Hammadde Bulunamadığı İçin Üretime Başlayamayan İşletmeye Sanayi Sicil Yazısı Verilir mi?

Ham madde temin edemediği için üretime başlayamayan işletmeye, SGM 2026/4 sayılı Sanayi Sicil Tebliği m.9 uyarınca özel bir yazı verilir. Bunun için üretim yeri incelenir; yatırımın büyük ölçüde tamamlanmış olması, yerli makine ve teçhizatın monte edilmesi ve ithal makineler için geri dönülmez biçimde akreditif açıldığının belgelenmesi aranır. Yazı, işletmenin üretime başladığında sanayi siciline kaydedileceğini belirtir. Tam sanayi sicil belgesiyle aynı belge değildir.

Bu düzenleme, yalnızca şirket kurulduğu veya yatırım planı hazırlandığı için alınan genel bir yatırımcı belgesi oluşturmaz. Başvurunun merkezinde, üretime hazır hale gelmiş yatırımın ham madde temini nedeniyle başlayamaması vardır. Dosya; yatırımın mevcut durumunu, makine hazırlığını ve üretim engelini ayrı belgelerle açıklamalıdır. 15 Nisan 2026’da yürürlüğe giren Tebliğ’e göre ön kayıt, m.9 yazısı ve üretim başladıktan sonraki sicil kaydı birbirinden ayrılmalıdır.

Ön kayıt, m.9 yazısı ve sanayi sicil belgesi farklı işlemlerdir

6948 sayılı Kanun m.2, sanayi işletmesinin üretim faaliyetinden önce ön kayıt olmasını düzenler. Aynı hüküm, faaliyete başlayan yeni işletmenin beyannamesini iki ay içinde elektronik ortamda göndermesini ister. 7033 sayılı Kanun m.4 ile değişen bu metin, üretim öncesi hazırlık ile faaliyete başladıktan sonraki kayıt yükümlülüğünü birlikte içerir.

SGM 2026/4 m.9 yazısı ise belirli bir üretim engeli ve yatırım düzeyi için düzenlenmiştir. Ön kayıt yapılması, m.9’daki montaj, akreditif ve yerinde inceleme koşullarını kendiliğinden tamamlamaz. Başvurucu hangi işlemi istediğini açıkça belirtmelidir. Sistemde bir kayıt numarası bulunması veya daha önce başka amaçla yazı alınması, özel m.9 başvurusunun onaylandığını göstermez.

Sanayi sicil belgesi mevcut kaydı gösterir; m.9 yazısı üretime başlanınca yapılacak kayda ilişkindir. Bu ayrım ilgili kuruma ibrazda korunmalıdır. İşletme, henüz tamamlamadığı sicil kaydını tamamlanmış gibi açıklamamalıdır. Yazının dayanağı ve amacı başvuru yazısında belirtilir; belgeyi isteyen kurumun kendi işlem koşulları da ayrıca değerlendirilir.

Üretime başlayamama nedeni ham maddeyle ilişkilendirilir

Tebliğ m.9, ham madde temin edilememesi nedeniyle üretime başlayamayan işletmeyi konu alır. Dosyada üretilecek ürün, ihtiyaç duyulan ham madde ve bu madde olmadan başlayamayan üretim aşaması açıklanmalıdır. Yalnız işletmenin henüz satış yapmadığının bildirilmesi aynı olguyu göstermez. Sipariş, yatırım ve üretim takvimleri birbirinden ayrılır.

Ham madde tedarikine ilişkin yazışma, talep veya sözleşme varsa bunlar neden üretime başlanamadığını açıklayan deliller olarak sunulur. Metinde sayılmayan her ticari belgenin bütün başvurularda zorunlu olduğu ileri sürülemez. Belgeler, somut tedarik engelinin anlaşılmasına yaradığı ölçüde seçilir. Başvuruda gösterilen malzeme ile üretim açıklamasındaki malzemenin farklı olması giderilmelidir.

Yatırımda ham madde dışında eksikler de bulunuyorsa bunlar saklanmamalıdır. Kurulmamış yerli makine, tamamlanmamış tesis bölümü ve ham madde temin sorunu farklı koşullarla ilgilidir. Başvurucu yalnız bir engeli yazıp diğer hazırlık eksiklerini yok sayarak m.9 şartlarının sağlandığı sonucuna ulaşamaz. İnceleme, bütün yatırımın gerçek durumunu ve üretime neden başlanamadığını birlikte değerlendirmelidir.

Yatırımın büyük ölçüde tamamlanması sabit bir yüzde değildir

M.9, yatırımın büyük ölçüde tamamlanmasını arar; bütün işletmeler için geçerli sayısal bir tamamlanma oranı belirlemez. Bu nedenle yatırımın belirli yüzdesine para harcanmış olması tek başına hukuki koşulun karşılandığını ispatlamaz. Harcamanın hangi işe yapıldığı, üretim düzenindeki karşılığı ve kalan işlerin niteliği açıklanmalıdır. Parasal gerçekleşme ile teknik hazırlık aynı ölçü değildir.

Dosyada tamamlanan tesis bölümleri, hazır üretim hatları, devam eden kurulum işleri ve henüz teslim edilmemiş ekipman ayrı gösterilebilir. Bu ayrım, yerinde inceleme raporunun dayanacağı olguları netleştirir. Bir genel ilerleme raporunun yalnız sonuç sayfası yerine, üretime hazırlık durumunu gösteren ilgili bölümleri sunmak daha açıklayıcıdır. Tarihsiz fotoğraflar güncel durumun hangi aşamasını gösterdiği anlaşılmadan kullanılmamalıdır.

Üretim kapasitesi öngörüsü ile yatırımın mevcut hazırlığı da ayrılır. Henüz kurulmamış bir hattın gelecekteki kapasitesi, mevcut tesisin hazır olduğu sonucunu doğurmaz. Proje dosyasında gelecekte planlanan genişleme varsa mevcut yatırım kapsamından ayrılmalıdır. Başvurucu üretime ilk başlanacak organizasyonu tanımlamalı, sonraki yatırım aşamalarını tamamlanmış gibi beyan etmemelidir.

Yerli makine ve teçhizatın monte edilmiş olması

Tebliğ yerli makine ve teçhizat için satın alınmış veya sipariş edilmiş olmayı yeterli ifade olarak kullanmaz; montaj şartını açıkça arar. Bu nedenle fatura, teslim tutanağı ve montaj kaydı farklı işlevler taşır. Fatura satın almayı, teslim belgesi sevkiyatın gerçekleşmesini, montaja ilişkin kayıt ise üretim yerindeki kurulumu açıklayabilir. Tek belgeyle bütün aşamaların gerçekleştiği varsayılmamalıdır.

Makine listesinde cihazın üretim sürecindeki görevi ve kurulduğu bölüm gösterilir. Aynı ticari adla birden fazla cihaz bulunuyorsa ayırt edici bilgiler kullanılır. Başvuruda yazılan makine ile yerinde görülen cihazın eşleşmesi gerekir. Başka tesiste bulunan veya yalnız teşhir amacıyla getirilen cihazın üretim yerinde kurulmuş makine gibi gösterilmesi doğru beyan oluşturmaz.

Kurulum işini yapan kişi veya şirketten alınan belgeler, yatırımcının kendi açıklamasıyla karşılaştırılır. Kurulumun bir kısmı tamamlandıysa hangi kısmın kaldığı açıkça yazılır. M.9, başvurucunun yalnız bir montaj taahhüdü sunmasını arayan hüküm değildir. İnceleme tarihinde mevcut olan fiziksel durum raporun temelidir; daha sonra yapılacak işlemler tamamlanmış aşama olarak sunulamaz.

İthal makinelerde geri dönülmez akreditif nasıl gösterilir?

İthal makineler bakımından m.9, akreditiflerin geri dönülmez şekilde açılmış olduğunun belgelenmesini ister. Akreditif başvuru formu, banka teklifi veya finansman görüşmesi ile açılmış akreditif aynı şey değildir. Banka belgesinin hangi makine alımı için düzenlendiği, satıcı, alıcı ve ticari işlem bilgileriyle eşleştirilir. Belgenin yalnız başlığındaki akreditif sözcüğü üzerinden koşulun tamamlandığı açıklaması yapılmaz.

Akreditif metni sonradan değişmişse güncel kapsamı belirleyen kayıtlar birlikte sunulur. Eski metinle son değişiklikler arasındaki ilişki açıklanmadan yalnız uygun görünen sayfanın eklenmesi, işlem hakkında eksik bilgi verir. İthal makine listesi ile akreditifteki mal tanımı ve tutar bağlantısı incelenir. İptal edilmiş veya başka işlem için açılmış belgenin bu yatırımın makine koşuluna dayanak yapılması uygun değildir.

Bankacılık yönünden akreditifin işleyişi ve belge rezervleri için akreditif, UCP 600 ve uygun ibraz incelemesi ayrı bir çerçevedir. M.9 dosyası banka ödeme incelemesinin yerine geçmez. Aynı şekilde bankanın akreditif açması, il müdürlüğünün yatırım koşullarını onayladığı anlamına gelmez; iki kurum farklı soruları değerlendirir.

Makine envanterindeki yerli ve ithal ayrımı açıklanmalıdır

Başvuru, yerli makine montajı ile ithal makine akreditifini ayrı koşullar olarak ele almalıdır. Bütün cihazların tek toplam bedel altında gösterilmesi, hangi belgenin hangi koşula cevap verdiğini belirsizleştirir. Envanterde her makinenin tedarik biçimi, mevcut konumu ve dayanak kaydı ayrı gösterilebilir. Bu çalışma resmî başvuru formuna ek yeni bir mevzuat şartı değil, açıklayıcı dosya düzenidir.

İthal makine bulunmayan yatırımda bulunmayan bir akreditif belgesi varmış gibi kayıt oluşturulmaz; makine yapısı doğru açıklanır. İthal makine mevcutsa havale dekontunun m.9’da açıkça istenen akreditif belgesiyle aynı kabul edildiği varsayılmaz. Başvurucu yatırımın gerçek finansman yöntemini bildirir ve il müdürlüğünün değerlendirmesini bu gerçek veriler üzerinden ister. Belgede olmayan geri dönülmezlik niteliği başvurucunun tek taraflı açıklamasıyla tamamlanmaz.

Kapasite bilgisi ve makine listesi hazırlanırken odaların kapasite raporuna ilişkin görevi de ilgili dosya kapsamında dikkate alınır. Kapasite raporu, m.9’daki montaj veya akreditif belgesinin yerine otomatik geçmez. Hangi belgenin yatırım düzeyini, hangisinin teknik kapasiteyi ve hangisinin banka işlemini gösterdiği açık tutulmalıdır.

İl müdürlüğünün yerinde incelemesi ve rapor

M.9, üretim yerinin il müdürlüğü yetkililerince yerinde incelenmesini ve bu inceleme üzerine düzenlenecek rapora dayanılmasını açıkça öngörür. Başvurunun elektronik yapılması bu fiziksel incelemeyi kaldırmaz. Üretim yerinin dosyada doğru adresle gösterilmesi, makinelerin ve yatırım bölümlerinin açıklanan yerde bulunması gerekir. Şirket merkezinin başka yerde bulunması halinde üretim adresiyle merkez adresi karıştırılmaz.

İnceleme hazırlığı, belge dosyasındaki yatırım açıklamasının sahada anlaşılmasını sağlamalıdır. Makine yerleşimi, montajın durumu, üretim akışı ve ham madde ihtiyacı hakkında yetkili açıklama sunulabilmelidir. İdareye gösterilmeyen veya sonradan değiştirilen bir düzenin raporda değerlendirilmiş olduğu söylenemez. Başvuru sonrasında önemli değişiklik olduysa güncel bilgi ilgili işlem kaydına bağlanır.

Raporda belirtilen eksiklik veya tespit, işletmenin kendi ilerleme tablosuyla farklıysa farkın nedeni somut belgeyle açıklanır. Tesisin hazır olduğuna ilişkin genel bir beyan, sahada saptanan eksik montajı ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde raporda yanlış makine veya adres yer alıyorsa doğru kaydın hangi belgeye dayandığı gösterilir. İtiraz veya ek açıklama, incelenen somut koşula yönelmelidir.

SSBS başvurusunun içeriği ve temsil yetkisi

Tebliğ m.10/1, işlemlerin e-Devlet girişiyle SSBS üzerinden yürütülmesini düzenler. M.10/5 bilgi ve belgelerin içerik ve şeklinin Bakanlıkça belirlenmesini; m.10/6 ise il müdürlüğü onayı gereken işlemlerde ek bilgi ve belge istenebilmesini öngörür. Bu nedenle başvurucu, yalnız eski bir danışmanlık listesini kullanmakla yetinmez; mevcut sistem alanlarını ve ilgili başvuruda istenen belgeleri kontrol eder.

Başvuru açıklamasında işletme kimliği, üretim yeri, üretilecek ürün, ham madde engeli, yatırımın tamamlanan kısmı ve makine koşulları anlaşılır bir sıra içinde yazılır. İmzayı veya elektronik işlemi yapan kişinin temsil yetkisi güncel olmalıdır. Yatırımcı şirket ile makineyi satın alan şirket farklıysa ilişkinin hukuki dayanağı açıklanır. Grup şirketi ilişkisi tek başına bütün belgelerin birbirinin yerine kullanılmasını sağlamaz.

Belgelerin okunabilir ve tam sunulması gerekir. Çok sayfalı banka yazısının koşulları içeren bölümü, makine listesinin ekleri veya raporun sonuç sayfası eksik bırakılmamalıdır. Başvurunun sisteme kaydedildiği tarih ile il müdürlüğüne gönderildiği tarih ayrı kontrol edilir. Ek bilgi cevabı gönderildiğinde önceki talep numarası belirtilir; aynı yatırım için açılmış kayıtların hangisinin incelendiği takip edilir.

Yazı hangi amaçla kullanılır, hangi sonucu sağlamaz?

M.9 yazısı, işletmenin üretime başladığında sanayi siciline kaydedileceğini ilgili yerlere ibraz etmek için düzenlenir. Yazının kapsamı bu ifadeyle sınırlıdır. Belgenin alıcısı kendi işleminde başka koşullar arıyorsa bunlar ayrıca karşılanır. M.9’un bütün kurumlara, bütün muafiyetlere veya her ham madde satıcısına koşulsuz kabul yükümlülüğü getirdiği şeklinde genel bir sonuç kurulamaz.

İşyeri ruhsatı, çevre yükümlülüğü ve altyapı izinleri kendi düzenlemelerine tabidir. Özellikle OSB bağlantı izin belgesi atıksu ve altyapı ilişkisinin ayrı koşullarını ele alır. Sanayi sicil yazısı, işletmenin bütün üretim ve deşarj izinlerinin tamamlandığını gösteren toplu bir uygunluk belgesi olarak sunulamaz.

İbraz dosyasında yazının tarihi, düzenleyen müdürlük, işletme kimliği ve kullanım amacı korunur. Belgenin üzerinde bulunmayan süre veya hak başvurucu tarafından eklenmez. Bir kurumdan alınan kabul cevabı, aynı yazının başka kurumun farklı işleminde de yeterli olacağını kanıtlamaz. Yazıya dayanılarak yapılacak her talebin kendi hukuki koşulu ayrıca belirlenmelidir.

Ham madde sorunu çözülüp üretim başladığında yapılacak işlem

Üretim başladığında 6948 m.2’deki beyan ve kayıt yükümlülüğü gündeme gelir. M.9 yazısının daha önce verilmiş olması bu işlemi otomatik tamamlamaz. Tebliğ m.5/2, faaliyete başlama tarihinin tespitinde işletmenin beyan ettiği üretime başlama tarihini esas alır. Yazının düzenlenme tarihi, şirketin kuruluş tarihi ve üretim tarihi birbirine dönüştürülmemelidir.

Üretime geçişte mevcut yatırımın m.9 başvurusundaki açıklamayla aynı olup olmadığı kontrol edilir. Ürün, tesis, makine veya adres değişmişse eski hazırlık dosyası açıklamasız kopyalanmaz. Yeni kayıt beyanı gerçekleşen üretim organizasyonunu göstermelidir. İlk başvuruda sunulan akreditif ve montaj bilgileri tarihsel dayanak olarak saklanır; güncel üretim bilgisinin yerine geçmez.

Kanun m.2’deki iki aylık elektronik bildirim süresi, üretime başlandıktan sonraki yükümlülük bakımından izlenir. Ham madde yazısının alınması bu süreyi kaldıran veya belirsiz biçimde uzatan bir işlem değildir. Üretime başlamadan önce dosyayı yürüten kişilerle üretim başladıktan sonra beyanı gönderecek sorumlular arasında belge devri yapılması, işlemin takip edilebilirliğini sağlar.

Ret kararı ve eksiklerin tamamlanması

Tebliğ m.10/2, başvuruların il müdürlüğünce onaylanmasını veya gerekçesi belirtilerek reddedilmesini düzenler. Ret halinde hangi m.9 koşulunun karşılanmadığı belirlenmelidir. Ham madde engelinin açıklanmaması, yatırımın yeterli aşamaya gelmemesi, yerli makinenin monte edilmemesi ve ithal akreditif belgesinin eksikliği farklı sorunlardır. Cevap, ret gerekçesini karşılayan gerçek belge ve açıklamaya dayanır.

Eksikler tamamlandıktan sonra yeniden başvurulabilir. Önceki ret kararının tarihi, eksiklik ve yapılan düzeltme açıkça ilişkilendirilir. Yalnız başvuru metninin üslubunu değiştirmek, teknik eksikliği gidermiş sayılmaz. Tamamlanan montajın veya açılan akreditifin tarihi gösterilir; eski başvuru tarihinde var olmayan bir durum o tarihte mevcutmuş gibi sunulmaz.

Dosya sonunda üretim engeli, yatırım düzeyi, yerli montaj, ithal makineye ilişkin banka belgesi ve yerinde inceleme raporu birlikte değerlendirilir. Bu unsurlardan birinin varlığı diğerinin yerine geçmez. Yazı verilmesi, tam sicil kaydı ve diğer kurum izinleriyle karıştırılmadığında yatırımın üretime geçiş süreci doğru belgelerle izlenebilir; başvurucu belgenin hukuki kapsamını aşan taahhütte bulunmaz.

Üretim öncesi sanayi sicil yazısı hakkında sık sorulan sorular

Üretime başlamayan her yatırımcı bu yazıyı alabilir mi?

Hayır. SGM 2026/4 m.9, hammadde temin edemediğinden üretime başlayamayan işletmeyi ve maddede sayılan yatırım koşullarını düzenler. Yalnızca yeni yatırım yapılıyor olması yeterli değildir. Üretim engeli, yatırım düzeyi ve makine koşulları yerinde incelemeyle birlikte değerlendirilir.

Yazı tam sanayi sicil belgesiyle aynı mıdır?

Hayır. 9. madde yazısı, işletmenin üretime başladığında sicile kaydedileceğini belirtir. Sanayi sicil belgesi ise güncel bilgilere dayalı mevcut kaydı gösterir. İlgili kuruma ibrazda yazının kapsamı doğru belirtilmeli; henüz gerçekleşmeyen kayıt tamamlanmış gibi sunulmamalıdır.

Ön kayıt yaptırmak 9. madde yazısı için yeterli midir?

Ön kayıt Kanun’un 2. maddesine, özel yazı Tebliğ’in 9. maddesindeki koşullara dayanır. Ön kayıt yapılmış olması hammadde engelinin, yatırımın tamamlanma düzeyinin, yerli montajın ve ithal akreditifinin incelenmesini ortadan kaldırmaz. İstenen işlem başvuruda açıkça tanımlanmalıdır.

Yatırımın tamamlanması için sabit bir yüzde var mı?

9. madde yatırımın büyük ölçüde tamamlanmış olmasını arar; sabit yüzde belirlemez. Başvuruda tamamlanan işler ve kalan eksiklikler belgeleriyle gösterilir. Parasal harcama oranı tek başına üretim yerinin teknik hazırlığının tamamlandığını kanıtlayan ölçü olarak kullanılamaz.

Yerli makinenin faturası montaj koşulunu karşılar mı?

Fatura satın alma işlemini açıklayan belgedir. Tebliğ yerli makine ve teçhizatın monte edilmiş olmasını arar. Teslim, kurulum ve üretim yerindeki mevcut durum ayrıca gösterilmelidir. Satın alma ile fiilî montaj aynı aşama olarak kabul edilmez.

Akreditif başvuru formu ithal makine koşuluna yeterli midir?

Madde, geri dönülmez şekilde açılmış akreditifin belgelenmesini ister. Başvuru veya banka teklifi ile açılmış akreditif farklıdır. Banka belgesinin hangi makine alımına ilişkin olduğu, başvurudaki envanter ve ticari belgelerle eşleştirilerek açıklanmalıdır.

Yerinde inceleme yapılmadan yalnız belge üzerinden yazı düzenlenir mi?

9. madde üretim yerinin il müdürlüğü yetkililerince yerinde incelenmesini ve rapora dayanılmasını düzenler. Belgelerin elektronik sisteme yüklenmesi bu inceleme koşulunu ortadan kaldırmaz. Yatırımın mevcut durumu ile başvuru açıklamasının birbirini doğrulaması gerekir.

Ön yazı diğer üretim izinlerinin yerine geçer mi?

Hayır. Yazının işlevi sanayi siciline gelecekte yapılacak kaydı açıklamaktır. İşyeri ruhsatı, çevre veya bağlantı izinleri kendi düzenlemelerine tabidir. Başka bir kurumun hangi belgeyi kabul edeceği de ilgili işlemin hukuki koşulları çerçevesinde değerlendirilir.

Hammadde sorunu çözülünce otomatik sicil kaydı oluşur mu?

Üretim başladıktan sonra Kanun’un 2. maddesindeki beyan ve kayıt işlemleri yapılır. Ön yazı bu aşamayı kendiliğinden tamamlamaz. Üretime başlama tarihi, güncel faaliyet ve tesis bilgileriyle doğru şekilde bildirilmelidir; yazının tarihi otomatik başlangıç tarihi değildir.

Başvuru reddedilince hangi belge düzeltilmelidir?

Önce gerekçe belirlenir. Eksiklik hammadde bağlantısında, yatırım düzeyinde, montajda veya akreditif belgesinde olabilir. Tebliğ’in 10/2. maddesi eksiklikler tamamlanarak yeniden başvuruyu düzenler. Yanıt, ret gerekçesini karşılayan somut açıklama ve güncel belgelere dayanmalıdır.

Yatırım dosyasında üretim yerinin esas alınması

İstanbul, Mersin ve diğer illerde yatırımcı şirketin merkez adresiyle üretim yeri aynı olmayabilir. Başvuru, yerinde incelenecek tesis ve o tesise ilişkin makine kayıtları üzerinden hazırlanır. Ham madde yazısının kullanılacağı işlem, düzenleyen il müdürlüğünün belgesi ve üretime geçiş takvimi aynı dosyada izlenir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →