Takograf Kalibrasyonu Ne Zaman Yenilenir? İki Yıl, Plaka ve Lastik Değişikliği

Takografın periyodik muayene ve damgalaması kural olarak iki yılda bir yapılır. Süre, son muayene sonrasında düzenlenen kalibrasyon belgesi ve montaj etiketindeki tarihten hesaplanır. Ancak plaka değişikliği, araç karakteristik katsayısını etkileyen belirli teknik değişiklikler, lastik etkin çevresindeki yönetmelikte belirtilen değişim veya dijital takografın UTC saatinde yirmi dakikadan fazla sapma varsa iki yıllık sürenin dolması beklenmez.

Bu kuralların dayanağı, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu çerçevesindeki Takograf Cihazları Muayene ve Damgalama Yönetmeliği m.7–9’dur. İşletmenin randevu kaydı, aracın genel muayenesi ve takograf kalibrasyonu farklı işlemlerdir. Hukuken tamamlanmış işlem; yetkili serviste gerekli kontrollerin yapılmasını, uygun cihazın kalibrasyonunu, damgalanmasını ve doğru belge ile etiketin düzenlenmesini kapsar. Bu yazı, taşıma işletmesinin bu süreci hangi olayda ve hangi belgelerle yenileyeceğini açıklamaktadır.

İki yıllık süre hangi tarihte başlar?

M.7/3’te ilk muayene damgasının geçerliliği, ilk muayeneden sonra düzenlenen kalibrasyon belgesindeki tarihten itibaren iki yıl olarak belirlenmiştir. M.8/5, sonraki periyodik sürenin son muayene sonrasında düzenlenen belge ve montaj etiketindeki tarihten hesaplanacağını söyler. Burada satın alma faturası, aracın trafik tescili veya sürücünün işe giriş tarihi süre başlangıcı değildir. Belge tarihiyle araçtaki etiket arasında uyuşmazlık varsa bunun giderilmesi gerekir.

Takograf süresi, bazı başka ölçü aletlerindeki damga yılı esaslı ocak ve şubat başvuru sistemine karıştırılmamalıdır. M.8/1, ilk veya önceki periyodik muayene süresi dolmadan servise başvurularak işlemlerin gerçekleştirilmesini ister. Yalnızca ileri tarihli randevu almak, geçerlilik süresini kendiliğinden uzatmaz. İşletme araçların sefer planını bu tarihle birlikte takip etmelidir. Araç bakım programındaki genel kontrol kaydının ayrı bir takograf muayenesi yapıldığını göstermediği de unutulmamalıdır; işlem kalibrasyon belgesi ve etiket üzerinden doğrulanır.

Muayeneyi yaptırmak kimin yükümlülüğüdür?

M.5/2, cihaz kullanıldığı sürece muayene ve damgalamanın zamanında yaptırılmasından şirketi sorumlu tutar. M.4’te şirket kavramı yalnızca ticaret siciline kayıtlı sermaye şirketini anlatmaz. Ücret karşılığı, kiralık veya kendi hesabına karayolunda taşımacılık yapan gerçek ve tüzel kişiler ile maddede belirtilen diğer kuruluşlar da tanım içindedir. Bu nedenle tek araçla faaliyet gösteren kişinin sırf limited şirket kurmamış olması yükümlülüğü kaldırmaz.

Sürücünün aracı servise götürmesi, işletmenin süre takip görevini ortadan kaldıran bir devir değildir. Filo içinde görev paylaşımı yapılabilir; fakat yönetmeliğin sorumluluk muhatabı bu iç düzenlemeyle değişmez. Aracın hangi koşullarda takograf bulundurmak zorunda olduğu ise takograf bulundurma ve kullanma yükümlülüğü kapsamında ayrıca incelenir. Buradaki muayene takvimi, zorunlu cihazın kullanımı sırasında korunması gereken teknik uygunluk aşamasıdır. Araç satışında veya işletme değişiminde mevcut belge ve etiket devralınarak gerçek geçerlilik durumu kontrol edilmelidir.

Plaka değişince iki yıl beklenir mi?

Hayır. M.8/4-c, aracın tescil edildiği plaka numarasının değişmesini süre dolmadan periyodik muayene ve damgalama gerektiren olaylar arasında sayar. Kalibrasyon belgesindeki araç eşleşmesinin güncel tescil bilgisiyle korunması gerekir. Eski plakanın belge üzerine elle düzeltilmesi veya yalnızca şirketin araç listesinde yeni plakanın yazılması yetkili servis işleminin yerine geçmez. Muayene gereği, önceki belgenin üzerinde daha ileri bir bitiş tarihi bulunmasına rağmen doğar.

Plaka değişikliğinin tescil evrakı, önceki kalibrasyon belgesi ve araç üzerindeki etiket birlikte servise sunulmalıdır. Araç dosyasında eski ve yeni plakanın aynı araca ait olduğunu gösteren bağ korunur; geçmiş veriler yeni araçla karıştırılmaz. Bu işlem, sürücü kartı değişikliğinden farklıdır. Yönetmelik m.8/4-c’nin aradığı olay araç tescil plakasındaki değişikliktir. Kartın süresinin dolması veya sürücünün değişmesi, kendi kuralları içinde ele alınır ve plaka maddesinin yerine ikame edilmez.

Lastik ve şanzıman değişikliğinde hangi ölçüt aranır?

M.8/4-a; araç üreticisinin teknik belgelerinde tanımlanan lastik ebadındaki değişiklik, şanzıman onarımı ve şanzımana bağlı hareket sensörü damgasının bozulmasıyla bağlantılı değişiklik sonrasında araç karakteristik katsayısı w’de değişim oluşmasını düzenler. Bu katsayı, aracın hareket bilgisiyle cihazın ölçümü arasındaki teknik ilişkiye aittir. Bir parçanın değiştirilmesi kaydının bulunması ile maddede belirtilen ölçüm etkisinin değerlendirilmesi birbirine bağlanmalıdır. Teknik olay servis tarafından doğru nitelendirilmelidir.

Aynı ebatta her lastik yenilemesini koşulsuz aynı sonuca bağlamak veya yalnız lastiğin görünüşüne göre ölçüm etkisi bulunmadığını söylemek doğru değildir. İşletme bakım kaydını, lastik ölçüsünü ve yapılan şanzıman işlemini yetkili servise bildirir; değişikliğin ilgili parametreye etkisi incelenir. Belge dosyasında kullanılan lastik ve ölçülen değerler yeni durumu göstermelidir. Araç tamirhanesinin yaptığı mekanik işlem, takografın gerekli muayene ve damgasının ayrıca tamamlandığı anlamına gelmez.

Etkin lastik çevresindeki yüzde 4 değişim

M.8/4-b, araç üzerindeki mevcut montaj etiketinde kayıtlı değerle karşılaştırıldığında lastiklerin etkin çevresi l’de artı veya eksi yüzde 4 oranında meydana gelen değişikliği ayrıca sayar. Buradaki karşılaştırma yalnız lastik yanağındaki ticari ebat yazısıyla yapılmaz. Yönetmelik, etkin çevre parametresini esas alır. Bu nedenle bakım dosyasında etiket üzerindeki eski değer ve muayenede ölçülen değer ayrı görülebilmelidir. Değişimin hangi eski kayda göre hesaplandığı belirsiz bırakılmamalıdır.

Lastik basıncı, aşınma durumu ve aracın test koşulları ölçümün doğruluğu bakımından önemlidir. M.14, tolerans ölçümünde aracın yüksüz ve normal çalışır olmasını, basıncın üretici değerlerine uygunluğunu ve aşınmanın izin verilen sınırda bulunmasını arar. Bu koşulları sağlamayan ölçüm sonucunu yalnızca matematiksel oran hesabıyla kesinleştirmek doğru değildir. Yetkili servisin kayıtları, ölçümün hangi teknik koşullarda yapıldığını göstermelidir. Şirketin görevi, bu kontrolü atlayıp eski etiketteki sayıları yeni belgeye taşımak değil, gerekli muayeneyi gerçekleştirmektir.

UTC saatindeki sapma nasıl değerlendirilir?

Dijital takograflarda UTC saatinin yirmi dakikadan fazla sapması, m.8/4-ç gereğince süre beklenmeden muayene ve damgalama gerektirir. UTC, cihazın kayıt zamanıyla ilgili teknik referanstır; sürücünün ekranda görmeyi tercih ettiği yerel saatle aynı kavram değildir. Yerel saat farkını doğrudan UTC arızası saymak ya da gerçek UTC sapmasını yalnız ekran ayarı olarak değerlendirmek yanlış teşhis doğurur. Teknik veri çıktısı ve cihazın kayıtları bu ayrım için kullanılır.

Maddenin eşiği yirmi dakikadan fazla sapmadır; eşik yanlış aktarılmamalıdır. İşletme, saat sorunu bildirimini tarih ve araç bilgisiyle kayda almalı, yetkili servise gerçek kayıtları sunmalıdır. Geçmiş faaliyet kayıtlarının sonradan değiştirilmesi kalibrasyon işlemi değildir. Kalibrasyonun amacı cihazın ilgili teknik düzenlemeye uygun çalışmasının güncellenmesi veya doğrulanmasıdır. Eski kayıtları işletmenin istediği çalışma çizelgesine dönüştürmek bu kapsamda değerlendirilemez. Ölçüm düzeltmesi ve kayıt bütünlüğü birlikte korunmalıdır.

Her servis her takografı tamir edebilir mi?

M.5/6-a, tamirde servisin onay belgesindeki takograf türü ve markasıyla sınırlı hizmet vereceğini belirtir. Tamir dışındaki işlemlerde ise aynı fıkranın b bendine göre onay belgesindeki tür bakımından marka sınırlaması aranmaz. Bu ayrım, sadece kalibrasyon yaptırılacak cihaz ile açılması ve onarılması gereken cihazın aynı işlem gibi kabul edilmesini önler. Servisin tanıtımında bütün markalar ifadesi bulunması, tamir yetkisinin belge kapsamını genişletmez.

Teknik personelin yetkisi de m.5/7’de belirtilen türle sınırlıdır. İşletme servis onayını, personel yetkisini ve yapılacak hizmeti birlikte kontrol etmelidir. M.5/6-ç, muayenede kullanılan ve akredite laboratuvar kalibrasyonu gereken cihazların kalibrasyonlarının en fazla bir yıllık olmasını ve süresinin geçmemiş bulunmasını ister. Bu özel süre, genel ölçü tamir etalonları için başka düzenlemelerde yer alan sürelerle karıştırılmamalıdır. Doğru servis, yalnız belgesini gösteren değil, yaptığı muayenenin teknik donanım şartlarını da taşıyan servistir.

Servis hangi kontrolleri yapmak zorunda?

M.9, cihazın teknik düzenlemeye uygunluğunu, damgaları, üretici etiketini, gerektiğinde montaj bilgilerini ve tamir sonrası damga sökme tutanağını kontrol kapsamına alır. Dijital cihazlarda muayene öncesi teknik veri ile olay ve hata çıktıları alınır. Kullanıcı tuşları, ekran ışıklandırması ve yazıcı da değerlendirilir. Muayene, yalnız bilgisayarda yeni tarih girilerek tamamlanmış sayılmaz. Araç karakteristik katsayısı, lastik ebadı ve etkin çevre ölçümle belirlenir.

Uygunluk sağlandığında kalibrasyon yapılır, belge ve montaj etiketi düzenlenir; önceki etiket çıkarılarak yeni etiket takılır. Muayene sonrasında dijital cihazın teknik veri ve olay çıktıları, analog cihazın test kayıt sayfası kontrol edilir. Periyodik muayenede sistem bütünlüğü ve önceki damgalar ayrıca incelenir. Güvenliği etkileyen olay veya hata kayıtlarında cihaz ve hareket sensörü eşleşmesi gibi ek karşılaştırmalar yapılır. Bu adımların maddi kayıtları, ileride hatalı servis işlemi iddiasının incelenmesinde esas alınır.

Kalibrasyon belgesi ve montaj etiketi aynı aracı göstermeli

M.4’te montaj etiketi, sürücü kabininde kolay görülen yere iliştirilen ve kalibrasyon belgesiyle aynı seri numarasını taşıyan hologramlı etiket olarak tanımlanır. Belge ve etiket ayrı araçlara veya ayrı işlem tarihlerine ait olmamalıdır. Aracı teslim alan işletme, plaka, cihaz kimliği, işlem tarihi ve belge numarası gibi eşleşmeleri kontrol etmelidir. Belgenin dosyada bulunması, araç üzerindeki etiketteki uyumsuzluğu önemsiz hale getirmez.

M.5/6-c, yurt içi plakalı araçlar için kalibrasyon belgesinin takograf modülü üzerinden düzenlenmesini ister. Yabancı plakalı araçların belgesi aynı format korunarak modül dışında düzenlenir. Servis, modülden düzenlediği belgede sonradan değişiklik yapamaz; şirkete verilen ve serviste kalan nüshalarda adı bulunanların ıslak imzaları gerekir. Yanlış belgeyi şirketin kendi bilgisayarında düzeltmesi veya imzasız bir taslağı asıl belge gibi kullanması uygun değildir. Hata, yetkili süreç içinde belgelenerek giderilmelidir.

Muayenede uygunsuzluk bulunursa ne yapılır?

M.10/1’e göre m.9 kontrollerinde uygunsuzluk bulunursa servis, uygunsuzluk giderilmeden muayeneyi yapmaz. Ancak sadece önceki muayene süresinin geçirilmiş olması için m.10/2 ayrı bir usul koyar: kullanıcı bilgilendirilir, muayene ve damga işlemi yapılır. Bu ayrım, gecikmiş her aracın teknik incelemeye alınamayacağı veya tüm uygunsuzlukların para ödenerek atlanabileceği biçimindeki iki yanlış sonucu da önler. İşlemin türü ve somut eksiklik açıkça belirlenmelidir.

Diğer uygunsuzluklarda görsel kayıtlar ve ilgili fiziksel belgeler en az üç yıl saklanır. Eksiklik giderilemiyor veya giderme işlemleri hakkında şirketle anlaşma sağlanamıyorsa servis muayene yapmama nedenini belirten imzalı ve kaşeli rapor verir; kendi nüshasını da üç yıl korur. İşletme yalnızca işlem yapılamadı şeklinde sözlü açıklamayla yetinmemelidir. Ret nedeni teknik kusur mu, yetki sorunu mu, belge uyumsuzluğu mu; rapordan anlaşılmalıdır. Sonraki servis işleminde önceki bulguların saklanması gerekir.

Damganın sökülmesi kayıt ve yeniden damga gerektirir

M.15, muayene sonunda uygun cihazın servis tarafından damgalanmasını düzenler. Bazı bağlantılardaki damgaların, cihazın güvenilir çalışmasını sağlamak veya belirtilen güvenlik cihazlarına müdahale etmek amacıyla sökülmesi için özel koşullar bulunur. Maddede belirtilen acil durumlarda hemen, diğer durumlarda yedi iş günü içinde servis tarafından yeniden damgalama şartı aranır. Bu hüküm, herkesin istediği mührü herhangi bir amaçla sökmesine izin veren genel bir yetki değildir.

Damga sökme nedenini belirten yazılı ifade hazırlanır, ilgililerce imzalanır ve yeniden muayene ile damga yapılıncaya kadar araçta saklanır. Mekanik onarım belgesinde yalnız şanzıman tamiri yazması, gerekli sökme açıklamasının her durumda yerine geçtiği anlamına gelmez. Hangi bağlantıya neden müdahale edildiği kayıttan izlenebilmelidir. Damga işlemi ile kalibrasyonu gerektiren teknik değişiklik aynı dosyada değerlendirilir. Şirket, yapılan tamirin yalnızca mekanik kısmını kapatıp takograf üzerindeki zorunlu sonraki işlemleri açık bırakmamalıdır.

Hatalı kalibrasyon şikâyeti hangi makama yapılır?

M.12, şirketin cihazın doğru çalışmadığına ilişkin şikâyetini servise yöneltir ve periyodik muayene işlemlerinin uygulanacağını belirtir. Şirket dışındaki kişilerin şikâyeti ise kimlik ve adres bilgileriyle il müdürlüğüne yapılır. İl müdürlüğü aracı tespit ettiğinde gerektiğinde yetkili serviste periyodik muayene yaptırır. Bu ayrım, her şikâyetin aynı elektronik form veya aynı özel servis üzerinden yürütüleceği biçiminde genellenemez. Başvuranın sıfatı başvuru yolunu belirler.

Üçüncü kişinin başvurusunda olumsuzluk saptanırsa muayene ücretini şirket, saptanmazsa şikâyetçi öder. Cihazın piyasaya arzına ilişkin şikâyetler de il müdürlüğüne yapılır. Başvuruda kalibrasyon belgesi, etiket görüntüsü, işlem tarihi ve teknik çıktıların birlikte sunulması gerekir. Takograf sistemi ve veri kuralları kapsamındaki diğer yükümlülükler ayrı değerlendirilir. Teknik rapor belirli bir ölçüm uygunsuzluğunu gösterirken başka veri ihlallerinin de kendiliğinden kanıtlandığı sonucuna varılmamalıdır.

Kalibrasyon raporu geçmiş çalışma süresini kesinleştirir mi?

Kalibrasyon belgesi, belirtilen tarihte yapılan teknik işlemi ve araçla cihazın eşleştirilmesini gösterir. Tek başına bütün geçmiş sürüş kayıtlarının hatasız olduğunu veya geçmişteki her çalışmanın doğru modda kaydedildiğini ispatlamaz. Cihazın teknik doğruluğu ile sürücünün kart veya faaliyet modu kullanımı farklı olgulardır. Uyuşmazlığın dönemi, son kalibrasyon tarihi, arıza bildirimleri ve servis raporları birlikte incelenmelidir. Kalibrasyon sonrasında alınan raporun geçmiş döneme etkisi teknik bulgularla açıklanmalıdır.

Çalışma ücreti uyuşmazlığında da teknik cihaz raporu, bütün işçilik hesabının yerine konulamaz. Yükleme, boşaltma veya bekleme faaliyetinin hukuki niteliği ayrıca ele alınır. Bu konuda tır şoförünün çalışma süresi ve takograf kayıtları rehberi tamamlayıcıdır. İşletmenin araç dosyasında kalibrasyon belgesiyle çalışma kayıtlarını ilişkilendirmesi, hangi dönemde hangi teknik durumun bulunduğunu görmeyi sağlar. Belge tarihini sonradan değiştirerek geçmiş kayıtlar için uygunluk yaratılması hukuken geçerli bir yöntem değildir.

Servis tesliminde işletmenin son kontrolü

Araç teslim alınırken yalnız fatura tutarı ve cihaz ekranı kontrol edilmemelidir. Düzenlenen belge, araçtaki montaj etiketi, plaka kaydı, takograf kimliği ve yapılan işlemin kapsamı karşılaştırılır. Zorunlu imzalar, damgalar ve önceki uygunsuzluğun giderilmesine ilişkin rapor dosyaya alınır. Servisin gerçekleştirdiği işlemin tarihinden yeni takip kaydı oluşturulur. Böylece aynı araç için eski belgenin yanlışlıkla geçerli kabul edilmesi veya başka aracın dosyasının kullanılması önlenir.

M.5/3, servis işlemlerinin gereğine uygun yapılmasından yetkili teknik personel, servis sorumlusu ve servis sahibini müteselsilen sorumlu tutar. Bu sorumluluk, şirketin zamanında muayene yaptırma yükümlülüğünü kaldırmaz. İki tarafın görevleri aynı işlemde birbirini tamamlar. Şirket bakım ve tescil değişikliklerini bildirir; servis yetkisi içinde ölçer, kontrol eder, kalibre eder ve belgeler. Güncel değişikliklerle birlikte uygulanan yönetmelik esas alınarak bu işlemlerin gerçek kaydı korunmalıdır.

Takograf muayene yenilemesi hakkında sorular

Takograf kalibrasyonu kaç yılda bir yapılır?

M.8’e göre periyodik muayene ve damgalama kural olarak iki yılda bir yapılır. Süre son muayene belgesi ve montaj etiketindeki tarihten hesaplanır. Aynı maddenin dördüncü fıkrasındaki olaylar oluşursa iki yılın dolması beklenmez.

Plaka değişince yeni muayene zorunlu mu?

Evet. M.8/4-c, tescil plaka numarasındaki değişikliği açıkça sayar. Önceki belgenin iki yıllık süresi henüz bitmemiş olsa da işlem gerekir. Eski belge üzerinde şirketçe yapılan düzeltme yetkili servis muayenesinin yerine geçmez.

Her lastik değişimi aynı sonucu doğurur mu?

M.8/4-a araç karakteristik katsayısını etkileyen belirtilmiş teknik değişiklikleri, b bendi ise etiket değerine göre etkin çevredeki artı veya eksi yüzde 4 değişimi düzenler. İşlem, bu teknik ölçütlere göre değerlendirilir; yalnızca lastik satın alma tarihi esas alınmaz.

UTC saati kaç dakika saparsa yenileme gerekir?

Dijital cihazda yirmi dakikadan fazla UTC sapması m.8/4-ç kapsamında muayene ve damgalama sebebidir. UTC kaydıyla yerel ekran saatinin farkı teknik olarak ayrılmalıdır. Geçmiş kayıtların değiştirilmesi kalibrasyon olarak kabul edilemez.

Süre dolmadan randevu almak yeterli mi?

M.8/1, süre dolmadan başvurularak muayene ve damgalama işlemlerinin gerçekleştirilmesini öngörür. Randevu kaydı tek başına mevcut geçerlilik süresini uzatmaz. Araç ve servis planlaması bu süre içinde tamamlanacak biçimde yapılmalıdır.

Yetkili servis bütün markaları tamir eder mi?

M.5/6-a, tamiri onay belgesindeki tür ve markayla sınırlar. Tamir dışındaki işlemlerde ise onay belgesindeki tür için marka sınırlaması bulunmaz. Talep edilen hizmetin tamir mi muayene mi olduğu doğru belirlenmelidir.

Belge ve etiket farklı numara taşıyabilir mi?

Montaj etiketi tanımı gereği kalibrasyon belgesiyle aynı seri numarasını taşır. Araç, cihaz ve işlem bilgilerinin tutarlı olması gerekir. Birindeki hata diğerinin varlığına dayanılarak önemsiz kabul edilmemeli; yetkili süreçte düzeltilmelidir.

Gecikmiş takograf artık muayene edilemez mi?

M.10/2, muayene süresi geçirilmişse kullanıcı bilgilendirilerek muayene ve damgalamanın yapılmasını düzenler. Bu durum, gecikmenin geçmişte hiç yaşanmamış olduğu sonucunu doğurmaz. Başka teknik uygunsuzlukların giderilmesi de ayrıca gerekir.

Muayene sonucunda işlem yapılmazsa rapor verilir mi?

M.10/4 kapsamındaki giderilemeyen veya giderme konusunda anlaşma sağlanamayan uygunsuzlukta servis gerekçeli, imzalı ve kaşeli rapor verir. Bir nüsha kullanıcıya, diğer nüsha üç yıl saklanmak üzere servise ayrılır.

Kalibrasyondan servis mi şirket mi sorumludur?

Şirket, muayene ve damgalamayı zamanında yaptırmakla yükümlüdür. Servisteki işlemin gereğine uygun yapılmasından teknik personel, servis sorumlusu ve servis sahibi m.5/3 uyarınca müteselsilen sorumludur. Bu görevler birbirinin yerine geçmez.

İstanbul ve Mersin filolarında araç bazında takip

İstanbul ve Mersin’de taşıma yapan işletmeler, her aracın kalibrasyon tarihini, teknik değişikliklerini ve servis kayıtlarını ayrı izlemelidir. Seferin başladığı il, ulusal muayene süresini değiştirmez. Plaka veya lastik değişikliği yapan bakım birimiyle araç dosyasını yöneten birimin aynı kaydı takip etmesi gerekir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →