İşletme Dışında Satış Bedeli Tahsil İçin Yazılı Yetki Talep Dilekçesi

İşletme dışında satış bedeli tahsil için yazılı yetki talep dilekçesi, müşterinin işyerinde veya işletme dışındaki başka bir adreste ödeme alacak satış çalışanı tarafından hazırlanır. Ürün satışı yapmak, faturayı imzalamak ve satış bedelini işletme dışında tahsil etmek aynı yetki değildir. İşletme sahibinin çalışana teslimat görevi vermesi, müşteriden para alma yetkisinin ayrıca verildiğini kendiliğinden göstermez. Ödeme için gidilecek müşteri, ilgili faturalar ve istenen yetkinin kapsamı bu nedenle başvuruda belirlenir.

Örnek yalnızca TBK m.552 kapsamındaki satış işletmesinin görevli veya hizmetlisinin başvurusuna odaklanır. Ticari temsilcinin genel temsil yetkisi, bağımsız acentenin tahsil yetkisi ve avukatın icra dosyasındaki tahsil işlemi farklı hukuki konulardır. Burada işletme sahibi adına yeni bir borçlanma yapılması veya alacağın çalışana devredilmesi istenmez. Satış alacağı işletme sahibinde kalır; talep, satış bedelini işletme adına istemek ve almak için yazılı yetki verilmesidir.

TBK 552 satış yetkisi ile tahsil yetkisini nasıl ayırır?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.552/1, toptan, yarı toptan veya perakende satışla uğraşan ticari işletmelerin görevli ve hizmetlilerine ilişkin özel düzenlemedir. İşletme içinde müşterilerin kolayca görebileceği yerde, kolay okunabilir yazılı aksi duyuru yapılmamışsa çalışanlar işletmenin alışılmış satış işlemlerini yapmaya, yetkili oldukları işlemlerin faturalarını imzalamaya ve maddede belirtilen ifa ile ayıp bildirimleri kapsamında hareket etmeye yetkilidir. Bu hüküm, her işletme çalışanının her hukuki işlemi yapacağı anlamına gelmez.

Maddenin ikinci fıkrası satış bedelini isteme ve alma bakımından ayrı koşul getirir. İşletme dışında tahsil için çalışana yazılı yetki verilmiş olmalıdır. Kasa görevlileri atanmışsa işletme içinde de bu çalışanların bedel istemesi ve alması aynı yazılı yetki koşuluna tabidir. Birinci fıkradaki müşteriye görünür aksi duyuru ile ikinci fıkradaki çalışana verilen yazılı tahsil yetkisi farklı belge işlevleridir. Duyuru bulunmamasını, dışarıda bedel tahsil etmeye yazılı yetki verilmiş sayılmanın gerekçesi yapmak doğru değildir.

Fıkranın son cümlesi, satış bedelini almaya yetkili olan kişilerin faturaları kapatmaya veya makbuz vermeye de yetkili olduğunu düzenler. Ancak fatura üzerinde satış işlemine ilişkin imza bulunması, paranın alındığını tek başına göstermemelidir. Fiilen alınan tutar, kalan bakiye ve verilen ödeme belgesi ayrı kayıtlardır. Genel kuralın ayrıntıları satış çalışanının yetkileri ve TBK m.552 rehberinde incelenebilir.

Yazılı yetki istenmeden önce kontrol edilecek müşteri dosyası

Çalışan, işletmenin güncel alacak listesi üzerinden hareket eder. Fatura tarihi ve numarası, müşteri adı, satış bedeli ve önceki ödemeler karşılaştırılır. Faturanın toplamı ile bugün tahsil edilecek bakiye aynı tutar olmayabilir. Kısmi ödeme, iade veya hesap düzeltmesi varsa bunlar başvuru tablosunda açıkça gösterilir. Daha önce kapatılmış bir faturanın yeniden tahsile çıkarılması, yazılı yetki belgesi hazırlanmasıyla düzelmiş sayılmaz; alacak kaydı önce doğrulanır.

Müşteri adına ödeme yapacak kişi ile müşterinin kimliği ayrılır. İşletme başka bir şirketten alacaklıysa teslimat adresindeki her kişinin müşteri adına ödeme yaptığını varsaymak yerine, işlemde kullanılacak ödeme bilgileri dosyaya işlenir. Yetki talebinin hedefi, hangi satış bedelinin hangi müşteri ilişkisine dayandığını göstermektir. Çalışanın şahsi alacağını veya başka bir işletmenin satışını bu listede kendi işletmesinin faturası gibi göstermesi önlenir.

Başvurunun konusu dışarıda tahsil olduğundan adres veya ziyaret yeri açıklanır. Tahsilatın müşterinin işyerinde yapılması ile satış işletmesinin kasasında yapılması aynı yer kaydı değildir. Yetki belgesinde dış tahsilin hangi müşteri ve işlemlere ilişkin olduğu okunmalıdır. İşletme sahibi bütün müşteri ilişkileri için izin vermek yerine belirli bir listeyi seçiyorsa çalışan bu kapsamı diğer müşterilere genişleterek kullanmaz.

Satış, teslimat ve tahsil görevleri ayrı yazılmalıdır

Çalışan müşteriye ürünü götürüyor olsa bile teslimat tutanağı ile ödeme makbuzu birbirinin yerine kullanılmaz. Teslimat, malın müşteriye verilmesini; tahsil, belirli bedelin alınmasını kayda geçirir. Dilekçede teslim görevi varsa ayrı açıklanır, ödeme alınacaksa bu işlem için yazılı yetki talebi ayrıca kurulur. Belge üzerinde teslim alınan ürün miktarı ile alınan para aynı satıra belirsiz biçimde yazılmaz.

İşletmenin alışılmış satışını yapmak için var olan yetki, bedeli azaltmak, bütün borcu ibra etmek veya yeni taksit anlaşması yapmak için aynı kapsamda değerlendirilmez. Bu dilekçe bu tür ek işlemler için genel izin istemez. Müşteri tahsil sırasında farklı bir ödeme planı teklif ettiğinde çalışan bunu işletme sahibine aktarır. Tahsil yetkisinin kullanılması adı altında işletmenin kalan alacağından vazgeçildiği yazılmaz.

Ödeme bedeli gerçekten alındığında TBK m.552/2’nin makbuz veya fatura kapatmaya ilişkin sonucu, yapılan tahsilin doğru gösterilmesini gerektiren belge düzeniyle birlikte uygulanır. Kısmi ödeme varsa faturanın bütün bedeli ödenmiş gibi kapatılması yerine alınan tutar ile kalan bakiye gösterilir. Bir belgenin üzerinde para alındı ibaresi bulunması, bankaya yatmış veya kasaya teslim edilmiş tutarın kontrolünü gereksiz hale getirmez. İşletme kayıtları bu bilgilerle eşleştirilir.

İşletme dışında tahsil için yazılı yetki talep dilekçesi örneği

Aşağıdaki örnek çalışanın işletme sahibine yaptığı başvurudur. Müşteriye sunulacak yetki belgesi değildir. Çalışanın kendi imzasıyla hazırladığı bu metin, işletme sahibinin yazılı yetkilendirmesi gibi kullanılmaz. İşletme sahibi talebi kabul ettiğinde, gerçek kapsamı gösteren ayrı yazılı yetki düzeni tamamlanır. Yetki verilmeden yapılan geçmiş tahsil, başvuru tarihini değiştirmek suretiyle önceden izin alınmış gibi gösterilmez.

İşletme sahibinin vereceği yazılı yetkide kapsam kontrolü

Yazılı yetkiyi veren kişi işletme sahibi veya onun adına bu yetkiyi vermeye yetkili kişidir. Talepteki çalışanın kendi hazırladığı yazıyı işletme adına yetki belgesi başlığıyla sunması yeterli değildir. Yetkilendirme açıklaması, çalışanın kimliği ve izin verilen dış tahsil işlemini belirlemelidir. Müşterinin bu belgeyi görmesi gerektiğinde, kendisine sunulan nüsha ile işletmenin sakladığı nüsha aynı kapsamı göstermelidir.

Yetki belgesindeki tarih, müşteri listesi ve faturalar birlikte okunur. Belge belirli bir görev için düzenlenmişse daha sonra ortaya çıkan başka faturalar aynı yetkiye eklenmiş sayılmaz. Dilekçede kullanım dönemi gösterilmesi istenmesi, kanunun bütün işlemler için sabit gün sayısı belirlediği anlamına gelmez. Dönem, işletme sahibinin yetkilendirmesinin kapsamını ortaya koyan pratik bilgidir. Belgede olmayan bir süre sınırı varmış veya sınırsız yetki verilmiş gibi anlatım kullanılmaz.

TBK m.552/2 yazılı yetki arar; bu maddede her tahsil yetkisinin ticaret siciline tescili veya noterlikçe onayı biçiminde genel bir şart bulunmaz. Böyle şartlar maddeye eklenerek başvuru sahibine zorunlu işlem gibi gösterilmez. İşletmenin sıfatı veya somut işlem başka belge koşulları doğuruyorsa bunlar kendi dayanaklarıyla incelenir. Kanuni yazılılık koşulu ile işletmenin kimlik kontrolü ve belge arşivleme uygulaması ayrı açıklanır.

Kasa görevlisi atanmış işletmede iç tahsilin sınırı

Bu yazının örneği işletme dışında tahsile yöneliktir. Bununla birlikte TBK m.552/2, kasa görevlileri atanmışsa işletme içinde de diğer satış çalışanlarının yazılı yetki olmadan satış bedelini isteyip alamayacağını düzenler. Dolayısıyla müşteri işletmeye geldi diye aynı çalışan için yetki sorunu tamamen ortadan kalkmış sayılmaz. Kasa görevlendirmesi ve çalışana ayrıca verilen yazılı yetki birlikte kontrol edilir.

Kasadaki sorumlunun o anda başka işle meşgul olması, başka çalışana kanundan otomatik tahsil yetkisi vermez. İşletme kasa düzenini değiştiriyorsa görevlendirme ve yetki belgeleri gerçek değişikliği göstermelidir. Bu açıklama dış tahsil dilekçesini bütün kasa çalışanlarının görev düzenini değiştiren belge haline getirmez. Hangi çalışanın hangi sıfatla ödeme alacağı işletmenin mevcut kayıtları üzerinden belirlenir.

Satış faturalarının düzenlenmesi, ürünün teslim edilmesi ve kasada ödeme alınması ayrı kayıtlarla izlendiğinde müşterinin tek bir işlemi iki kez ödemesi de önlenir. Dışarıdaki çalışana ödeme yapılmışsa bu ödeme ilgili fatura hesabına işlenir. Kasada daha sonra aynı fatura için bakiye sorulduğunda güncel kayıt kullanılır. Yazılı yetki, güncel hesap tutulmasının yerine geçen bir belge değildir.

Tahsil sonrası belge teslimi ve hatalı kayıtların düzeltilmesi

Çalışan yaptığı tahsilin belgelerini işletmeye sunar. Alınan para, ödeme belgesi, fatura numarası ve müşteri hesabı birbirine bağlanır. İşletmenin teslim yöntemi ne ise gerçek teslim veya aktarım kaydı saklanır. Paranın henüz işletmeye aktarılmadığı aşamada aktarıldı yazılmaz. Müşteriye verilen makbuz ile işletmenin sakladığı kayıt farklı tutarlar içeriyorsa bu fark doğrudan karşılaştırılarak giderilir.

Yetki kapsamı sona erdiğinde yeni tahsil işlemi için eski belgenin kullanılmasına devam edilmez. TBK m.554/1, işletme sahibinin tacir yardımcılarının yetkilerini iç sözleşmelerden doğan haklar saklı kalmak üzere geri almasını düzenler. Bu başvuru, çalışanın hizmet ilişkisindeki haklarından vazgeçmesi değildir. Yetkinin verilmesi veya geri alınması, ücret ve diğer sözleşmesel konuları kendiliğinden çözmez.

Satış bedeli tahsiliyle para ödüncü alınması birbirine karıştırılmamalıdır. Bir müşteri mevcut satış borcunu ödediğinde işletmeye ait alacak tahsil edilir; işletme adına yeni ödünç alınması ise farklı işlem ve açık yetki konusudur. Karşılaştırma için ticari vekilin ödünç para alma için açık yetki dilekçesi incelenebilir. İki belgede yetki talebinin bulunması, işlem türlerinin aynı olduğunu göstermez.

Sık sorulan sorular

1. Satış yapma yetkisi işletme dışında para almaya yeter mi?

Hayır. TBK m.552/2, kapsamındaki satış çalışanının işletme dışında satış bedelini istemesi ve alması için yazılı yetki arar. Satış görevi bu koşulun yerine geçmez.

2. Çalışanın kendi dilekçesi müşteriye yetki belgesi olarak sunulur mu?

Bu örnek yetki talebidir. İşletme sahibinin yazılı yetkilendirmesi ayrıca gerekir. Çalışanın kendi talebini işletme sahibinin verdiği yetki gibi göstermesi doğru değildir.

3. Kasiyer atanmışsa başka çalışan işletme içinde ödeme alabilir mi?

TBK m.552/2 bu durumda da yazılı yetki koşulu getirir. İşletme içinde bulunmak, kasa görevlisi atanmış düzen bakımından bu koşulu kaldırmaz.

4. Yetkili çalışan makbuz verebilir mi?

Evet. TBK m.552/2, satış bedelini almaya yetkili olan kişinin faturayı kapatmaya veya makbuz vermeye de yetkili olduğunu belirtir. Belgede fiilen alınan bedel doğru gösterilir.

5. Kısmi ödeme bütün faturanın kapatılması anlamına gelir mi?

Hayır. Alınan kısım ve kalan bakiye ayrı kaydedilir. Tahsil belgesi, gerçekte ödenmeyen kısmı da ödenmiş gibi göstermez.

6. Tahsil yetkisi müşterinin borcunu silme izni midir?

Bu sonuç otomatik çıkarılmaz. Örnek yalnız satış bedelini isteme ve alma talebidir. İbra, indirim veya yeni ödeme anlaşması ayrı işlem olarak değerlendirilir.

7. Yazılı yetki mutlaka noter onaylı mı olmalıdır?

TBK m.552/2, bu konuda genel noter onayı şartı koymaz. Somut işlemde farklı belge koşulları varsa onlar ayrıca ve kendi dayanaklarıyla incelenir.

8. Yazılı yetki satış alacağını çalışana devreder mi?

Hayır. İşletme adına bedeli almak için yetki verilmesi, satış alacağının çalışana devredilmesi değildir. Alacaklı ile tahsil için yetkilendirilen kişi ayrı tutulur.

9. Daha önce alınan ödeme başvuru tarihi değiştirilerek kapsama sokulur mu?

Hayır. Gerçek tarihler korunur. Bu örnek işlem öncesinde yazılı yetki istemek içindir; geçmiş tahsilin yetki ve hesap durumu ayrı değerlendirilir.

10. Yetki talebinde sabit bir yasal cevap süresi var mı?

TBK m.552 bu iç başvuru için sabit gün sayısında cevap süresi düzenlemez. İşletmenin görev planı ve izin süreci kanuni süreymiş gibi sunulmaz.

Resmi kaynak ve Mersin ofisinden belge hazırlığı

Esas dayanak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı Türk Borçlar Kanunu içinde m.552/2 ve yetkinin geri alınmasına ilişkin m.554’tür. Ticaret Bakanlığının resmi mevzuat erişim sayfası tamamlayıcı resmi kaynaktır. Örnekteki müşteri tablosu, kullanım dönemi ve belge teslim düzeni kanunda sabit biçimi belirlenmiş formlar olarak sunulmamıştır.

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki işletmelerin satış çalışanı yetki belgeleri, müşteri hesapları ve tahsil başvuruları Mersin ofisinden incelenir. Gerçek fatura ve görev kayıtlarına göre metin hazırlanması için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz.