Pilot Uçuş Kayıt Defteri Nasıl Tutulur? | SHT-FCL FCL.050 ve Denetim
Uçuş kayıt defteri, pilotluk kariyerinde kişisel hatıra veya yalnızca özgeçmişte kullanılacak toplam saat tablosu değildir. SHT-FCL, pilotun gerçekleştirdiği uçuşları güvenilir biçimde kaydetmesini açık bir hukuki yükümlülük olarak düzenler. Bu kayıtlar lisans işlemlerinde, tip/sınıf yetkilerinde, IR ve öğretmenlik süreçlerinde, son dönem tecrübesinin kontrolünde ve SHGM denetimlerinde doğrudan önem taşır.
Uçuş kayıtlarının niteliği yanlış anlaşılırsa pilot toplam saat bakımından doğru bir rakam sunsa bile gerekli alt ayrımlar ispatlanamayabilir. PIC süresi, ikinci pilot süresi, eğitim uçuşu, gece uçuşu, IFR, çok pilotlu operasyon veya belirli tipteki tecrübe birbirinden farklı sonuçlar doğurabilir. Bu yüzden profesyonel uçuş kaydı, saati yalnız toplamak yerine saatin hukuki niteliğini de korur.
Hukuki Dayanak: SHT-FCL FCL.050
FCL.050, pilotların yaptıkları tüm uçuşların detaylarına ilişkin güvenilir nitelikteki kayıtları Genel Müdürlük tarafından belirlenen şekil ve yöntemle tutmasını öngörür. Hükümdeki “tüm uçuşların detayları” ve “güvenilir nitelikte kayıt” ifadeleri önemlidir. Mevzuat, yalnız pilotun beyan ettiği toplam saati yeterli görmez; ayrıntıların yetkili makamca kontrol edilebilir şekilde tutulmasını amaçlar.
FCL.045(c) ise bu kaydın denetimdeki işlevini düzenler. Pilot veya öğrenci pilot, otoritenin yetkilendirilmiş temsilcisi talep ettiğinde uçuş süreleri kaydını derhal sunmalıdır. Dolayısıyla FCL.050 kayıt oluşturma, FCL.045(c) ise kayıtların erişilebilir ve ibraz edilebilir olma boyutunu güvence altına alır.
Uçuş Defterinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?
SHGM’nin belirlediği usule uygun kayıt, uçuşun kimliğini ve pilotun rolünü gösterecek ayrıntıyı taşımalıdır. Tarih, hava aracı tipi/sınıfı, tescil veya tanımlayıcı bilgi, kalkış ve varış, uçuş süresi, pilotun PIC/ikinci pilot/öğrenci gibi görev statüsü ve gerekiyorsa gece, IFR, eğitim veya simülatör ayrımları doğru kategoride tutulmalıdır. İlgili lisans ve yetki kuralının hangi tecrübeyi aradığına göre kayıt alanlarının önemi değişir.
Örneğin FCL.060 son dönem tecrübesinde yalnız “son üç ayda uçtum” bilgisi yeterli değildir; son 90 gün içinde aynı tip/sınıf hava aracında veya kabul edilen FFS’de gerekli kalkış, yaklaşma ve inişlerin yapılıp yapılmadığı önemlidir. ATPL tecrübesinde toplam saat yanında çok pilotlu uçak tecrübesi ve diğer kategoriler ayrılır. Bu nedenle eksik alanla tutulan logbook, yıllar sonra gerekli tecrübeyi ispat etmeyi zorlaştırabilir.
“Güvenilir Nitelikte Kayıt” Ne Anlama Gelir?
Güvenilirlik, rakamların matematiksel olarak toplanmasından daha geniştir. Kayıt uçuşa yakın zamanda oluşturulmalı, gerçeğe uygun olmalı, kaynak operasyon kayıtlarıyla karşılaştırılabilmeli ve sonradan yapılan düzeltmeler izlenebilmelidir. Aylar sonra hafızaya dayanarak saat eklenmesi, aynı uçuşun iki kez yazılması veya bir uçuşta pilotun rolünün gerçeğe aykırı biçimde PIC gösterilmesi kayıt güvenilirliğini bozar.
Havayolu pilotlarında roster, OFP, uçuş takip sistemi ve şirketin crew records verileri; eğitim uçuşlarında ATO/DTO eğitim kayıtları ve eğitmen onayları; genel havacılıkta uçak hareket ve teknik kayıtları karşılaştırma kaynağı olabilir. Kişisel logbook bu kayıtlarla çelişiyorsa farkın nedeninin belgelenmesi gerekir. Sessizce eski satırı değiştirmek yerine düzeltme tarihi ve dayanağının korunması profesyonel kayıt yönetimidir.
Denetimde Uçuş Kaydı Nasıl Sunulur?
FCL.045(c)’deki “derhal sunma” şartı, pilotun kayıtlarını erişilebilir tutmasını gerektirir. Kayıtların kapanmış bir uygulama hesabında, erişilemeyen eski bilgisayarda veya yalnız dağınık kağıtlarda bulunması denetimde problem yaratır. Dijital sistem kullanan pilot düzenli dışa aktarım ve yedekleme yapmalı; kağıt logbook kullanan pilot ise okunabilir ve kronolojik kayıt düzenini korumalıdır.
Denetime sunulan kayıt ile daha önceki lisans veya yetki başvurularında kullanılan kayıt arasında tutarlılık da önem taşır. Aynı tarih aralığı için farklı toplamlar ortaya çıkıyorsa, bunun nedeni açık olmalıdır. Hatalı bir toplamanın düzeltilmesi ile sonradan yeni uçuş eklenmesi aynı işlem değildir. Her başvuruda kullanılan kayıt sürümünün saklanması, değişikliklerin denetlenmesini kolaylaştırır.
FCL.060 Son 90 Gün Tecrübesinin İspatı
SHT-FCL FCL.060, ticari hava taşımacılığı veya yolcu taşımacılığı bakımından yakın dönem uçuş faaliyetini özel şartlara bağlar. PIC veya ikinci pilot olarak görev yapacak pilot, son 90 gün içinde aynı tip/sınıf hava aracında veya ilgili tip/sınıfın FFS’sinde en az üç kalkış, yaklaşma ve iniş gerçekleştirmiş olmalıdır. Gece şartlarında PIC görevi için ayrıca gece şartlarında son 90 gün içinde en az bir kalkış, yaklaşma ve iniş veya IR sahipliği kuralı devreye girer.
Bu şartların ispatında tarih ve uçuş niteliği belirleyicidir. Toplam 10.000 saat tecrübesi olan bir pilotun, son 90 günlük şartı ayrıca kontrol edilir. Uçuş kayıt defteri bu nedenle “kariyer toplamı” kadar güncel operasyonel uygunluğu da gösterir. İşletme planlama sistemi ile pilotun kişisel kaydı aynı olayları doğrulamalıdır.
Lisans, Yetki ve Temdit Başvurularında Uçuş Kayıtları
Lisans veya yetki başvurularında aranan tecrübe şartları çoğu zaman belirli uçuş kategorilerine ayrılır. PPL eğitimindeki çift kumanda ve solo uçuş, CPL’de toplam eğitim/tecrübe, ATPL’de toplam ve çok pilotlu uçuş tecrübesi, IR’de seyrüsefer tecrübesi gibi koşullar yalnız toplam saatle ispatlanamaz. Logbook bu ayrımların temel kaynağıdır.
Başvuru öncesinde kayıtların geriye dönük “uygun hale getirilmesi” yerine eğitim ve uçuş boyunca doğru kategorilerde tutulması gerekir. ATO veya işletmenin onayladığı saatler ile pilotun kişisel kayıtları eşleşmelidir. Eksik veya tartışmalı saatler varsa başvuru yapılmadan önce kaynak kayıtlar üzerinden doğrulama sağlanmalıdır.
Dijital Uçuş Defteri Tutulabilir mi?
FCL.050’nin temel ölçütü kaydın SHGM’nin belirlediği şekil ve yönteme uygun, güvenilir ve denetlenebilir olmasıdır. Bu nedenle dijital kayıt sistemi teknik olarak güçlü avantajlar sağlayabilir: zaman damgası, otomatik toplamlar, tip bazlı filtreleme, yedekleme ve dışa aktarma. Ancak kullanılan uygulamanın kendisi, girilen veriyi otomatik olarak resmî ve doğru hale getirmez.
Dijital sistemde değişiklik geçmişi korunmalı, veriler okunabilir formatta dışa aktarılabilmeli ve hizmet sağlayıcıya erişim kesildiğinde pilotun kendi kayıtlarına ulaşabilmesi sağlanmalıdır. Tek bir bulut hesabına bağımlılık, uzun yıllara yayılan pilot kariyerinde veri kaybı riski yaratır. Periyodik PDF/CSV veya SHGM’nin kabul ettiği biçimde yedek alınması, delil ve denetim güvenliğini artırır.
Uçuş Kayıtları Mahkemede Delil Olabilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metinleri, elektronik ortamdaki verileri ve benzeri bilgi taşıyıcılarını “belge” olarak değerlendirir. Pilot ile işveren, eğitim kuruluşu veya başka taraf arasında uçuş saati, görev niteliği, eğitim masrafı ya da yeterlilik konusunda uyuşmazlık çıktığında logbook ve elektronik uçuş kayıtları delil değerlendirmesine konu olabilir.
Ancak mahkemenin delile vereceği değer kaydın nasıl üretildiği, değiştirilebilirliği, karşı kayıtlarla uyumu ve somut olayla bağlantısı üzerinden değerlendirilir. İşletmenin zaman damgalı operasyon kayıtları, uçak hareket kayıtları ve ATO kayıtlarıyla uyumlu logbook güçlü bir delil zinciri oluşturur. Sonradan tek taraflı hazırlanmış tablo aynı ispat gücüne sahip olmayabilir.
Yanlış veya Şişirilmiş Uçuş Saati Yazmanın Riski
Uçuş kayıtlarının gerçeğe aykırı tutulması yalnız özgeçmiş sorunu değildir. Yanlış saatler lisans, yetki veya operasyonel yeterlilik şartının gerçekte karşılanmadığı halde karşılanmış gibi görünmesine yol açabilir. FCL.050’nin güvenilir kayıt yükümlülüğüne aykırılık ve FCL.070 kapsamındaki lisans/yetki incelemeleri gündeme gelebilir. Sahte veya gerçeğe aykırı belge kullanımı söz konusuysa ayrıca somut olayın ceza ve özel hukuk sonuçları bağımsız değerlendirilir.
Bu nedenle pilot, işletme veya eğitim kuruluşu tarafından kendisine sunulan uçuş saati dökümünde hata görürse düzeltme talep etmeli ve doğru verinin dayanağını saklamalıdır. “Sistem böyle yazdı” açıklaması, pilotun kendi FCL.050 yükümlülüğünü tümüyle ortadan kaldırmaz. Pilot kendi kaydının doğruluğunu takip etmelidir.
Profesyonel Kayıt Kontrol Listesi
- Her uçuşu gecikmeden kaydedin.
- PIC, ikinci pilot, eğitim, IFR ve gece saatlerini doğru kategoride tutun.
- Hava aracı tip/sınıfı ve uçuş tarihini eksiksiz yazın.
- Düzeltmelerde değişiklik izini koruyun.
- Dijital kayıtları düzenli yedekleyin.
- Başvurularda kullanılan logbook sürümünü arşivleyin.
- İşletme ve ATO kayıtlarıyla dönemsel karşılaştırma yapın.
- FCL.045(c) uyarınca denetimde derhal sunulabilir tutun.
Sık Sorulan Sorular
Pilot uçuş defteri tutmak zorunda mı?
Evet. FCL.050 bunu açıkça zorunlu kılar.
Sadece toplam saat yeterli mi?
Hayır. Uçuşun tarihi, türü ve pilotun görev statüsü lisans/yetki şartları bakımından önemlidir.
Denetçi uçuş kayıtlarını isteyebilir mi?
Evet. FCL.045(c) uyarınca kayıt derhal sunulmalıdır.
Dijital logbook kullanılabilir mi?
SHGM’nin belirlediği usule uygun, güvenilir, bütünlüğü korunan ve ibraz edilebilir kayıt sistemi esas alınır.
Son 90 gün şartı logbooktan kontrol edilir mi?
Evet. FCL.060’daki kalkış, yaklaşma ve inişlerin tarihleri ve niteliği kayıtlarla doğrulanır.
Yanlış kayıt sonradan düzeltilebilir mi?
Gerçeğe uygun düzeltme yapılmalı ve profesyonel sistemde değişiklik tarihi ile dayanağı korunmalıdır.
Elektronik uçuş kaydı mahkemede belge sayılabilir mi?
HMK m.199 kapsamında ispata elverişli elektronik veriler belge olarak değerlendirilebilir.
Şirket kaydı ile kişisel logbook çelişirse ne yapılır?
Kaynak uçuş ve operasyon kayıtları karşılaştırılmalı, farkın nedeni somut belgeyle açıklanmalıdır.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
- Pilot Lisansı ve Yeterlik Belgesi Nasıl Alınır?
- Pilot Lisansının İptali ve Geri Alınması
- Sivil Havacılık Hukuku
- SHGM – SHT-FCL Rev.01
- SHGM – SHT-FCL resmî sayfası
İçerik yürürlükteki SHT-FCL ve bağlantılı Türk sivil havacılık mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 3 Ekim 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
