Saklanan Misli Eşya Üzerinde Tasarruf Yetkisi Verme Bildirimi

Saklanan misli eşya üzerinde tasarruf yetkisi verme bildirimi, saklatanın saklayana yönelttiği açık irade açıklamasıdır. Bu metin para dışındaki misli eşya için hazırlanmıştır. Dayanak Türk Borçlar Kanunu’nun 570. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Saklama amacıyla teslim edilmiş eşyanın saklayanın elinde bulunması, tek başına o eşyayı satma, tüketme veya başka bir tasarrufa konu etme yetkisini göstermez. Yetki, kapsamı anlaşılır bir açıklamayla verilmelidir.

Başvurunun konusu, geçmişte gerçekleşmiş izinsiz kullanımın bedelini istemek değildir. Saklatan burada kendi belirlediği işlem için yetki verir. Bu nedenle dilekçede hangi eşyanın, hangi miktarının ve hangi tasarrufun kapsamda olduğu açıklanır. Genel ifadeler yerine teslim kaydıyla bağlantılı eşya listesi kullanılır. Saklama ilişkisinin diğer yükümlülükleri ve yeni işlemden doğan hesap düzeni ayrıca incelenir. Yetki açıklamasının tek başına bütün borçları sona erdirdiği yazılmaz.

TBK 570/3’ün açık yetki şartı

TBK m.570/3, saklayanın diğer misli eşya veya kıymetli evrak üzerinde, saklatan tarafından açıkça yetkili kılınmadıkça tasarrufta bulunamayacağını düzenler. Buradaki belirleyici unsur açık yetkilendirmedir. Eşyanın teslim edilmiş olması, bir teslim belgesinin imzalanması veya saklama ücretinin ödenmesi kendi başına bu yetkiyi oluşturmaz. Belirli bir tasarruf için verilen yetki, metindeki kapsamına göre değerlendirilir. Bir işlemin adı belirtilmişken farklı bir işlem için genel izin bulunduğu sonucu doğrudan çıkarılmaz.

Kanun hükmü açık yetki arar; bu fıkrada her yetki açıklaması için zorunlu noterlik şekli veya belirli bir bildirim süresi öngörülmez. Yazılı metin, kapsamın ve açıklamanın ispatı bakımından işlevlidir. Bununla birlikte dilekçe hazırlanırken “kanunen mutlaka noter onayı gerekir” şeklinde bu maddede bulunmayan bir koşul eklenmez. İşlemin kendisine veya eşyanın niteliğine ilişkin başka bir şekil şartı varsa onun dayanağı ayrıca incelenir. Bu örnek kıymetli evrakın devrine özgü işlemler için hazırlanmış değildir.

Para ile diğer misli eşyanın ayrılması

TBK m.570’in ilk fıkrası, saklayanın kendisine bırakılan parayı aynen geri vermeksizin mislen geri vermesinin açıkça veya örtülü biçimde kararlaştırılması hâlini düzenler. İkinci fıkra, mühürsüz ve açık olarak bırakılan para bakımından örtülü anlaşma düzenlemesini içerir. Üçüncü fıkradaki diğer misli eşya için ise açık yetki aranır. Para hakkında kurulmuş örtülü anlaşma ölçütü, bu eşya bildirimine aynen taşınmaz. Böylece teslim biçimi ile tasarruf yetkisi birbirine karıştırılmaz.

İlk fıkranın para için düzenlediği yarar ve hasar sonucu da para dışındaki eşya hakkında gerekçesiz şekilde tekrarlanmaz. Bildirim, yalnız açık yetkinin konusu ve kapsamını gösterir. Eşyanın sonraki işlemde kimin hesabına değerlendirileceği, hangi karşı edimin doğacağı ve iadenin nasıl yürütüleceği ilgili anlaşma üzerinden açıklanır. “İzin verdim, bütün riskler kendiliğinden değişti” biçiminde toplu bir hukuki sonuç yazılması, farklı düzenlemelerin içeriğini belirsizleştirir.

Misli eşyanın işlem dosyasında tanımlanması

Eşya listesinde ürünün cinsi, nitelik sınıfı, miktarı ve kullanılan ölçü birimi bulunmalıdır. Kayıtlardaki tanım, saklama sözleşmesi ve teslim belgesiyle karşılaştırılır. Ürün adı tek başına yeterince ayırt edici değilse kalite, parti, ambalaj veya ilgili kayıt numarası da gösterilir. Bunlar eşyanın dosyada bulunmasını sağlar. Aynı tür adla tutulan farklı nitelikteki mallar, açık bir bağlantı kurulmadan tek yetki satırında birleştirilmez.

Misli nitelik değerlendirmesinde eşyanın somut özelliği dikkate alınır. Üzerinde özel işçilik bulunan, kişiye özgü belirlenmiş veya tekil kimliğiyle sözleşmeye konu edilmiş bir şey, yalnız genel ürün adına bakılarak bu örneğin kapsamına sokulmaz. Belgelerde gerçekten bulunan tanım kullanılır. Bu inceleme önemlidir; çünkü m.570/3’e dayanan bildirim, konusu yanlış belirlenmiş bir eşyanın hukuki niteliğini kendiliğinden değiştirmez. Gerektiğinde eşya listesi ayrı teknik kayıtlarla desteklenir.

Yetkinin miktar ve işlem sınırı

Tasarruf yetkisi bütün stok için veya belirlenmiş bir kısmı için verilecekse bu tercih doğrudan yazılır. Kısmi yetkilendirmede izin kapsamındaki miktar ile saklamada kalan miktar ayrılır. Ölçü birimleri farklıysa dönüşümün dayanağı gösterilir. Ton, kilogram, litre veya adet kayıtları birbirine karıştırılmaz. Yetki listesi, bildirimin düzenlendiği tarihte incelenmiş kayıtlarla hazırlanır. Daha önce çıkmış eşya, hâlen saklayanın elindeymiş gibi yetki konusu yapılmaz.

İzin verilen işlem de açıkça belirtilir. Satış, tüketim veya başka bir tasarruf aynı ifade değildir. Saklatanın yalnız bir işlem için irade açıklaması varsa örnekte o işlem adı kullanılır. Yetkinin üçüncü kişilere karşı kullanılması veya saklayanın kendi hesabına işlem yapması hakkında kararlaştırılmış sınırlar varsa ilgili kayıt belirtilir. Metin, açıklanmamış bir işlem türünü “her türlü işlem” ifadesiyle kendiliğinden eklemez. Kapsam genişletilecekse bu genişleme ayrıca açık irade açıklamasına bağlanır.

Saklanan misli eşya için tasarruf yetkisi bildirim örneği

Örneğin doldurulması ve imza yetkisi

Köşeli parantezlerdeki alanlar gerçek belge üzerinden doldurulur. Temsilci bölümü her dosyada zorunlu bir temsil ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez. Saklatan kendi adına bildirimde bulunuyorsa kendi bilgileri kullanılır. Tüzel kişi adına açıklama yapılıyorsa imzalayanın bu işlem için temsil dayanağı kontrol edilir. Eşyanın tesliminde görev almış kişinin her türlü tasarrufu onaylamaya da yetkili olduğu, yalnız teslim kaydından çıkarılmaz.

Ek-1 ile açık yetki beyanındaki miktarın aynı olması gerekir. Ek listesi daha dar, ana metin daha geniş hazırlanmışsa kapsam belirsizleşir. Sözleşme tarihi, teslim tarihi ve yetki bildiriminin tarihi ayrı alanlardır. Bu tarihler tek tarih gibi kullanılmaz. Birden fazla teslimin yalnız bir kısmı kapsanıyorsa hangi teslim kayıtlarının yetkilendirildiği listede gösterilir. Belgenin sonunda boş bırakılmış geniş yetki satırları korunmaz; kullanılmayan alanlar çıkartılarak son sürüm düzenlenir.

İade ve işlem hesabının ayrı tutulması

Açık yetki, işlemin gerçekleştirilmesine ilişkin iradeyi gösterir. İade borcunun yerine getirildiğine, bedelin ödendiğine veya saklama ücretinin kapandığına ilişkin kayıt bundan ayrıdır. Tasarruf sonucunda bir bedel doğacaksa hesabın hangi belgelere dayanacağı ilgili anlaşmada belirlenir. Eşya karşılığı başka bir edim kararlaştırılmışsa onun içeriği ayrıca açıklanır. Yetki bildiriminin içine, belgelenmemiş bir ödeme veya teslim sonucu eklenmez.

İzin verilen tasarruf yalnız miktarın bir kısmı için gerçekleştirilmişse kullanılan yetki miktarı gösterilir. Kalan miktar için yetkinin sürüp sürmediği metindeki dönem ve kapsamla değerlendirilir. İşlem hesabında başlangıç miktarı, gerçekleşmiş hareket ve kalan eşya bağlantısı korunur. Bu kayıt düzeni saklama ilişkisinin hesaplarını değiştirmeden, hangi işlemin hangi yetkiye dayandığını izlemeye yarar. Ayrı bir hesap anlaşması yapılmışsa onun sürümü ve tarihi dosyada tutulur.

Karıştırma izni ve izinsiz kullanımdan farkı

Ardiyecinin misli eşyayı karıştırmasına ilişkin TBK m.573, kendi şartları ve konusu bulunan ayrı düzenlemedir. Karıştırma yetkisi ile belirli bir eşya üzerinde tasarruf yetkisi aynı başlık altında kendiliğinden birleştirilmez. Bir dosyada iki işlem de gündemdeyse her işlemin kapsamı ve açık irade açıklaması kendi hükmüyle incelenir. Böylece sadece stokların birlikte tutulmasına ilişkin kayıt, satış veya tüketim izni olarak sunulmaz.

İzinsiz kullanım iddiası ise geçmişteki fiilî kullanım ve ilgili sorumluluk hesabına dayanır. TBK m.563 kapsamındaki bir başvuruyla bu yetki bildiriminin amacı farklıdır. Sonradan düzenlenen yetki açıklaması, geçmiş bütün işlemler için otomatik kabul metni hâline getirilmez. Bir geçmiş işlem hakkında ayrıca açıklama yapılacaksa işlem ve iradenin kapsamı belirlenir. Bildirim hazırlanırken yeni izin ile önceki döneme ait kayıtlar ayrı değerlendirilir; böylece aynı metin birbirine zıt işlem aşamalarını taşımaz.

Gönderim, alındı kaydı ve fiilî işlem takibi

Gönderilen son sürüm, ek listesi ve gönderim belgesi birlikte saklanır. Alındı kaydının hangi bildirim ve ekleri kapsadığı kontrol edilir. Saklayanın bildirimi aldığını belirtmesi, yetki kapsamındaki işlemi gerçekleştirdiği anlamına gelmez. İşlem gerçekleştiğinde eşya hareketi ve işlem belgesi ayrı kayda alınır. Böylece bildirim tarihi, alınma tarihi ve fiilî işlem tarihi dosyada birbirinden ayırt edilir.

Eklerin iletiminde eksiklik varsa eksik liste tamamlanır ve tamamlamanın hangi önceki açıklamaya bağlı olduğu gösterilir. İşlem kapsamı değiştirilmişse yeni sürümde değişen miktar veya işlem açıkça belirtilir. Bir yazışmada yalnız liste düzeltmesi yapılmış olması, bütün yetki sınırlarının değiştirildiği şeklinde kayda geçirilmez. Güncel kayıtta önceki sürüm ile yeni sürüm arasındaki bağlantı korunur. Bu yaklaşım, saklayanın elindeki belge ile saklatanın sakladığı belgenin aynı kapsamı taşımasını sağlar.

Yetki çizelgesinin belge üzerinden hazırlanması

Ek listesinin her satırı bir kayıt bağlantısı taşımalıdır. İlk alana teslim belgesindeki eşya adı, ikinci alana nitelik veya kalite bilgisi, üçüncü alana yetki verilen miktar yazılır. Sonraki alanlarda izin verilen işlem, kapsam sınırı ve ilgili anlaşma kaydı bulunur. Bu çizelge ayrı bir sözleşme yapıldığını ileri sürmek için kullanılmaz; mevcut açıklamanın eşya bazında anlaşılmasını sağlar. Listede olmayan mallar hakkında yeni bir izin verilmek isteniyorsa bunlar açık açıklamaya eklenir.

Başlangıç stokuyla mevcut stok arasında fark varsa hareket belgeleri incelenir. Önceki teslimin bir kısmının iade edilmiş olması veya ayrı işlemle çıkmış olması, izin kapsamındaki miktarı etkileyen somut kayıttır. Kayıt farkı açıklanmadan bütün başlangıç miktarı için güncel tasarruf yetkisi yazılması, saklayanın elindeki eşyanın belirlenmesini güçleştirir. Güncel liste, geçmiş hareketleri silmeden hazırlanır. Değişiklik nedeni ve kullanılan belge, ilgili satırın açıklamasında yer alır.

İşlem için belirlenmiş fiyat, karşı edim veya hesap koşulu varsa bunların kaynağı gösterilir. Henüz kararlaştırılmamış bir tutar, tamamlanmış anlaşma gibi doldurulmaz. Saklatanın tek taraflı yetki açıklaması ile iki tarafın başka bir konuda anlaşması farklı kayıtlardır. İlgili ek, hangi hususun açık yetki kapsamına girdiğini ve hangi hususun ayrı anlaşmada düzenlendiğini görünür kılar. Bu ayrım özellikle eşyanın bir bölümünün farklı işlem koşullarıyla değerlendirildiği dosyalarda gereklidir.

Son kontrolde bildirimdeki eşya tanımı, Ek-1 ve teslim kaydı yan yana karşılaştırılır. Miktarların toplamı, birimlerin tutarlılığı ve belge numaraları incelenir. İmza sayfasında ek sayısı belirtilmişse gönderilen eklerle eşleştirilir. Temsil belgesi dosyaya konmuşsa ilgili kişinin adı ana metindeki adla aynı olmalıdır. Belgeyi alan tarafın son sürümü tanıyabilmesi için düzenleme tarihi ve sürüm bağlantısı korunur. Kontrol tamamlandığında gönderim nüshası ile arşiv nüshası aynı içerikle saklanır.

Sık sorulan sorular

1. Bu bildirimin kanuni dayanağı nedir?

TBK m.570/3’tür. Saklayan, diğer misli eşya üzerinde saklatanın açık yetkisi bulunmadan tasarrufta bulunamaz.

2. Eşyayı teslim etmek tasarruf yetkisi verir mi?

Teslim kaydı saklama ilişkisindeki teslimi gösterir. Açık tasarruf yetkisinin konusu ve kapsamı ayrıca belirlenir.

3. Mühürsüz para kuralı bu eşya için de uygulanır mı?

TBK m.570/2 para için düzenlenmiştir. Diğer misli eşya hakkındaki açık yetki şartı üçüncü fıkrada bulunur.

4. Yetki mutlaka bütün eşya için mi verilir?

Yetki kapsamındaki miktar açıklamada belirlenir. Kısmi kapsam varsa kalan stok ayrı gösterilir.

5. Kanun mutlaka noter onayı arıyor mu?

Bu fıkrada her yetki bildirimi için zorunlu noter onayı öngörülmez. İşlemin kendisine özgü şekil düzeni ayrıca incelenir.

6. Bildirimin alınması satışın tamamlandığını gösterir mi?

Alındı kaydı bildirimin ulaştığını gösterir. Gerçekleşmiş satış veya başka tasarruf kendi işlem belgesiyle kaydedilir.

7. Kıymetli evrak için bu metin doğrudan kullanılabilir mi?

Bu örnek para dışındaki misli eşya için hazırlanmıştır. Kıymetli evrakın niteliği ve işlem şartları ayrıca incelenmelidir.

8. Karıştırma izni aynı izin midir?

Ardiye bakımından TBK m.573’ün karıştırma düzeni ayrıdır. Yetki konusu ve açıklamanın kapsamı kendi işlemine göre belirlenir.

9. İade borcu bu bildirimle kendiliğinden kapanır mı?

Yetki, iade veya ödeme belgesi değildir. Gerçekleşmiş edim ve kararlaştırılmış hesap düzeni ayrı kayıtlara dayanır.

10. Şirket adına kim imzalar?

İlgili tasarruf yetkisi açıklamasında şirketi temsil edebilen kişi imzalar. Temsil dayanağı ve kapsamı işlem dosyasında kontrol edilir.

Resmî dayanak ve ilgili okumalar

Dayanak metin için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 570. maddesi incelenebilir. Para için ayrı düzenlemeyi emanet bırakılan paranın kullanılması rehberinde; yetkisiz kullanım sonrasındaki farklı talebi emanet eşyanın izinsiz kullanım bedeli dilekçesinde okuyabilirsiniz. Mersin’deki ofis üzerinden işlem dosyası değerlendirmesi için iletişim sayfası kullanılabilir.