Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma: TCK 109
Suçun açık tanımı: TCK 109, kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün hukuka aykırı kaldırılmasını cezalandırır. Mağdurun mutlaka kapalı odaya konulması gerekmez; araçta tutulması, çıkışının insan gücüyle engellenmesi veya belirli alandan ayrılmasına izin verilmemesi yeterli olabilir. Cebir, tehdit veya hile TCK m.109/2 bakımından; silah, birlikte işleme, kamu görevi ve mağdurun niteliği m.109/3 bakımından ayrı incelenir. Ekonomik amaç tek başına m.109/4’ün şartı değildir; bu fıkrada mağdurun ekonomik bakımdan önemli kaybı aranır. Cinsel amaç m.109/5 kapsamında değerlendirilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu: Bir kişinin gitme veya kalma özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kaldırılmasını, temel ve nitelikli cezalarıyla açıklar.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma: tanım ve kesin suç sınırı
Bir kişinin gitme veya kalma özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kaldırılmasını, temel ve nitelikli cezalarıyla açıklar.
TCK 109, kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün hukuka aykırı kaldırılmasını cezalandırır. Mağdurun mutlaka kapalı odaya konulması gerekmez; araçta tutulması, çıkışının insan gücüyle engellenmesi veya belirli alandan ayrılmasına izin verilmemesi yeterli olabilir. Cebir, tehdit veya hile TCK m.109/2 bakımından; silah, birlikte işleme, kamu görevi ve mağdurun niteliği m.109/3 bakımından ayrı incelenir. Ekonomik amaç tek başına m.109/4’ün şartı değildir; bu fıkrada mağdurun ekonomik bakımdan önemli kaybı aranır. Cinsel amaç m.109/5 kapsamında değerlendirilir.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- Temel fiil: Kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün fiilen kaldırılması.
- Hukuka aykırılık ve kast: Fiilin hukuka uygunluk nedeni bulunmadan, suçun unsurları bilinerek ve istenerek gerçekleştirilmesi.
- Ayrı nitelikli hâl incelemesi: Cebir, tehdit veya hile TCK m.109/2 kapsamında değerlendirilir; temel suçun oluşması için bu yöntemlerden birinin kullanılması zorunlu değildir.
Suçun oluştuğu somut örnek
Bir kişiyi tehdit ederek saatlerce araçtan indirmeyen ve telefonunu alarak yardım istemesini önleyen fail, mağdurun yer değiştirme özgürlüğünü cebir veya tehditle kaldırır; nitelikli hâl ayrıca uygulanır.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Kısa bir tartışmada kişinin önünde anlık durmak, mağdurun başka yönden serbestçe ayrılma imkânı varsa ve gerçek bir hareket özgürlüğü kaybı yaratmıyorsa TCK 109’u oluşturmaz.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 109- (1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
Net anlamı: Hukuka aykırı biçimde bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünü kaldırmanın temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir; cebir, tehdit veya hile varsa ceza iki yıldan yedi yıla kadardır.
Madde 110- (1) Yukarıdaki maddede tanımlanan suçu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Net anlamı: Soruşturma başlamadan önce mağdur zarar görmeden kendiliğinden güvenli bir yerde bırakılırsa ceza üçte ikisine kadar indirilir.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/109: Hukuka aykırı biçimde bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünü kaldırmanın temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir; cebir, tehdit veya hile varsa ceza iki yıldan yedi yıla kadardır.
- 5237/110: Soruşturma başlamadan önce mağdur zarar görmeden kendiliğinden güvenli bir yerde bırakılırsa ceza üçte ikisine kadar indirilir.
Hukuki değerlendirme şeması
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma: ceza, şikâyet, uzlaştırma ve özel sonuç
| Konu | Net cevap | Kanuni açıklama |
|---|---|---|
| Ceza | Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma | Hukuka aykırı biçimde bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünü kaldırmanın temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir; cebir, tehdit veya hile varsa ceza iki yıldan yedi yıla kadardır. |
| Şikâyet | Hayır | Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma resen soruşturulur. |
| Uzlaştırma | Hayır | TCK 109 uzlaştırma kapsamında değildir. |
| Etkin pişmanlık / özel sonuç | Var | TCK 110 şartları gerçekleşirse ceza üçte ikisine kadar indirilir. |
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Özgürlüğün kısıtlandığı başlangıç ve sona erme zamanı; kamera görüntüleri, konum kayıtları, araç güzergâhı, mesajlar, 112 çağrı kayıtları, tanık anlatımları ve varsa sağlık raporlarıyla birlikte incelenir. Belgenin kaynağı ve olayla bağlantısı gösterilir; tek bir kayıt üzerinden otomatik suç veya beraat sonucu çıkarılmaz.
| İncelenen konu | Delillerin işlevi |
|---|---|
| Gitme veya kalma özgürlüğünün kaldırılması | Kapı ve kilit durumu, araç hareketi, fiilî engeller ve kullanılabilir güvenli çıkışlar araştırılır. |
| Hukuka aykırılık ve kast | Tutmanın hukuki dayanağı, failin bilgisi ve davranışı, mağdurun ayrılma isteği ile olayın bütünü incelenir. |
| TCK m.109/2’deki yöntemler | Cebir, tehdit veya hilenin fiili işlemek için ya da işlenirken kullanılıp kullanılmadığı belirlenir. Bunların yokluğu temel suçu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. |
| Nitelikli hâller ve etkin pişmanlık | Kanundaki her ek şart ile serbest bırakılma zamanı, yeri, kendiliğinden gerçekleşmesi ve mağdurun şahsına zarar verilip verilmediği ayrı kontrol edilir. |
Başvuru ve savunma hazırlığı
Olay kronolojisi hazırlanır; kaybolma riski bulunan kamera ve diğer kayıtların korunması yetkili merciden istenir. Deliller hukuka uygun yolla temin edilir. Devam eden alıkoyma veya acil tehlikede 112 ve kolluğa başvurulur; internet mesajı gönderilmesi resmî başvurunun yerine geçmez.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma — gitme/kalma özgürlüğü ve zaman çizelgesi
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün fiilen ortadan kaldırılmasıyla oluşur. Kanun asgari dakika öngörmez; çok kısa olayda bile gerçek ve hissedilebilir hareket özgürlüğü kaybı bulunup bulunmadığı incelenir.
Hareket özgürlüğü gerçekten kaldırıldı mı?
Kilitli oda, kapıda fiziksel engel, araçla götürme, tehdit, telefonun alınması veya çıkışın gözetlenmesi birlikte değerlendirilebilir. Mağdurun güvenli ve kullanılabilir alternatif çıkışı varsa bu olgu önemlidir; tehlikeli pencereden atlama gibi gerçekçi olmayan imkân “serbestçe ayrılabilirdi” sonucuna dayanak yapılamaz.
| İnceleme | Delil | Kritik soru |
|---|---|---|
| Başlangıç/bitiş | Kamera, mesaj, 112, konum | Özgürlük hangi anda kaldırıldı ve geri verildi? |
| Yöntem | Kilit, araç, cebir/tehdit, tanık | Mağdur neden ayrılamadı? |
| Rıza | İlk geliş ve sonradan çıkma talebi | Başlangıç rızası devam etti mi? |
| Nitelikli hâl | Silah, birden çok kişi, çocuk, kamu görevi veya amaç | Kanundaki özel koşul fiille bağlantılı mı? |
Hukuka uygun tutma ile suçun sınırı
Yakalama, gözaltı, sağlık veya bakım tedbiri ancak kanuni yetki ve süre içinde hukuka uygundur. Yetki sınırı aşılırsa kamu görevlisi veya özel kişi bakımından farklı hükümler gündeme gelebilir. Aile bağı, mülk sahipliği veya “koruma amacı” sınırsız alıkoyma yetkisi vermez.
Etkin pişmanlık ve diğer suçlar
Cebir, tehdit veya hile nitelikli hâli etkiler; yaralama, cinsel saldırı, yağma veya şantaj ayrıca değerlendirilebilir. TCK 110 için soruşturma başlamadan, mağdura zarar vermeden, kendiliğinden ve güvenli yerde serbest bırakma koşulları ayrı ayrı aranır.
Türkiye Geneli Uygulama
Alıkoyma güzergâhı birden çok ili kapsayabilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, kabul ve vekâlet koşulları oluştuğunda Türkiye’nin her il ve ilçesindeki TCK 109 süreçlerinde hukuki yardım sunabilir. Yetki ve acil delil planı dosyaya göre yapılır; sonuç taahhüt edilmez.
Mersin Uygulaması
Mersin’de hürriyetten yoksun kılma iddiasında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı dosyası, kamera, konum ve sağlık kayıtlarıyla incelenir. Ön görüşme talebi Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosuna iletilebilir. Takip kapsamı evrak değerlendirildikten sonra belirlenir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyasının merkezî sorusu
Mağdur hangi andan hangi ana kadar, hangi hukuka aykırı yöntem nedeniyle güvenli ve gerçek bir ayrılma imkânından yoksundu?
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma hakkında 12 net soru
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu nedir?
Kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün hukuka aykırı olarak ve kasten kaldırılmasıdır. Fiilî özgürlük kaybı, hukuka aykırılık ve kast somut olay üzerinden incelenir.
Cebir, tehdit veya hile yoksa TCK 109 uygulanmaz mı?
Hayır. Bu yöntemler temel suçun zorunlu unsuru değildir. Fiili işlemek için veya işlenirken kullanılırlarsa TCK m.109/2 uygulanır; kullanılmamaları m.109/1 incelemesini ortadan kaldırmaz.
Temel suçun ve cebir kullanılan şeklin cezası nedir?
TCK m.109/1 için bir yıldan beş yıla; m.109/2 için iki yıldan yedi yıla kadar hapis öngörülür. Diğer nitelikli hâller, artırım ve indirim hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Silah veya birden fazla fail bulunması nasıl değerlendirilir?
TCK m.109/3, silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte işleme gibi hâlleri ayrıca düzenler. Kanundaki şartların gerçekleşmesi hâlinde önceki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
Ekonomik amaç tek başına ek ceza için yeterli midir?
Hayır. TCK m.109/4, failin ekonomik amacını değil, suçun mağdurda ekonomik bakımdan önemli kayba neden olmasını esas alır. Amaç ile gerçekleşen kayıp birbirine karıştırılmaz.
Alıkoymanın kısa sürmesi suçu otomatik olarak ortadan kaldırır mı?
Hayır. TCK m.109 asgari dakika sayısı belirlemez. Kişinin gerçek hareket özgürlüğünün kaldırılıp kaldırılmadığı, süreyle birlikte olayın bütün koşulları üzerinden değerlendirilir.
TCK 109 şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Suç resen soruşturulur. Mağdurun başvurusu veya sonradan vazgeçmesi, suçun şikâyete bağlı olduğu anlamına gelmez.
TCK 109 uzlaştırma kapsamında mıdır?
Hayır. TCK m.109, CMK m.253 kapsamındaki uzlaştırma suçlarından değildir. Başka bir suçun uzlaştırma kapsamında olması, bu fiili kendiliğinden kapsama sokmaz.
TCK 110 kapsamında etkin pişmanlık hangi şartlarla uygulanır?
Soruşturma başlamadan önce, mağdurun şahsına zarar dokunmaksızın, kendiliğinden ve güvenli bir yerde serbest bırakılması gerekir. Şartlar gerçekleşirse cezanın üçte ikisine kadar indirim uygulanır; her serbest bırakma bu sonucu doğurmaz.
Hangi deliller birlikte incelenir?
Başlangıç ve serbest bırakılma zamanı, kamera ve konum kayıtları, mesajlar, tanıklar, araç güzergâhı, kapı-kilit durumu ve sağlık kayıtları birlikte incelenir. Bir kaydın kaynağı ve olayla bağlantısı doğrulanmadan kesin sonuca varılmaz.
Aile bağı veya mülk sahibi olmak alıkoyma yetkisi verir mi?
Tek başına aile bağı veya mülk sahipliği, kişiyi hukuka aykırı biçimde tutma yetkisi vermez. İleri sürülen hukuki dayanak ile yetkinin sınırı somut olayda ayrı incelenir.
Devam eden alıkoymada nereye başvurulur?
Acil tehlikede 112 ve kolluğa başvurulur. Suç duyurusu ve deliller yetkili mercilere sunulur. Bir hukuk bürosuna internet mesajı göndermek resmî başvurunun yerine geçmez ve dosyanın kabul edildiğini göstermez.
Somut dosya incelemesi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu · İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
+90 552 224 43 66E-postaİletişimBilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir. Somut dosyada uygulanacak hüküm; olay tarihi, belge, taraf sıfatı ve usul aşaması birlikte incelenerek belirlenir.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
Resmî Kaynaklar
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.