Akaryakıt ve LPG Sayaç Muayenesi: TSE Başvurusu ve İstasyonun Yükümlülükleri

Akaryakıt ve LPG sayaçlarının periyodik muayenesi iki yıllık süreye tabidir. Başvuru, geçerlilik süresinin dolduğu yılı takip eden yılın ocak ve şubat aylarında Türk Standardları Enstitüsüne (TSE) yapılır. Damga yılı ilk yıl sayılır; süre gün hesabıyla değil yıl hesabıyla izlenir. Muayene ücretinin ödenmemiş olması başvuruyu geçersiz kılar. İstasyondaki özel bakım servisinin kontrolü, TSE’nin hukuki muayenesinin yerine geçmez.

Dayanak, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ile Su Dışındaki Sıvılar İçin Ölçme Sistemleri ile Bazı Ölçü ve Tartı Aletlerinin Muayene Yönetmeliği m.8 ve Ek-9’dur. İstasyon işletmesinin görevi yalnız başvuru yapmakla bitmez: cihazın doğru ayarlı çalışması, damgaların korunması, muayeneye uygun ortam ve yakıt hazırlanması, raporların saklanması ve arıza sonrası gereken işlemlerin tamamlanması gerekir.

Hangi istasyon cihazı hangi düzenlemeye tabidir?

Yönetmelik m.2, su dışındaki sıvıların miktarını sürekli ve dinamik ölçen sistemleri kapsar. Akaryakıt ve LPG sayaçları bu kapsamda değerlendirilir. Aynı yönetmelikte CNG ölçme sistemleri, akaryakıt hacim ölçek kapları ve lastik hava basıncı cihazları gibi başka gruplar da bulunur. Bunların aynı istasyonda yer alması, tek bir pompa kaydıyla bütün cihazların muayenesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Cihaz envanteri ürünün gerçek tipini ve kullanımını göstermelidir.

Metroloji muayenesi ile petrol piyasası lisansı farklı izin ve kontrol alanlarıdır. Petrol piyasasında lisansa tabi faaliyetler rehberi, işletmenin piyasa faaliyeti için gereken hukuki çerçeveyi açıklar. Lisansın bulunması, ölçüm cihazının damga ve muayene koşullarını yerine getirmiş sayılmaz. TSE muayenesi de işletmenin bütün imar, ruhsat veya piyasa yükümlülüklerini çözen toplu bir uygunluk belgesi değildir. Her belge kendi konusu bakımından değerlendirilmelidir.

TSE ile özel tamir servisinin görevi nasıl ayrılır?

M.4’te servis, muayene işlemlerini gerçekleştirmek üzere yetkilendirilen TSE olarak tanımlanır. Tamir ve ayar servisi ise il müdürlüğünce ilgili mevzuata göre belgelendirilen işyeridir. M.6/2, onarım ve ayarın bu tamir servislerince yapılmasını düzenler. Bu iki görev aynı ticari hizmetmiş gibi ele alınmamalıdır. Bakım firmasından alınan kontrol formu veya kalibrasyon raporu, yönetmelik kapsamında TSE tarafından yapılması gereken periyodik muayene yerine kendiliğinden geçmez.

Muayene sonucu tamire ayrılan cihaz, yetkili tamir ve ayar servisinde işleme alınır; ardından gereken ilk muayene süreci tamamlanır. TSE’nin resmî açıklaması, uygunsuzluk giderildikten sonra damga sökme tutanağının sisteme yüklenerek başvuru yapılmasını anlatır. İstasyon, kimin hangi işlem için ücret aldığını sözleşmede ayırmalıdır. Tamir bedelinin ödenmesi muayene bedelini, muayene bedelinin ödenmesi de parça ve işçilik bedelini kapsadığını tek başına göstermez.

İki yıllık süre gün hesabıyla mı izlenir?

Ek-9 bölüm 1.1, su dışındaki sıvıları sürekli ve dinamik ölçen sistemler için iki yıl öngörür. M.8/2’ye göre damgalandığı yıl ilk yıl sayılır ve süre yıl esasına göre izlenir. Muayene raporundaki damga yılı veya cihaz üzerindeki damgada bulunan yıl dikkate alınır. Böylece yılın farklı aylarında damgalanan cihazlarda süre, yalnız damganın uygulandığı gün ve ayın iki yıl sonrasına bakılarak hesaplanmaz. Geçerlilik bilgisi muayene etiketinde de bulunur.

M.8/3, başvuru dönemini sürenin dolduğu yılı takip eden yılın ocak başından şubat sonuna kadar kurar. Son gün tatilse ilk iş gününde de başvuru yapılabilir. Bu hüküm, işletmenin istediği herhangi bir ayda başvurup süresinde başvurmuş sayılması anlamına gelmez. Aynı istasyondaki farklı damga yıllarına sahip cihazlar ayrı takip edilmelidir. Yeni alınan cihazın faturası ile önceki muayene raporu karşılaştırılmalı; fatura tarihinin eski damga yılını otomatik yenilemediği bilinmelidir.

Elektronik başvuru ve ücret şartı

Başvurular resmî duyuruda açıklanan TSE başvuru sistemi üzerinden yürütülür. Cihazın tipi, markası, modeli, seri numarası ve kullanım adresi doğru yazılmalıdır. Başvuru yapan kişi veya temsil ettiği işletme ile muayenesi istenen cihazın kullanıcısı arasında bağ kurulmalıdır. Aynı istasyon markası altında farklı tüzel kişilerin işletme yapması, dosyaların birbirine karıştırılması için gerekçe değildir. Muayene kayıtları ilgili kullanıcı ve cihazla eşleşmelidir.

M.8/3, muayene ücreti yatırılmamış başvuruyu geçersiz sayar. Bu nedenle yalnız sistemde cihaz eklemek veya yarım kalan başvuru ekranının görüntüsünü almak yeterli değildir. Başvuru numarası, işlem durumu ve ödeme kaydı birlikte saklanır. Yanlış cihaz veya işletme adına yapılan başvuru fark edildiğinde sistem kaydı üzerinden düzeltilmelidir. Ödemenin bir cihaz için yapılmış olması, listede yer alan bütün cihazların ücret ve başvuru koşullarının tamamlandığını göstermez. Ödeme ile başvuru arasındaki eşleşme son tarihten önce kontrol edilmelidir.

Muayene günü işletme ne hazırlamalıdır?

M.17/13, kullanım yerinde yapılacak muayenenin zamanının kullanıcıya elektronik posta, kısa mesaj veya yazıyla önceden bildirilmesini öngörür. M.19/6 ise uygun çalışma ortamı sağlama, gerekli bilgi ve belgeleri doğru ve eksiksiz verme ve muayeneye yardımcı olma görevini kullanıcıya yükler. Bildirimin işletmenin takip etmediği bir adreste kalması, cihazın süresiz olarak muayenesiz kullanılmasını haklı kılmaz. İletişim bilgilerinin güncel tutulması işlem planlamasının bir parçasıdır.

Saha hazırlığı, yalnız istasyonun açık olmasıyla sınırlı değildir. Ölçüm sistemine erişim, gerekli teknik belgeler, cihaz kimliği ve muayenenin yapılmasına yetecek işletme koşulları sağlanmalıdır. Yakıt dispenserinde yakıt bulunmaması için yönetmelikte özel sonuç öngörülmüştür. Muayene görevlisine teslim edilecek belgeler başka cihazın kayıtlarından seçilmemelidir. Cihazdaki seri numarası ile başvuru kaydı uyuşmuyorsa durum işlem sırasında açıklanmalıdır. İstasyonun bütün ticari faaliyetlerini durdurmasını gerektiren genel bir kural üretmek yerine, ilgili cihazın muayenesi için gerekli somut koşullar sağlanmalıdır.

Yakıt yoksa 15 günlük yeniden başvuru

M.6/5-f, önceden bildirim yapılarak muayeneye alınan yakıt dispenseri veya CNG sisteminde yakıt bulunmaması nedeniyle muayenenin yapılamamasını düzenler. Kullanıcı, servisin geldiği tarihten itibaren on beş gün içinde yeniden muayene ücretini ödeyerek başvurmak zorundadır. Burada ilk başvurunun varlığı, ikinci başvuru ve ödeme gereğini ortadan kaldırmaz. Sonuç, başka bir tarihte yakıt getirileceğinin sözlü olarak bildirilmesiyle tamamlanmaz; yeni işlem kaydı gerekir.

Bu süre içinde başvuru yapılmazsa damga süresi geçmiş ölçü aleti kullanma fiili üzerinden yaptırım uygulanır. Yeniden başvuru sonrasında da yakıt yokluğu nedeniyle muayene yapılamazsa cihaz kullanılamayacak biçimde bağlanıp mühürlenir ve belirtilen usulle kullanıcıya teslim edilir. İşletme ilk saha ziyaretinin tarihini, muayene yapılamama nedenini, yeni başvuru numarasını ve ödemeyi dosyada birleştirmelidir. Yakıt bulunmamasını genel mücbir sebep gibi sunmak, maddede açıkça düzenlenen bu özel yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Tip onayı ve ürün etiketinde sorun çıkarsa

M.6, tip onayının bulunmaması, tip onayını etkileyen değişiklik ve etiket bilgilerindeki eksiklik için ayrı işlem düzenler. TSE muayenesinde tip onayı yokluğu saptanırsa cihaz kullanılamayacak şekilde mühürlenerek tutanakla kullanıcıya teslim edilir ve il müdürlüğüne bildirilir. İl müdürlüğünün incelemesinde uygunsuzluk teyit edilmezse cihaz açılır, muayenenin yapılması sağlanır ve bu durumda yeniden muayene ücreti alınmaz. Dolayısıyla ilk teknik tespit ile idari incelemenin sonucu birbirinden ayrılmalıdır.

Etikette muayene için gerekli bazı bilgiler eksikse m.6/5-d, önceki muayene raporundaki bilgilerden yararlanılarak muayene yapılmasını ve eksik bilgilerin servisle koordine edilerek sonraki muayeneye kadar mevcut etiketin yanına eklenmesini düzenler. Bu usul, her kimliksiz cihazın sınırsız kabulünü sağlamaz; önceki raporla cihaz eşleşmesi kurulmalıdır. Ayrıca 1 Ocak 2022 öncesinde muayene edilip damgalanan belirli sistemler için m.6/5-b’de özel geçiş hükmü vardır. Eski cihazın durumu, ilk piyasaya arz ve önceki muayene belgeleriyle incelenmelidir.

Muayenede hata çıkması her zaman para cezası mı?

M.8/4, periyodik muayene sonucunda doğru çalışmadığı tespit edilen cihaz için cezai işlem uygulanmayacağını belirtir. Bununla birlikte cihazın teknik yönden kullanılabilir kalacağı sonucu çıkmaz. İzin verilen hata sınırı dışında çalışan ölçü aleti m.6’daki usulle kullanılamayacak şekilde mühürlenerek tamir ve ayara ayrılır. Zamanında muayenede teknik hata bulunması ile süresi geçmiş cihazın kullanılmasının tespiti farklı fiillerdir. Birindeki hüküm diğer ihlali otomatik ortadan kaldırmaz.

Ani muayene ve üçüncü kişinin şikâyeti üzerine yapılan muayenede sonuçlar farklı düzenlenmiştir. M.6/4-d, yalnız satış amacıyla kullanılan yakıt dispenserleri ve CNG sistemlerinde hatanın kullanıcı olan işletmeci aleyhine sonuç doğurması için özel istisna içerir. Bu koşullarda idari para cezası verilmez, ölçü aletine el konulmaz ve kullanıcı bilgilendirilir. Bu istisna, bütün ölçü hatalarının yaptırımsız olduğu şeklinde genişletilemez. Raporda hata yönü, kullanım amacı, muayene türü ve cihazın teknik durumu açıkça gösterilmelidir.

Süresi geçen cihazda sonradan başvuru sonucu

M.8/5’e göre zamanında başvurmayan kişi sonradan başvurmuş olsa bile cihazın kullanımda olduğunun tespit edilmesi halinde damga süresi dolmuş alet kullanma fiili üzerinden işlem yapılır. Sonradan başvuru, geçmiş kullanımın bütün sonuçlarını geriye dönük silmez. Bu nedenle yalnız yeni başvuru alındısını göstererek önceki denetim tutanağının bütünüyle geçersiz olduğu ileri sürülemez. Denetimin tarihi, cihazın damga yılı ve fiilî kullanım bulgusu birlikte değerlendirilir.

İl müdürlüğü muayenesinde damga süresi geçtiği saptanırsa m.6/4-c, raporun düzenlendiği gün ilk gün sayılmak üzere on beş gün içinde TSE’ye periyodik başvuru yapılmasını ayrıca öngörür. Bu ikinci yükümlülüğe uyulmaması yeniden yaptırım sonucunu doğurur. Dosyada hangi süreye aykırılık bulunduğu karıştırılmamalıdır. İdari yaptırım tutanağında bulunması gereken bilgiler, fiilin ve sorumlunun somutlaştırılmasını açıklar. Eski damga, kullanım tespiti ve sonradan başvuru ayrı tarihli olaylardır.

Tamir bitince sayaç doğrudan satışa açılır mı?

M.7/3, muayene sonucunda tamire sevk edilen veya arızası nedeniyle kullanıcı tarafından tamir ettirilen cihazların sonraki muayenesinin TSE tarafından yapılmasını düzenler. Tamir servisinin cihazı çalışır halde teslim etmesi, gerekli hukuki muayenenin tamamlandığını göstermez. Tamir sonrası ilk muayene için ödeme ve başvuru koşulları m.7/4’te ayrıca belirtilir. Geçici damga uygulandığında ilgili damga düzenlemesindeki müracaat süresi de takip edilmelidir.

İşletme; arıza kaydını, sökülen damgaya ilişkin tutanağı, değiştirilen parçaları, yetkili tamir belgesini ve sonraki muayene sonucunu aynı seri numarası altında toplamalıdır. Parça değişiminin cihazın onaylı düzenine etkisi ayrıca incelenir. Teknik uyuşmazlıkta cihaz onarılmadan önce mevcut durumun saptanması gerektiğinde delil tespiti değerlendirilir. Bu inceleme, cihazı kullanıma açan muayene belgesi değildir. Delilin korunması ile mevzuata uygun yeniden kullanım şartları farklı amaçlara hizmet eder.

Üretimden kalkmış parçanın yerine ne takılabilir?

M.7/8, kullanımda olan sıvı ölçme ve CNG sistemlerinde damgayla korunan parçalarda esas olarak tip onayında öngörülen parçaların kullanılmasını ister. Teknolojik ilerleme veya eski parçanın üretimden kalkması nedeniyle zorunlu eşdeğer parça değişiminde, cihazın metrolojik özgün özellikleri, kullanım amacı ve tasarımı değiştirilmemelidir. Yalnızca piyasada uygun fiyatlı bir parçanın bulunması, maddenin koşullarının sağlandığını göstermez. Eşdeğerlik onay belgeleriyle ilişkilendirilmelidir.

Üretici veya ithalatçının faaliyeti devam ediyorsa kendi 2014/32/AB kapsamındaki tip onaylarında yer alan parçalar kullanılır. İşletme kapanmış veya ölçü aletleri alanındaki faaliyeti sona ermişse, maddede belirtilen koşullarla başka imalatçı veya ithalatçıların benzer cihazlara ilişkin tip onaylı parçaları değerlendirilir. Tamir tutanağında yeni parçanın hangi tip onayında bulunduğu yazılır. TSE sonraki ilk muayenede değişen parçayı inceler; uygun görmezse cihaz mühürlenerek tamire ayrılır. Uygun işlem, maddenin belirttiği sınırlar içinde tip onayını etkileyen değişiklik sayılmaz.

Her muayenede bütün damgalar değiştirilir mi?

M.6/7, uygun bulunan ölçü aletlerinin damgalanmasını ve muayene etiketinin görünür yere iliştirilmesini düzenler. Yakıt dispenserleri için ayrıca işlemci üniteye ve akış ölçerdeki sinyal üreticilerine erişimi engelleyen noktaların damgalarının yenilenmesi belirtilir. Diğer damgalar daha önce Bakanlık veya TSE tarafından uygulanmışsa yeniden değiştirilmeyebilir. Bu hüküm, bütün eski damgaların mutlaka sökülmesi gerektiği şeklindeki yanlış beklentiyi önler; fakat yetkisiz damgaya hukuki geçerlilik kazandırmaz.

Muayene sonucu yazılı veya elektronik raporla kullanıcıya iletilir. M.19/3–4, damga ve etiketlerin korunmasını ve raporların istenildiğinde sunulmak üzere saklanmasını kullanıcıya yükler. Raporun işletmenin ortak dosyasında bulunması yetmez; ilgili cihaz ve istasyonla kolayca eşleştirilmelidir. Bir dispenserde birden çok ölçüm yolu bulunması halinde başvurunun ve sonucun hangi sistemi kapsadığı açık tutulmalıdır. Teknik kapsam hakkında raporda bulunmayan bir sonuç, yalnız istasyonun genel adına bakılarak varsayılmamalıdır.

Kullanılmayan pompa nasıl resmen devre dışı bırakılır?

M.19/9, kullanılmayacak cihaz için marka, model, tip ve seri numarasıyla il müdürlüğüne başvurulmasını düzenler. Cihaz il müdürlüğünce kullanılamayacak biçimde bağlanıp mühürlenir. Daha sonra yeniden kullanılacaksa ilk muayenesi yaptırılır. İstasyonda pompaya kapalı yazısı asmak veya cihazın fişini çekmek, bu resmî kullanım dışı bırakma süreciyle aynı değildir. İşletme, hangi cihazın hangi tarihten itibaren kullanılmadığını belgeli biçimde gösterebilmelidir.

Depoda bekleyen ve hiç satışa açılmamış cihazlar için de m.11’deki stok muayenesi düzeni değerlendirilir. İlk muayene damgası taşıması, süresiz olarak stokta bekleyebileceği anlamına gelmez. Stok muayenesinin sorumlusu cihazı bulundurandır. Böylece kullanılmayan, satış için bekletilen ve resmen mühürlenerek kullanım dışı bırakılan cihazlar aynı kategoriye sokulmaz. İstasyonun envanterinde aktif, stokta ve resmen devre dışı durumları ayrı işaretlenmeli; her durumun dayanak belgesi korunmalıdır.

İstasyon işletmesi muayene dosyasını nasıl tamamlar?

M.19/5, kullanıcının doğru ayarlı çalışmayı sağlamak için gerekli önlemleri almasını ve açıkça kusurlu veya güvensiz ölçü aletini kullanmamasını ister. Bu yükümlülük iki muayene arasındaki dönemde de sürer. Geçerli etiket, sonradan ortaya çıkan açık arızanın görmezden gelinmesine izin vermez. Arıza bildirimi, geçici kullanım durumu, yapılan tamir ve yeniden muayene birbirini izleyen kayıtlar olarak tutulmalıdır. Müdür veya vardiya değişikliği sırasında bu bilgiler devredilmelidir.

Dosyanın tamamlığı için başvuru ve ödeme, saha bildirimi, cihaz kimliği, muayene raporu, damga durumu ve gerekiyorsa onarım evrakı eşleştirilir. 1 Mayıs 2025 değişikliği sonrasındaki yaptırım çerçevesi de esas alınmalıdır. Eski duyurulardaki geçici tarihler veya önceki yılların ücretleri bugünkü dosyaya aktarılmaz. Ücret, ilgili yılın resmî tarifesi ve gerçek cihaz kapsamı üzerinden belirlenir. İşletmenin kontrolü, doğru kişiye ait doğru cihaz için tamamlanmış hukuki muayene bulunduğunu göstermelidir.

İstasyon sayaçlarının muayenesi hakkında sorular

Akaryakıt ve LPG sayacı kaç yılda bir muayene edilir?

Ek-9 bölüm 1.1’deki süre iki yıldır. M.8/2’ye göre damga yılı ilk yıl sayılır ve süre yıl hesabıyla izlenir. Takvim yalnız cihazın satın alındığı gün veya bakım faturasının tarihi üzerinden kurulmaz.

Periyodik muayene için nereye başvurulur?

Yönetmelikte servis olarak yetkilendirilen kurum TSE’dir. Başvuru TSE’nin elektronik sistemi üzerinden yapılır. Özel bakım firmasına verilen iş emri veya belediyeye yapılan genel başvuru, TSE periyodik muayene başvurusunun yerine geçmez.

Son başvuru günü tatil olursa süre uzar mı?

M.8/3, şubat ayının son günü tatilse sonraki ilk iş gününde müracaat yapılmasına izin verir. Süre, damga süresi dolan ilgili cihaz için değerlendirilir. Her yıl bütün cihazlara aynı muayene borcu doğduğu varsayılmamalıdır.

Ücret ödenmeden başvuru geçerli olur mu?

Hayır. M.8/3’e göre muayene ücreti yatırılmamış müracaat geçersizdir. Başvuru numarası kadar ödemenin doğru cihaz ve işletmeyle eşleşmesi de kontrol edilmelidir. Sisteme cihaz eklenmesi tek başına tamamlanmış başvuru anlamına gelmez.

Muayene günü yakıt yoksa ne yapılır?

M.6/5-f kapsamında kullanıcı, servisin geldiği tarihten itibaren on beş gün içinde yeniden ücret ödeyerek başvurmalıdır. İkinci başvurudan sonra da yakıt yokluğu nedeniyle muayene yapılamazsa maddede belirtilen mühürleme ve kullanımın engellenmesi işlemi uygulanır.

Periyodik muayenede bozuk çıkan sayaç için ceza var mı?

M.8/4, periyodik muayenede yalnızca doğru çalışmadığı tespit edilen cihaz için cezai işlem uygulanmayacağını söyler. Ancak cihazın teknik uygunsuzluğu giderilmeden kullanılabileceği sonucu çıkmaz. Damga süresi veya müdahale gibi başka ihlaller ayrı değerlendirilir.

Bakım firmasının raporu TSE muayenesi sayılır mı?

Tamir ve ayar servisi ile yönetmelikteki TSE muayene yetkisi farklıdır. Özel servisin bakım formu, TSE tarafından yapılması gereken muayeneyi kendiliğinden tamamlamaz. Tamir sonrasında gerekli ilk muayene için ayrıca işlem yapılmalıdır.

Geç başvuru önceki gecikmeyi ortadan kaldırır mı?

M.8/5 gereğince cihazın kullanımda olduğu tespit edilirse sonradan yapılan başvuru geçmiş damga süresi ihlalini otomatik silmez. Damga yılı, kullanım tespiti ve başvuru tarihi birlikte incelenir. Sonraki muayene, geçmişe dönük izin değildir.

Eski parçanın yerine herhangi bir eşdeğer takılır mı?

M.7/8, zorunlu eşdeğer değişimi teknik özelliklerin korunmasına ve belirtilen tip onaylı parçalara bağlar. Yeni parçanın hangi tip onayında kullanıldığı tutanakta gösterilir. Ticari uyumluluk beyanı tek başına bütün mevzuat şartlarını karşılamaz.

Kullanılmayan pompa için ne yapılmalıdır?

M.19/9 uyarınca cihaz bilgileriyle il müdürlüğüne başvurularak kullanılamayacak biçimde bağlanıp mühürlenmesi istenir. Yeniden kullanımdan önce ilk muayene gerekir. Sadece işletme içinde kapalı etiketi konulması resmî işlemle aynı sonucu doğurmaz.

İstanbul ve Mersin istasyonlarında cihaz envanteri

İstanbul veya Mersin’de faaliyet gösteren akaryakıt istasyonları için aynı muayene hükümleri geçerlidir. Birden fazla istasyonu olan işletmelerde başvuru, cihaz seri numarası ve fiilî kullanım adresiyle eşleştirilmelidir. İşletmenin merkez adresi, ölçüm sisteminin gerçekten kurulu olduğu istasyon adresinin yerine yazılmamalıdır.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →