6585 Sayılı Kanun Hangi İşletmeleri Kapsamaz? Özel Kanunla Düzenlenen Hizmet Sektörü | m.2/2 (2026)

Kısa ve net cevap

6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 2/2. maddesine göre, hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerden açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci ile faaliyetleri özel kanunlarla düzenlenenler 6585 sayılı Kanun kapsamı dışındadır. İstisnanın uygulanması için işletmenin yalnızca özel bir mevzuatla ilişkili olması yeterli değildir. Açılış veya faaliyete geçiş süreci ile faaliyetinin özel kanuni düzenlemeye tabi olup olmadığı somut olarak incelenmelidir. Mal perakendeciliği yapan işletmeler bakımından ise yalnız “hizmet de sunuyor olmak” bu istisnayı kendiliğinden doğurmaz.

6585 m.2/2’nin açık kuralı nedir?

6585 sayılı Kanunun 2. maddesinin birinci fıkrası genel kapsamı belirler. Kanun; perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetimlerine ilişkin usul ve esasları, ayrıca Bakanlık, yetkili idareler ve diğer kamu kurumlarının görev, yetki ve sorumluluklarını kapsar. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise bu genel kapsamın özel istisnasını getirir.

İkinci fıkranın lafzı, “Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmelerden açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci ile faaliyetleri özel kanunlarla düzenlenenler bu Kanun kapsamı dışındadır.” şeklindedir. Dolayısıyla kapsam dışılık, işletmenin unvanına veya ticaret sicilindeki faaliyet koduna göre otomatik belirlenmez. Fiilen yürütülen faaliyet ile bu faaliyetin kuruluş, ruhsatlandırma, izin ve işletme rejiminin hangi kanuna dayandığı birlikte değerlendirilir.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü 6585 sayılı Kanunda perakende işletmenin açılışı, ruhsatlandırılması, tedarikçi ilişkileri, kampanyalı satış, çalışma saatleri, denetim ve idari yaptırımlar gibi farklı alanlarda özel hükümler bulunur. Bir işletmenin kapsam dışında olması halinde bu Kanundaki hükümler sırf “perakende” başlığı altında faaliyet yürütüldüğü gerekçesiyle doğrudan uygulanmaz. Ancak işletmenin tabi olduğu özel kanun ve diğer genel mevzuat uygulanmaya devam eder.

Kapsam dışı kalmak için hangi şartlar birlikte aranır?

Madde metninden üç temel şart çıkar. Birincisi işletme hizmet sektöründe faaliyet göstermelidir. İkincisi işletmenin açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci özel kanunla düzenlenmiş olmalıdır. Üçüncüsü işletmenin faaliyeti de özel kanuni rejime tabi olmalıdır. Her somut işletme bakımından bu şartların belge ve mevzuat üzerinden ayrı ayrı incelenmesi gerekir.

“Özel kanun var” demek tek başına yeterli değildir. Bir sektörü ilgilendiren kanunda yalnız vergi, teşvik, personel veya meslek standardı hükmü bulunması, perakende ticaret mevzuatının kapsamını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. 6585 m.2/2’nin aradığı nokta, açılış/faaliyete geçiş ve faaliyet rejiminin özel kanunla düzenlenmesidir.

Aynı şekilde işletmenin faaliyetlerinden yalnız bir kısmının özel kanun kapsamına girmesi de bütün ticari faaliyetlerin otomatik olarak 6585 dışında olduğu anlamına gelmez. Bir işletme aynı fiziki yerde veya aynı tüzel kişi bünyesinde farklı nitelikte faaliyetler yürütüyorsa her faaliyet bakımından uygulanacak düzenleme ayrıca belirlenmelidir.

“Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletme” şartı nasıl yorumlanır?

Kanunun istisnası bütün sektörler için kurulmamıştır. Metin açıkça hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmeleri esas alır. Bu nedenle temel faaliyeti malın nihai tüketiciye perakende satışı olan mağaza, market, büyük mağaza veya zincir mağaza bakımından yalnızca satış sırasında birtakım hizmetler verilmesi, m.2/2 istisnasını tek başına oluşturmaz.

Örneğin satış sonrası teslim, kurulum, bakım, müşteri hizmeti veya benzeri yan edimlerin bulunması, asıl faaliyet perakende mal satışı ise işletmeyi kendiliğinden “hizmet sektörü istisnası” içine sokmaz. Esas faaliyetin hukuki niteliği belirlenirken iş modelinin gelir kaynağı, tüketiciye sunulan temel edim, izin/ruhsat düzeni ve özel mevzuat birlikte incelenmelidir.

6585 sayılı Kanunun 3. maddesi perakende işletmeyi geniş tanımlar. Alışveriş merkezi, büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme, özel yetkili işletme, perakende ticaretle uğraşan diğer ticari işletmeler ile esnaf ve sanatkâr işletmeleri bu tanım içindedir. Perakende ticaret de mal ve hizmetlerin perakende işletmelerce satışı ve pazarlanmasıyla ilgili faaliyetler bütünü olarak tanımlanır. Buna rağmen m.2/2, özel kanunla düzenlenen belirli hizmet işletmelerini genel kapsamdan çıkarmıştır.

“Özel kanunla düzenlenme” şartı neyi ifade eder?

İstisnada “özel kanun” ifadesi kullanılması tesadüfi değildir. İşletmenin açılışı ve faaliyetinin yalnız bir yönetmelik, belediye düzenlemesi veya idari talimatla farklılaştırılmış olması tek başına m.2/2’deki özel kanun koşulunu karşılamaz. Dayanakta o faaliyete özgü kanuni düzenleme bulunmalıdır.

Uygulamada şu sorular sırayla sorulmalıdır: İşletmenin faaliyete başlayabilmesi için sektöre özgü ruhsat, lisans, yetki belgesi veya kuruluş izni aranıyor mu? Bu izin doğrudan özel bir kanuna mı dayanıyor? Kanun, işletmenin faaliyet koşullarını, denetimini ve yaptırımlarını ayrıca düzenliyor mu? Faaliyetin sona ermesi veya iznin iptali de aynı özel rejime mi tabi? Bu sorulara verilen cevaplar, m.2/2 kapsam değerlendirmesinin temelidir.

Özel kanuna dayanılarak çıkarılmış ikincil mevzuatın bulunması da değerlendirmede önemlidir. Ancak yönetmeliğin varlığı değil, yönetmeliğin dayandığı kanuni rejim belirleyicidir. Somut işletmenin gerçekten o özel kanunun kapsamına girip girmediği ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu nedenle aynı sektörde benzer isimle faaliyet gösteren iki işletmenin hukuki durumu farklı olabilir. Biri özel kanun kapsamında lisanslı bir hizmet işletmesi iken, diğeri yalnız genel ticaret ve belediye ruhsat hükümlerine tabi bir perakende işletme olabilir. Kapsam analizi ticari unvana göre değil, hukuki faaliyete göre yapılmalıdır.

Mal ve hizmeti birlikte sunan işletmelerde hangi kanun uygulanır?

Karma iş modellerinde en sık yapılan hata, işletmenin tek bir faaliyet tanımına indirgenmesidir. Oysa bir işletme hem özel kanuna tabi hizmet sunabilir hem de bu hizmetten bağımsız biçimde mal perakendeciliği yapabilir. Bu durumda özel kanuna tabi hizmet faaliyeti ile perakende satış faaliyeti ayrıştırılmalıdır.

Örneğin özel lisansa tabi bir hizmetin yürütüldüğü işyerinde, lisans kapsamı dışında kalan bağımsız bir perakende satış bölümü varsa, bu satış faaliyeti için 6585 ve diğer perakende mevzuatının uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilir. Özel kanundaki izin, yalnız kendi kapsamındaki faaliyete hukuki yetki sağlar; kapsam dışındaki ticari faaliyetlere otomatik muafiyet vermez.

Tersine, işletmenin temel işi perakende satış olsa dahi belirli yan hizmetlerin başka kanunlarda düzenlenmesi bütün işletmeyi m.2/2 kapsamında çıkarmaz. İstisna genişletici yorumla uygulanmamalıdır; özel düzenlemenin hangi faaliyeti kapsadığı somut olarak belirlenmelidir.

Bu ayrım tedarikçi sözleşmelerinde de önemlidir. İşletme 6585 kapsamındaysa tedarik zincirindeki haksız ticari uygulamalara ilişkin m.6 ve ödeme sürelerine ilişkin m.7 hükümleri gündeme gelebilir. Bu konularda tedarik zincirinde haksız ticari uygulamalar rehberimize ve tarım ve gıda tedarikinde ödeme süreleri rehberimize bakılabilir.

Kapsam dışı olmanın hukuki sonucu nedir?

Bir işletmenin 6585 m.2/2 kapsamında olduğu tespit edildiğinde sonuç, o işletmenin tüm hukuk kurallarından muaf olması değildir. Yalnız 6585 sayılı Kanunun genel perakende rejimi bakımından kapsam dışılık söz konusudur. İşletmenin kendi özel kanunu, bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve tebliğler, Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, tüketici mevzuatı, rekabet hukuku, vergi hukuku, iş hukuku ve diğer uygulanabilir genel hükümler yürürlükte kalır.

Özellikle tüketiciyle kurulan sözleşmeler açısından, 6585 kapsam dışılığı 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun uygulanmayacağı anlamına gelmez. Tüketici işleminin şartları oluşuyorsa 6502 ve ilgili ikincil mevzuat ayrıca uygulanır. Aynı şekilde reklam, haksız rekabet, kişisel veri, elektronik ticaret veya mesafeli satış hükümleri de kendi kapsam şartları oluştuğunda uygulanır.

Bu nedenle işletme uyum programı hazırlanırken “6585 kapsam dışı” tespiti bir bitiş noktası değil, hangi özel ve genel mevzuatın uygulanacağını belirleyen başlangıç noktası olarak ele alınmalıdır.

İşletme bazında kapsam kontrolü nasıl yapılmalıdır?

İlk olarak şirketin veya esnaf işletmesinin fiili faaliyetleri listelenmelidir. Ticaret sicili NACE kodu veya vergi levhasındaki açıklama tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Müşteriye gerçekten hangi mal ve hizmetlerin sunulduğu, bunların hangi sözleşmelerle satıldığı ve hangi gelir kalemlerinin oluştuğu belirlenmelidir.

İkinci olarak her faaliyet için özel kanuni izin rejimi araştırılmalıdır. Ruhsat, lisans, yetki belgesi veya faaliyet izni varsa belgenin dayandığı kanun ve ikincil mevzuat tespit edilmelidir. Üçüncü olarak özel kanunun yalnız mesleği mi düzenlediği, yoksa işletmenin açılış/faaliyete geçiş süreci ve faaliyetini de mi düzenlediği kontrol edilmelidir.

Dördüncü olarak faaliyetlerin birbirinden ayrılabilir olup olmadığı belirlenmelidir. Özel kanuna tabi hizmet ile genel perakende satış aynı tüzel kişi tarafından yürütülüyorsa, her faaliyet için ayrı uyum matrisi hazırlanmalıdır. Beşinci olarak ruhsat veren idare ve sektörel düzenleyici kurum kayıtlarındaki faaliyet kapsamı fiili durumla karşılaştırılmalıdır.

Altıncı olarak sözleşmeler, fiyatlama, kampanya, tedarik ve çalışma saatleri bakımından 6585 hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığı ayrı başlıklar halinde incelenmelidir. İşletmenin AVM içinde bulunması halinde, işletmenin kendi faaliyet rejiminden bağımsız olarak AVM yönetiminin ortak alan ve ortak gider yükümlülükleri ayrıca gündeme gelebilir. Bu konuda AVM ortak giderleri rehberimiz incelenebilir.

PERBİS bakımından 2026’da hangi noktaya dikkat edilmeli?

6585 sayılı Kanunun 4 ve 5. maddeleri Perakende Bilgi Sistemi (PERBİS) üzerinden açılış, ruhsat ve ilgili kurumlar arası koordinasyon modeli kurmuştur. Ancak mevzuat hükmü ile sistemin fiilen işletmeye alınması aynı şey değildir. Ticaret Bakanlığının 11 Mayıs 2026 tarihli resmî açıklamasında PERBİS’in kurulum çalışmalarının devam ettiği belirtilmiştir.

Bu nedenle 2026’da işlem yapan işletmeler, Kanundaki nihai PERBİS modelini mevcut fiili başvuru usulüyle karıştırmamalıdır. Kanunun geçici hükmü uyarınca PERBİS kuruluncaya kadar işyeri açılış ve faaliyet işlemleri mevcut mevzuata göre sonuçlandırılmaya devam eder. Daha önce verilmiş ruhsatların geçerliliği de sırf PERBİS henüz tamamlanmadığı için ortadan kalkmaz.

Güncel mevzuat ve Bakanlık açıklamaları için Ticaret Bakanlığı Perakende Ticaret Mevzuatı ile Ticaret Bakanlığı PERBİS sayfası işlem tarihinde kontrol edilmelidir.

Uygulamada yapılmaması gereken beş hata

1. “Özel bir kanun bizi ilgilendiriyor, o halde 6585 uygulanmaz” demek: Özel kanunun açılış/faaliyete geçiş ve faaliyet rejimini düzenleyip düzenlemediği ayrıca incelenmelidir.
2. İşletmenin unvanına göre karar vermek: Fiili faaliyet ve izin rejimi esas alınmalıdır.
3. Yan hizmeti ana faaliyet saymak: Mal perakendeciliği yapan işletmenin teslim veya kurulum hizmeti vermesi kapsam dışılığı tek başına doğurmaz.
4. Karma faaliyetin tamamını tek hukuki rejime sokmak: Ayrılabilir faaliyetler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
5. 6585 kapsam dışılığını genel hukuk muafiyeti sanmak: Özel kanun ve diğer genel mevzuat uygulanmaya devam eder.

Sonuç

6585 sayılı Kanunun 2/2. maddesi dar ve somut bir kapsam istisnasıdır. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmenin açılış ve/veya faaliyete geçiş süreci ile faaliyetleri özel kanunlarla düzenlenmişse işletme 6585 kapsamı dışında kalır. Ancak yalnız özel mevzuatla temas halinde olmak, özel bir ruhsata benzeyen belge bulundurmak veya satış yanında hizmet sunmak tek başına yeterli değildir. Doğru yöntem; fiili faaliyet, özel kanun, lisans/ruhsat rejimi ve 6585 kapsamındaki perakende işlemlerini faaliyet bazında karşılaştırmaktır.