlülüğü aynı kelimeyle tek toplam yapılmaz. İşlemin gerçek sözleşmesi okunarak yardımcının hangi alacağa sahip olduğu belirlenir.

İşlem giderleri veya başka karşılıklı borçlar ileri sürülüyorsa bunların hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir. Dilekçe, tüm işlem bedelinin koşulsuz net kazanç olduğunu peşinen ilan etmez. Borçluya ait savunmalar ve tahsil durumu görünür tutulur. Alacağın devri talebi, gerçekte hiç doğmamış bir geliri varmış gibi hesaplamaya dayandırılamaz.

Başvuru öncesi son kontrol

Kontrol sırası, kişinin m.553 kapsamındaki sıfatı, ilgili tarihte işletme faaliyeti, gerçek işlem ve izin durumudur. Ardından mevcut alacak ve tahsilat belgeleri incelenir. Seçilen istemin zarar giderimi yerine hangi işleme yöneldiği açıklaştırılır. Devir aşamasının şekli ve üçüncü kişi borçlunun durumu ayrıca değerlendirilir. Eksik bilgi, kesin olgu cümlesiyle kapatılmaz.

İşletme sahibi adına imza atan temsilcinin yetkisi belgelenmelidir. Muhatabın cevap ve ekleri saklanır. Talep için kanunda her dosyaya uygulanacak sabit yedi günlük cevap süresi veya sessizlikle alacağın otomatik geçmesi sonucu bulunmaz. Metne böyle bir sonuç eklenmemelidir. Somut başvuru tarihi, gerçek iletişim kanalı ve devir işleminin sonraki gelişmeleri ayrı kaydedilir.

Sık sorulan sorular

Talebin temel dayanağı nedir?

TBK m.553/2, zarar giderimi yerine belirli işlem ve bu işten doğan ücret veya alacak yönlü istemi düzenler.

Her dış gelir devredilmek zorunda mı?

Hükmün kapsamındaki kişi, izinsiz aynı tür iş ve ilgili işlemden doğan alacak koşulları incelenir. Bütün özel gelirler aynı kapsamda değildir.

İzin verilen işlem de ihlal sayılır mı?

Gerçek izin ve kapsamı incelenmelidir. Mevcut izin yok sayılarak izinsiz işlem beyanı yazılmaz.

İşletme sahibinin talebiyle alacak otomatik devredilir mi?

Talep yazısı ile tamamlanmış devir farklıdır. Gerçek devir işlemi veya ilgili yargısal sonuç kendi koşullarıyla belgelenir.

İradi devir yazılı olmalı mı?

TBK m.184 alacağın devrinin geçerliliğini yazılı şekle bağlar. Devir sözü verme ayrı düzenlenir.

Tahsil edilmiş bedel mevcut alacak gibi yazılır mı?

Hayır. Tahsil edilen ve kalan tutar ayrılır. Bu örnek tahsil edilmemiş alacağın devrine yöneliktir.

Devirde belgeler de teslim edilir mi?

Devir tamamlandığında TBK m.190 senet ve ispat belgeleri ile gerekli bilgilerin teslimini düzenler.

Borçlunun eski savunmaları silinir mi?

TBK m.188, borçlunun devri öğrendiği sırada sahip olduğu ilgili savunmaları devralana karşı da ileri sürebilmesini düzenler.

Aynı bedel ayrıca ikinci kez zarar diye istenir mi?

Seçilen istem ve ekonomik kapsam açık olmalıdır. Aynı kalem kayıtsız şekilde iki farklı talep adıyla tekrar yazılmamalıdır.

Mersin dışından ticari işlem dosyası incelenebilir mi?

Türkiye genelindeki tacir yardımcısı ve alacak dosyaları Mersin’deki ofis üzerinden değerlendirilir. Görev, işlem ve alacak belgeleri birlikte incelenir.

Mersin’de rekabet işlemi alacağının devri hazırlığı

Talep, gerçek sıfat, izin, işlem ve alacak kayıtlarıyla hazırlanmalıdır. İnceleme için Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosu iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Fiziksel ofis Mersin’dedir; Türkiye genelindeki ticari işlem dosyaları bu ofisten değerlendirilir.