Ticari Temsil Yetkisinin Sona Ermesinin Tescili Talep Dilekçesi

Ticari temsil yetkisinin sona ermesinin tescili talep dilekçesi, işletmenin güncel temsil durumunu üçüncü kişilere açıklayan kayıt işlemini başlatır. Önceden verilen geniş yetkinin artık kullanılmaması için yalnızca işletmenin personel kayıtlarını değiştirmek yeterli değildir. Eski temsilcinin ticaret unvanı altında işlem yaptığı ilişkilerde, dış dünyaya görünen temsil kaydının da düzeltilmesi gerekir. Başvuru bu nedenle bir insan kaynakları yazısı değil, yetki sona ermesinin dayanağını ve sicil talebini açıkça gösteren hukuki belgedir.

Metnin kapsamı özellikle gerçek kişi tacirin işletmesine atanmış ticari temsilcidir. Bir limited şirket müdürünün görevden alınması, anonim şirket yönetim kurulunun değiştirilmesi veya mahkemeye sunulacak avukatlık vekâletnamesinin geri alınması aynı örnekle yürütülmez. Başvuru hazırlığında ilk soru, belgedeki kişinin gerçekten ticari temsilci sıfatıyla mı yoksa başka bir görevle mi yetkilendirildiğidir. Sıfatın yanlış seçilmesi hem talebin hukuki temelini hem de eklenecek belgeleri etkiler.

Ticari temsilcinin niteliği ve sona ermenin kanuni temeli

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.547, ticari temsilciyi ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında işletme sahibini temsil etmek üzere açıkça veya örtülü biçimde yetkilendirilen kişi olarak düzenler. Aynı maddede yetkinin verilmesinin tescili zorunlu tutulur. Bununla birlikte işletme sahibinin temsilcinin fiillerinden sorumluluğu, ilk tescilin yapılmış olmasına bağlı değildir. Dolayısıyla sicilde ilk atamayı görememek, geçmişte hiçbir temsil ilişkisinin bulunmadığını kanıtlamaz.

TBK m.554/1, işletme sahibine bu yetkiyi her zaman geri alma imkânı verirken hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri sözleşmelerden doğan hakları korur. Sicil başvurusunda geri alma işleminin tarihi ve dayanağı açıklanır. Ancak bu işlemden ücret, kıdem, sözleşmesel tazminat veya başka bir alacağın tamamen ortadan kalktığı sonucu çıkarılmaz. Yetki ile tarafların iç sözleşmesinden doğan borçlar ayrı değerlendirilir. Sicil müdürlüğüne sunulan metin, bu alacaklar hakkında bir sulh veya ibra belgesi haline getirilmez.

TBK m.550 ise doğrudan dışa açıklanacak sonucu düzenler: Ticari temsil yetkisinin sona ermesi, verilmesi daha önce tescil edilmemiş olsa bile sicile kaydedilir. Sona erme tescil ve ilan edilinceye kadar yetki, iyiniyetli üçüncü kişiler bakımından geçerliliğini korur. Bu hüküm nedeniyle dilekçede yalnızca kayıt silinmesi sözcükleriyle yetinilmez; sona ermenin tescili ve ilanı birlikte istenir. Kanunun bu başlıkta kurduğu ayrımın ayrıntıları TBK m.550 ticari temsil yetkisinin sona ermesi incelemesinde açıklanmıştır.

Dilekçenin muhatabı, başvuran kişi ve süre

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.28 uyarınca tescil istemi ilgililer, temsilcileri veya hukuki halefleri tarafından yetkili sicil müdürlüğüne yapılır. Örneğin üst kısmına işletmenin kayıtlı bulunduğu ve başvuru bakımından yetkili olan ticaret sicili müdürlüğü yazılır. Sadece işletme sahibinin bugün bulunduğu şehir esas alınarak başka bir müdürlük seçilmez. Başvuran kişinin işletme sahibi olduğu veya onun adına başvurmaya yetkili bulunduğu belgelerle ortaya konur.

TTK m.29/1, tescil isteminin dilekçe ile yapılmasını öngörür. Maddenin ikinci fıkrasına göre dilekçe sahibi kimliğini ispat eder; dilekçedeki imza noterlikçe onaylanmışsa ayrıca kimlik ispatı aranmaz. Bu hüküm, her sicil talebindeki her ek belgenin mutlaka noter onaylı olması gerektiği biçiminde genişletilmez. Başvuru dosyasında kimliğin ispatı ile geri alma işleminin ispatı ayrı konulardır. İmza onayı bulunması, dilekçede anlatılan sona erme nedeninin kendiliğinden doğrulandığı anlamına gelmez.

TTK m.30, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça tescili isteme süresini on beş gün olarak belirler. Süre, tescili gerekli işlem veya olgunun gerçekleşmesinden; tamamlanması belge düzenlenmesine bağlı durumlarda belgenin düzenlendiği tarihten başlar. Yetkili sicil müdürlüğünün çevresi dışında oturanlar için aynı maddenin üçüncü fıkrasında bir aylık süre vardır. Bu nedenle bütün başvuranlar için istisnasız on beş gün denilmez. Dosyada geri alma işlemi, bildirim ve belge tarihleri ayrı satırlarda tutulur; başvurunun süresinde olup olmadığı bu kayıtlar üzerinden incelenir.

Tescilli kayıt ile hiç tescil edilmemiş yetkinin ayrılması

Önceden tescil edilmiş temsil yetkisinde, eski tescil tarihi, sicil numarası ve ilan bilgileri başvurunun mevcut kayıtla eşleştirilmesini kolaylaştırır. Birden fazla temsilci bulunan işletmede yalnızca yetkisi sona eren kişi tanımlanır. İşletmenin bütün temsil kayıtlarının veya başka kişilerin devam eden yetkilerinin silinmesi istenmez. Talep, belirli kişinin belirli yetkisinin sona ermesine yöneltilir. Kısmi değişiklik söz konusuysa tamamen sona erme örneği yerine değişikliğin kapsamını açıklayan ayrı metin hazırlanır.

TTK m.31, tescil edilmiş hususların değişikliklerinin de kaydedilmesini; dayanak olgu veya işlemin tamamen ya da kısmen sona ermesi halinde kaydın buna uygun silinmesini düzenler. Örnekte önceki kayıt varsa silinme veya güncelleme talebi, temsil yetkisinin sona ermesiyle sınırlıdır. İşletmenin sicilden bütünüyle terkini istenmez. İşletme faaliyetine devam ederken bir temsilcinin yetkisinin kaldırılması, işletmenin kapatılması anlamına gelmez.

İlk temsil yetkisi hiç tescil edilmemişse başvuru yine yapılır. Bu durumda dilekçeye mevcut olmayan bir ilan tarihi veya sicil karar numarası yazılmaz. İlk yetkilendirmeyi ve sona ermeyi gösteren gerçek belgeler açıklanır. TBK m.550/1, böyle bir durumda sona ermenin tesciline açık dayanak sağlar. Başvuru metninin görevi, geçmişte yapılmayan tescili yapılmış gibi göstermek değil, şimdi sona eren yetkiyi belgeleriyle sicile bildirmektir.

Başvuru öncesinde hazırlanacak belge dosyası

Dosya hazırlığında işletme sahibi, ticaret unvanı, sicil numarası ve temsilcinin kimliği aynı belgeler üzerinden doğrulanır. İsim değişikliği, benzer adlı kişiler veya eski adres kayıtları varsa bunlar birbirine karıştırılmadan açıklanır. Önceki yetkilendirme belgesindeki kişi ile geri alma belgesindeki kişinin aynı olduğu görülmelidir. Başvuru sahibi temsilci aracılığıyla hareket ediyorsa onun başvuru yetkisini gösteren belge de dosyaya konur.

• İşletmenin mevcut sicil bilgileri ve önceki temsil tescili ile ilanının okunaklı örnekleri.
• Ticari temsil yetkisinin geri alınmasını gösteren tarihli ve imzalı işlem belgesi.
• Geri alma bildiriminin temsilciye gönderilmesini ve ulaşmasını gösteren mevcut kayıtlar.
• Başvuranın kimlik ve sıfatını, vekil başvuruyorsa başvuru yetkisini gösteren belgeler.
• Başvurunun kapsamını açıklayan ek listesi ve dilekçenin imzalı nüshası.

Bu liste, her müdürlükte değişmez ve tek başına yeterli bir resmi belge listesi olarak sunulmaz. Somut yetkilendirme biçimi ile sicil işlemi için gerekli belgeler, yetkili müdürlüğün işlemi ve kanuni inceleme çerçevesinde tamamlanır. TTK m.32/1, müdüre tescil şartlarının bulunup bulunmadığını inceleme görevi yükler. Dilekçenin teslim alınması, eklerin yeterli bulunduğu veya tescilin kesinleştiği anlamına gelmez. Eksiklik bildirimi geldiğinde başvuru dosyası ve bildirilen gerekçe birlikte okunur.

Ticari temsil yetkisinin sona ermesinin tescili dilekçesi örneği

Aşağıdaki köşeli parantezler gerçek bilgilerle doldurulur. İlk yetki tescilli ise buna ilişkin bölüm kullanılır. Tescil edilmemişse o cümle çıkarılarak hemen altındaki açıklama eklenir. Birbiriyle çelişen iki seçenek aynı dilekçede bırakılmaz. Örnek, işletme sahibinin geri alma işleminden sonra sicil müdürlüğüne yaptığı başvurudur; temsilciye yöneltilen ilk geri alma bildiriminin yerine geçmez.

Tescil ve ilan tamamlandıktan sonra yapılacak kontrol

Başvuru kayıt numarası, tescil tarihi ve ilan tarihi ayrı ayrı saklanır. TTK m.35/3 ve 35/4, ilgili istisnalar saklı olmak üzere tescil edilen hususların ilanını ve ilan mecrasının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi olduğunu düzenler. İşletmenin internet sitesinde yayımlanan duyuru veya müşterilere gönderilen toplu e-posta, bu sicil ilanı işleminin adı altında kaydedilmez. Ticari ilişkilerde ayrıca yapılacak bildirimler ile kanuni ilan birbirine karıştırılmaz.

İlan metninde işletme unvanı, temsilcinin kimliği ve sona ermenin kapsamı karşılaştırılır. Bir harf yanlışlığıyla farklı kişinin gösterilmesi veya tüm işletmenin kapandığı izlenimini veren anlatım, başvurunun amacına aykırıdır. TTK m.32/3, tescil edilecek hususun gerçeği tam yansıtmasını ve üçüncü kişilerde yanlış izlenim yaratmamasını arar. Bu nedenle tamamlanan işlem belgesi, yalnızca dosyaya kaldırılmadan önce dilekçedeki talep ve dayanak belgelerle kontrol edilir.

TBK m.550 bakımından iyiniyetli üçüncü kişiler konusu ayrıca önemlidir. Her müşteri için bütün geçmiş işlemlerin geçersiz olduğu veya sona erme belgesinin geçmişe yürüyerek tüm sözleşmeleri ortadan kaldırdığı söylenmez. İşlem tarihi, temsil durumunun o tarihteki görünümü ve üçüncü kişinin bilgisi ilgili uyuşmazlığın konusu olur. Sicil başvurusu, bu uyuşmazlıklarda kullanılacak kronolojiyi düzenler; tek başına önceki bütün işlemler hakkında mahkeme kararı üretmez.

İş sözleşmesi, ölüm ve yetki belgesi konusunda sık yapılan hatalar

İş sözleşmesinin sona ermesi ile ticari temsil kaydının sona ermesinin tescili aynı işlem değildir. Yetkiyi geri alma belgesi açıkça hazırlanmalı ve sicil talebi kendi konusu içinde yürütülmelidir. TBK m.554’te korunan sözleşmesel haklar nedeniyle çalışanla yapılan hesaplaşmada ücret veya diğer alacaklar ayrıca değerlendirilir. Ticari temsil yetkisinin geri alınması ve iç sözleşmeden doğan haklar yazısı bu ayrım için tamamlayıcı kaynaktır.

İşletme sahibinin ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi, TBK m.554/2 uyarınca ticari temsilcinin yetkisini kendiliğinden sona erdirmez. Bu olayları tek başına sona erme sebebi gösteren dilekçe, maddenin açık hükmüyle bağdaşmaz. Buradaki örnek, işletme sahibinin yaptığı somut geri alma işlemine dayanır. Mirasçılar veya başka hukuki halefler tarafından yapılacak başvuruda hem başvuru sıfatı hem de yetkiye ilişkin işlemin dayanağı ayrıca belgelenir; yalnızca ölüm belgesiyle örnek doldurulmaz.

Eski imza belgesini geri teslim almak, işletme e-posta hesabını kapatmak ve kullanılan kaşeyi toplamak belge güvenliği bakımından ayrı uygulamalardır. Bunların yapılması tescil ile ilanı tamamlamaz. Aynı şekilde belgelerin geri verilmemesi, işletme sahibini sicil başvurusundan vazgeçirmemelidir. Başvuru mevcut gerçek dayanaklarla hazırlanır; ele geçirilemeyen belgenin dosyada bulunduğu iddia edilmez. Ek listesinde sunulan belgenin tarihi ve adı, yüklenen veya teslim edilen nüshayla aynı olmalıdır.

Sık sorulan sorular

1. İlk atama tescil edilmemişse sona erme kaydedilir mi?

Evet. TBK m.550/1 bunu açıkça düzenler. İlk yetki tescilsiz olduğu için sona ermenin kaydedilmesine gerek bulunmadığı savunması hükme aykırıdır. Önceki yetkilendirme ve geri alma gerçek belgelerle açıklanır.

2. Temsilciye noter bildirimi göndermek sicil işlemini tamamlar mı?

Hayır. Bildirim, geri alma işlemine ilişkin ayrı belgedir. Sona ermenin sicile tescili ve ilanı ayrıca takip edilir. Bildirim belgesinin tarihi, sicil başvurusunda dayanak bilgisi olarak gösterilir.

3. Bu dilekçe limited şirket müdürünün azli için kullanılır mı?

Hayır. Örnek gerçek kişi işletme sahibinin ticari temsilcisine ilişkindir. Şirketin organ temsilcisi hakkında şirket türüne ve organ kararına ilişkin özel hükümler üzerinden ayrı başvuru hazırlanır.

4. Bütün başvuranlar için süre on beş gün müdür?

Hayır. TTK m.30/1 genel kuralı on beş gün olarak belirler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası yetkili sicil çevresi dışında oturanlar için bir ay öngörür. Aksine özel kanun hükümleri de saklıdır.

5. Sicil dilekçesini mutlaka eski temsilci mi imzalar?

Hayır. TTK m.28’deki başvuru sıfatına uygun olarak ilgili işletme sahibi veya onun yetkili temsilcisi başvurur. Eski temsilcinin imzasını almadan hiçbir işlem yapılamayacağı biçiminde genel bir koşul bu maddede bulunmaz.

6. Başvurunun teslim alınması tescil yapıldığı anlamına gelir mi?

Hayır. Teslim ve başvuru kaydı, inceleme sonucundan farklıdır. TTK m.32 kapsamında tescil şartları incelenir. Tamamlanan tescil bilgisi ve ilan nüshası ayrıca dosyaya alınır.

7. Geri alma çalışanın ücret hakkını da kaldırır mı?

Hayır. TBK m.554/1, iç sözleşmelerden doğan hakları saklı tutar. Ticari temsil yetkisinin geri alınması, kazanılmış ücret veya sözleşmesel alacaklar için otomatik bir ibra değildir.

8. İşletme sahibinin ölümü yetkiyi kendiliğinden sona erdirir mi?

Hayır. TBK m.554/2, ölüm ve fiil ehliyetinin kaybının bu yetkiyi sona erdirmediğini düzenler. Hukuki halefin yapacağı ayrı işlem ve başvuru sıfatı kendi belgeleriyle ortaya konur.

9. Ticari temsilci değişince işletmenin tamamı terkin edilir mi?

Hayır. Yetki sona ermesi, belirli temsil kaydına ilişkindir. İşletme faaliyeti devam ediyorsa başvuru bu kapsamla sınırlandırılır. İşletmenin sicilden bütünüyle silinmesi farklı bir talep konusudur.

10. İlan ve dilekçedeki kişi bilgileri farklıysa ne yapılır?

İlan, tescil belgesi ve dayanak belgeler karşılaştırılarak yanlışlık yetkili müdürlüğe somut biçimde bildirilir. Yanlış kişinin yetkisi sona ermiş gibi görünmesi başvurunun amacını gerçekleştirmez; düzeltme işlemi ayrıca takip edilir.

Resmi kaynaklar ve Mersin ofisinden başvuru hazırlığı

Hukuki dayanaklar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu içinde m.547, m.550 ve m.554; İstanbul Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu içinde m.28–32 ve m.35 esas alınmıştır. Ticaret Bakanlığının şirketler ve ticaret sicili mevzuat sayfası resmi mevzuat erişimi için ek kaynaktır.

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Ticari temsil kayıtlarının, geri alma belgesinin ve başvuru dosyasının incelenmesi Türkiye genelindeki işler için Mersin ofisinden yürütülür. Dosya hazırlığı ve belgelerin değerlendirilmesi için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz.