İhtiyari Açık Artırmayla Alınan Taşınırın Mülkiyeti Teslimden Önce Geçer mi?

TBK m. 279, artırmada taşınır mal alan kişinin mülkiyeti ihale anında kazanacağını düzenler. Herkesin katılabildiği ihtiyari artırmada, geçerli ihale ile olağan taşınırın mülkiyeti fiziksel teslimden önce kazanılır. Aynı maddenin son fıkrası, isteğe bağlı özel artırmalarda mülkiyet geçişini genel hükümlere bırakır. Artırmanın gerçek türü bu yüzden belirleyicidir.

Bu yazı, mülkiyet devri için ayrı sicil veya özel resmî işlem aranmayan ticari makine ve ekipman gibi taşınırlara odaklanır. Sözleşmenin kurulması, malın mülkiyeti, fiziksel teslimi, bedelin ödenmesi ve hasarın kime ait olduğu ayrı sorulardır. Makinenin satıcının deposunda durması, bütün hakların hâlen satıcıya ait olduğunu tek başına göstermez. Buna karşılık artırmadan alma olgusu da üçüncü kişi haklarını ve geçersiz işlem sorunlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Mülkiyet kazanımı için hangi ihale aranır?

TBK m. 275, satıcı artırma koşullarında aksi irade açıklamamışsa herkese açık ihtiyari artırmada satışın, artırmayı yönetenin en yüksek teklif sahibine ihale etmesiyle kurulacağını belirtir. En yüksek teklifin verilmesi ile ihale açıklaması aynı olay değildir. M. 279’daki ihale anı bu kuruluş düzeniyle birlikte okunmalıdır.

Tutanak; satışa konu makineyi, alıcıyı, bedeli ve ihale açıklamasını göstermelidir. Şirket adına teklif verilmişse temsil yetkisi ve alıcının tam unvanı belirlenir. Bir kişinin yalnız teklif listesinde bulunması, onun mutlaka mülkiyet kazandığını göstermez.

Önceden açıklanmış geçerli kuruluş koşulları varsa bunların etkisi incelenir. Henüz geçerli ihale oluşmamış bir dosyada yalnız organizatörün sonuç ekranına dayanarak mülkiyet kazanımı varsayılmaz. Sonradan imzalanan teslim belgesi de önceki ihale olayının bulunup bulunmadığını gizlememelidir.

Olağan taşınır satışındaki devir kuralından farkı

TMK m. 763, taşınır mülkiyetinin nakli için zilyetliğin devrini arar. TBK m. 279 ise düzenlediği artırmada ihale anını esas alan özel hüküm getirir. Bu nedenle olağan satıştaki zilyetlik devri ölçütü, herkese açık ihtiyari artırmada özel hüküm hiç yokmuş gibi uygulanamaz.

Özel hükmün varlığı, işlemin geçerlilik ve tasarruf yetkisi sorunlarını gereksiz kılmaz. Satıcı tarafının hangi mala ve hangi yetkiyle tasarruf ettiği belirlenmelidir. İhale tutanağı, başkasının hakkına ilişkin her sorunu tek başına çözen genel bir mülkiyet belgesi değildir.

Karşılaştırma yapılırken fiziksel teslim ile hukuki zilyetlik devri de ayrılmalıdır. Genel hükümlerde bile zilyetliğin her devri mutlaka malın kamyona yüklenmesini gerektirmez. TMK m. 977–979 farklı devir biçimleri düzenler. Dolayısıyla teslim sözcüğünün belgede hangi hukuki veya fiilî işlemi anlattığı açık tutulmalıdır.

İsteğe bağlı özel artırmada genel hükümler uygulanır

TBK m. 279 son fıkra, isteğe bağlı özel artırmalarda mülkiyetin geçmesini genel hükümlere bağlar. Herkesin katılımına açık satış ile belirli kişilere yönelik özel artırmanın ayrımı bu noktada önemlidir. Satışın yalnız özel bir şirket tarafından düzenlenmesi, kanundaki özel artırma sınıflamasını tek başına belirlemez.

İlanın kimlere açık olduğu, davet düzeni, katılım koşulları ve gerçek uygulama incelenir. Sözleşmenin başlığı herkese açık yazsa da fiilî ve hukuki yapı farklıysa yalnız etiketle yetinilmez. Mülkiyet sonucu, gerçek satış türüne göre kurulur.

Genel hükümlerin uygulandığı özel artırmada TMK m. 763 ve zilyetlik devri kuralları dikkate alınır. Bu dosyada sırf en yüksek teklif verilmiş diye m. 279’un ilk cümlesindeki ihale anı kuralını otomatik işletmek doğru değildir. Satışın kurulmasıyla ayni hakkın devri ayrı belgeler üzerinden gösterilmelidir.

Makine satıcının deposunda kalırsa ne olur?

Herkese açık ihtiyari artırmada mülkiyet kazanılmış olması, satıcının fiziksel teslim borcunu ortadan kaldırmaz. Makinenin sökülmesi, yüklenmesi ve teslim alınması daha sonraki tarihte yapılacaksa bu organizasyon ayrıca yürütülür. Hangi parçaların teslim edileceği ihale lotu ve teknik listeyle eşleştirilir.

Depoda bekleyen makinenin başka mallarla karışmaması için seri numarası, konumu ve aksesuarları kaydedilir. Aynı modelden birden fazla cihaz bulunması hâlinde yalnız model adı yeterli değildir. Satın alınan belirli malın kimliği, mülkiyet iddiasının konusunu gösterir.

Satıcının fiilen elinde bulundurmasıyla malik sıfatı aynı şey değildir. Ancak teslimden kaçınmaya ilişkin geçerli sözleşmesel veya kanuni neden iddia ediliyorsa o da incelenir. Alıcının mülkiyet kazandığını söylemesi, başka kişinin tesisine sınırsız girme veya kendi seçtiği biçimde söküm yapma yetkisi vermez.

Teslim tutanağı hazırlanırken mülkiyetin kazanıldığı ihale ile fiilî teslimin ayrı tarihleri yazılır. Satıcının depoda tutmaya devam ettiği makine için seri numarası, mevcut durum ve teslim edilecek aksesuarlar açık gösterilir. Tutanağın yalnız düzenlendiği tarih, TBK m. 279 uyarınca daha önce doğmuş mülkiyet sonucunu ortadan kaldırmaz. Buna karşılık tutanakta farklı cihaz yazılması, ihaledeki cihazın teslim edildiğini kanıtlamaz. İhale listesi ile depo çıkış kaydının eşleştirilmesi, aynı modelde birden fazla makine bulunan satışlarda bu nedenle özellikle gereklidir.

Teslimsiz zilyetlik devri hangi durumda önem taşır?

Genel devir kurallarının uygulandığı ilişkilerde TMK m. 979, devredenin veya üçüncü kişinin özel bir hukuki ilişkiye dayanarak zilyetliğe devam etmesi hâlinde teslimsiz zilyetlik kazanımını düzenler. Bu, malın fiziksel olarak yer değiştirmeden hukuki zilyetlik düzeninin değişebilmesini sağlar.

Üçüncü kişi zilyet kalıyorsa, bu yolla devir ona karşı devredenin bildiriminden başlayarak hüküm doğurur. Üçüncü kişi, devredene karşı ileri sürebileceği sebeplerle malı edinene vermekten kaçınabilir. Bu nedenle bir depoda tutulan malın devrinde depocunun konumu ve bildirim kayıtları ayrıca önemlidir.

TMK m. 766, devredenin özel ilişkiyle zilyetliğini koruduğu mülkiyet naklinde üçüncü kişileri zarara uğratma veya rehin kurallarından kaçınma amacı varsa sonucun doğmayacağını düzenler. Teslimsiz devir, her kâğıt üzerinde düzenlenen işlemi geçerli kılan sınırsız yöntem değildir. Gerçek ilişki ve amacı incelenir.

Bedelin henüz ödenmemesi mülkiyet geçişiyle aynı soru değildir

TBK m. 278 ödeme düzenini, m. 279 ise mülkiyetin geçişini ayrı maddelerde düzenler. Artırma koşullarında aksi yoksa bedel peşindir; bedel peşin veya şartlara uygun ödenmezse satıcı hemen dönebilir. Bu özel dönme sonucu, mülkiyet kazanım anı incelemesinin yerine geçmez.

Satıcı ödeme yapılmadı diye ihale hiç gerçekleşmemiş gibi kayıt tutmamalıdır. Önce geçerli ihale ve mülkiyet durumu, ardından ödeme ihlali ve kullanılan hak saptanır. Dönme açıklaması ile malın fiilen geri verilmesi de aynı işlem değildir.

Alıcı açısından da mülkiyet kazanmak ödeme borcunu ortadan kaldırmaz. Makineyi kendi envanterine kaydetmek, peşin ödeme kuralını değiştirmez. Bedel, teslim ve varsa geri verme hesapları birbirini doğrulamalıdır. Uyuşmazlıkta sadece mülkiyet cümlesine dayanıp diğer sözleşmesel borçları yok saymak eksik değerlendirmedir.

Mülkiyeti saklı tutma kaydı ayrıca denetlenir

Satıcı bedel ödenene kadar mülkiyeti kendisinde tutmak istediğinde, kaydın gerçek niteliği ve geçerlilik koşulları incelenmelidir. TMK m. 764, başkasına devredilen malın mülkiyetini saklı tutma kaydını resmî sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile kaydına bağlar.

Bu nedenle faturaya yazılmış her ödeme tamamlanana kadar mal benimdir cümlesi, geçerli ayni etki doğurduğu kabul edilerek uygulanamaz. Bir ödeme vadesi kaydıyla mülkiyeti saklı tutma anlaşması aynı değildir. Şartnamenin hangi hukuki düzeni kurduğu açıkça belirlenmelidir.

İhale koşullarındaki kayıt, özel artırma türü, teslim düzeni ve kanuni şekil birlikte incelenir. Üçüncü kişiye karşı ileri sürülmek istenen ayni hak, yalnız tarafların kendi aralarındaki muhasebe notuyla açıklanamaz. Belgenin adı yerine gerçek hukuki işlevi esas alınmalıdır.

Mülkiyet ile yarar ve hasarın geçişi ayrılır

TBK m. 208, kanundan, durumun gereğinden veya sözleşmedeki özel koşullardan doğan istisnalar dışında taşınır satışında yarar ve hasarı zilyetliğin devrine kadar satıcıya yükler. Bu hükümdeki risk düzeni, m. 279’daki mülkiyet kazanım anıyla aynı kavram değildir.

Makine ihale edilmiş fakat teslim bekliyorsa hasarın kime ait olduğu ayrıca değerlendirilir. Mülkiyet alıcıya geçti cümlesinden her sonraki beklenmedik kaybın otomatik alıcıya ait olduğu sonucu çıkarılamaz. Sözleşmedeki risk kaydı, kanuni istisnalar ve fiilî teslim süreci incelenir.

Hasar sorumluluğu ile taraflardan birinin kusuruyla verdiği zarar da ayrıdır. Makineyi muhafaza eden kişinin kusurlu davranışı bulunuyorsa sadece yarar ve hasar kuralına bakmak yeterli değildir. Teknik olay, koruma borcu ve sorumluluk sebebi kendi kayıtlarıyla açıklanır. Risk terimi, bütün tazminat sorunlarını tek başına çözmez.

Alıcı teslim almada gecikirse risk değişebilir

TBK m. 208 ikinci fıkra, taşınır alıcısının zilyetliği devralmada temerrüdü hâlinde yarar ve hasarın devir gerçekleşmiş gibi alıcıya geçmesini düzenler. Bu sonuç için gerçek devralma temerrüdü belirlenmelidir. Satıcının makineyi sözleşmeye uygun teslim için hazır etmediği durumda sırf gün geçti diye aynı sonuca varılmaz.

Teslim günü, hazır bulundurma, alıcıya yapılan çağrı ve teslimi engelleyen olaylar kayda alınır. Söküm veya taşıma kimin görevi ise o yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediği incelenir. Alıcının gerekli işbirliğini yapmamasıyla satıcının erişim sağlamaması farklı davranışlardır.

M. 208 üçüncü fıkra, satıcının alıcının isteğiyle malı ifa yerinden başka yere göndermesinde taşıyıcıya teslim anını ayrıca düzenler. Bu yüzden makinenin ihale, depo çıkış, taşıyıcı teslimi ve varış tarihleri aynı kabul edilmemelidir. Her tarih farklı hukuki soruya cevap verir.

İhale bütün üçüncü kişi haklarını temizler mi?

TBK m. 280 ikinci fıkra, artırmadan mal alanın o malı satış koşulları veya kanuna göre belirlenen durumu, hakları ve yükleriyle edindiğini düzenler. Artırmadan alma, her durumda bütün üçüncü kişi haklarından arınmış mülkiyet garantisi değildir. Mevcut hakların hukuki niteliği araştırılır.

Satıcı malik değilse veya tasarruf yetkisi tartışmalıysa TMK’nın iyiniyetle kazanma kuralları kendi şartlarıyla incelenir. TMK m. 988, emin sıfatıyla zilyetten iyiniyetle edinimi korur. Bu korumayı uygulamak için emin sıfatıyla zilyetlik ve iyiniyet olgularının gerçekten bulunması gerekir.

Teklif sahibinin yalnız malı salonda görmüş olması, satıcının bütün tasarruf yetkisini kanıtlamaz. Edinim belgeleri, malın kimliği ve mevcut hak iddiaları karşılaştırılır. Zapttan sorumluluk rehberi, üçüncü kişi hakkının satıcıyla ilişkide doğuracağı sonuçları ayrıca açıklar.

Çalınmış veya kaybolmuş taşınırda özel kural

TMK m. 989, taşınırı çalınan, kaybolan veya başka biçimde iradesi dışında elinden çıkan zilyedin beş yıl içinde taşınır davası açmasını düzenler. Malın artırmadan alınmış olması bu konuyu tamamen ortadan kaldırmaz. Edinimin kaynağı ve iyiniyet ayrıca önem taşır.

Aynı madde, açık artırmadan, pazardan veya benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmiş mal için özel bedel iadesi koşulu öngörür. İyiniyetli ilk ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası, ödenmiş bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir. Kanunun koruması gerçek ödeme ve iyiniyet üzerinden uygulanır.

Bu düzen, her artırma alıcısının her durumda kesin malik olduğu biçiminde açıklanamaz. Satıcının yetkisi, malın önceki sahibinin elinden nasıl çıktığı ve alıcının bilgisi birlikte incelenir. Başlangıçta şüpheli edinim kayıtları varsa ihale tutanağı bu sorunu kendiliğinden gidermez.

Taşınmaz ve cebri artırma hükümleri ayrı kalır

TBK m. 279, artırmayla alınan taşınmazın mülkiyetinin tapu siciline tescille geçeceğini ayrıca düzenler. Taşınır için ihale anına bağlanan sonuç, taşınmazda otomatik uygulanmaz. Artırma görevlisinin tescil için bildirim yükümlülüğü ile tescilin tamamlanması da farklı aşamalardır.

Aynı madde cebri artırma sonucu yapılan ihalelerde mülkiyet geçişine ilişkin özel hükümleri saklı tutar. Bu nedenle icra veya kamu tahsil satışında doğrudan bu yazının ihtiyari taşınır sonucuna dayanılmaz. Hacizli menkul satışının özel rejimi ilgili ayrı inceleme alanıdır.

Malın taşınır diye adlandırılması da özel sicil veya şekil hükümlerini ortadan kaldırmaz. Bu yazının olağan makine ve ekipmanla sınırlandırılması bu nedenledir. Belirli mal türünün tabi olduğu özel devir düzeni varsa önce o düzen belirlenir; genel bir ihale belgesiyle bütün devir şartlarının tamamlandığı söylenmez.

Mal teslim edilmezse mülkiyet nasıl ileri sürülür?

TMK m. 683, malike hukuk düzeni içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkileri tanır; malı haksız elinde bulundurana karşı istihkak ve haksız elatmanın önlenmesi davalarını düzenler. Ancak teslimi bekleyen artırma alıcısının talebi hazırlanırken mevcut sözleşmesel haklar ve karşı tarafın savunmaları da incelenir.

İhale tutanağı, şartname, ödeme kaydı, mal kimliği ve teslim yazışmaları birlikte sunulur. Hangi makinenin nerede bulunduğu belirlenmeden genel olarak bütün depodaki malların alıcıya ait olduğu ileri sürülemez. Malın üçüncü kişiye teslimi iddiası varsa o hareketin tarihi ve sebebi araştırılır.

Kaybolma veya başka yere götürülme tehlikesinde HMK m. 389 ve devamındaki geçici koruma şartları somutlaştırılır. Mevcut durumun ispatı için delil tespiti ayrı işlev görür. Bu yollar fiziksel teslimi kendi başına zorla gerçekleştirme serbestisi olarak kullanılmaz.

Yabancı taraf ve dosya düzeni

Yabancı ülkedeki alıcının katılması, mülkiyet meselesini otomatik olarak CISG’ye bağlamaz. CISG m. 2 açık artırma satışlarını kapsam dışı tutar; m. 4 ise kapsama giren satışlarda bile sözleşmenin mülkiyet üzerindeki etkisini genel olarak düzenlemez. CISG ve mülkiyet geçişi rehberi bu farklı sınırı açıklar.

Yabancı unsur bulunan dosyada uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir. Buradaki TBK ve TMK açıklamaları Türk hukukuna tabi olağan taşınır artırması içindir. Tarafın adresi ile malın bulunduğu ülke aynı kavram değildir; ayni hak meselesi kendi bağlama kuralını gerektirir.

Dosyanın sonunda ihale, mülkiyet, zilyetlik, bedel ve risk için ayrı tarih satırları bulunmalıdır. Aynı tarihte gerçekleşmiş olanlar belgeyle eşleştirilir; farklı olanlar birleştirilmez. Bu düzen teslimden önceki mülkiyet iddiasını, ödeme ve hasar uyuşmazlıklarıyla karıştırmadan ileri sürmeyi sağlar.

Sık sorulan sorular

Herkese açık ihtiyari artırmada taşınır mülkiyeti ne zaman geçer?

TBK m. 279 kapsamında geçerli ihale anında kazanılır. Fiziksel teslim daha sonra gerçekleşebilir. Önce gerçek artırma türü, geçerli ihale, mal kimliği ve tasarruf yetkisi belirlenmelidir; yalnız en yüksek teklif listesiyle yetinilmez.

Satıcı özel şirketse satış kanundaki özel artırma mıdır?

Tek başına değildir. Herkese açık ihtiyari artırma ile sınırlı katılımlı özel artırma, katılım düzeni ve gerçek yapısıyla ayrılır. TBK m. 279 son fıkra özel artırmada genel mülkiyet devir hükümlerini uygular.

Makine depoda kalırsa alıcı mülkiyet kazanamaz mı?

Herkese açık ihtiyari artırmada fiziksel yer tek başına belirleyici değildir; m. 279 ihale anını esas alır. Satıcının teslim borcu ayrıca devam eder. Makinenin seri numarası, yeri ve teslim kapsamı belgelenmelidir.

Bedel ödenmediğinde ihale hiç yapılmamış mı sayılır?

Ödeme ihlali ile kuruluş ve mülkiyet farklı sorulardır. TBK m. 278 satıcıya belirtilen koşullarda hemen dönme yetkisi verir. Önce geçerli ihale, ardından ödeme ihlali ve kullanılan hak belirlenir; olaylar geriye dönük yok sayılmaz.

Mülkiyet geçince her hasar alıcıya mı aittir?

Hayır. Yarar ve hasar TBK m. 208 kapsamında ayrıca incelenir. Genel zilyetlik devri ölçütü, devralma temerrüdü, taşıyıcıya teslim ve geçerli özel koşullar değerlendirilir. Mülkiyet kazanım anı bütün risk sorularını otomatik çözmez.

Faturadaki mülkiyet satıcıda kalır kaydı yeterli midir?

TMK m. 764 mülkiyeti saklı tutma kaydı için özel resmî sözleşme ve noter sicili koşulu düzenler. Kaydın gerçek niteliği ve bu koşullar incelenmelidir. Tek taraflı fatura cümlesi kendiliğinden geçerli ayni güvence sayılmaz.

Artırmadan alınmış mal çalıntı çıkarsa bütün iddialar biter mi?

Hayır. TMK m. 989 irade dışında elden çıkmış malı ve beş yıllık taşınır davasını düzenler. Açık artırmadan iyiniyetle edinimde ödenen bedelin geri verilmesi koşulu ayrıca uygulanır. İyiniyet ve edinim zinciri somut olarak incelenir.

Artırmadan alınan taşınmazda da ihale anı yeterli mi?

Hayır. TBK m. 279 taşınmaz mülkiyetinin tapu siciline tescille geçeceğini düzenler. Taşınır hükmü taşınmaza taşınamaz. Bildirim, satış ve tapu tescili farklı aşamalardır; cebri artırmanın özel kuralları ayrıca saklıdır.

Alıcı mülkiyet kazandığı için makineyi zorla alabilir mi?

Mülkiyet iddiası sınırsız fiziksel müdahale yetkisi vermez. Teslim talebi, TMK m. 683 hakları ve gerekli yargısal korumalar hukuki koşullarıyla kullanılır. Tesis erişimi, söküm ve üçüncü kişi hakları gerçek dosya üzerinden değerlendirilir.

Yabancı alıcının katılması CISG’yi otomatik uygular mı?

Hayır. CISG m. 2 açık artırma satışlarını kapsam dışı tutar. Mülkiyetin etkisi de m. 4 kapsamında ayrı tutulur. Uygulanacak hukuk belirlendikten sonra ilgili ayni hak ve satış kuralları kullanılır; adres tek başına sonucu belirlemez.

Dosyanın hazırlanması ve büro iletişimi

Mersin’de makine ve ekipman artırmalarında mülkiyet incelemesi, ihale ve teslim kayıtlarını aynı mal kimliğiyle eşleştirir. Mersin merkezli çalışma, İstanbul bağlantılı satışlar ve Türkiye genelindeki dosyalarda aynı kanuni ayrımları esas alır. Malın bulunduğu yer, bedel ve üçüncü kişi hakları birlikte değerlendirilir.

Resmî kaynaklar ve ilgili kanun maddeleri

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî metin: m. 208, 274–280.
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — güncel resmî metin: m. 683, 763–766, 977–979, 988–989.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî metin: m. 389–390, 400–405.
• Birleşmiş Milletler CISG resmî antlaşma metni: m. 2/b, 4/b.

Kaynak kontrol tarihi: 24 Ekim 2026. İlgili hükümler yazıda belirtilen kapsam ve koşullarıyla ele alınmıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →