Yeniden İhracatta Bitki Sağlık Sertifikası: Re-Export Belge Zinciri, Miktar ve Parti Kontrolü
Türkiye’ye girmiş bitki veya bitkisel ürünün başka bir ülkeye gönderilmesi, yeni satış faturasının düzenlenmesiyle tamamlanan bir sağlık belgelendirmesi değildir. Yeniden İhracat Bitki Sağlık Sertifikası, menşe ülke belgesiyle Türkiye’deki giriş ve kontrol kayıtlarını yeni çıkışa bağlar. 5996 sayılı Kanun m.31 ve m.34 ile 2026 Bitki Karantinası Yönetmeliği m.20 uyarınca ürünün işlem geçmişi, çıkabilecek miktarı, alıcı ülkenin şartları ve önceki sertifika zinciri birlikte incelenir. İthalat sırasında verilen uygunluk, bu incelemenin yerine geçmez.
Bu dosyanın merkezinde aynı ürünün izlenebilirliği vardır: Hangi giriş belgesi hangi partiyi kapsar, o partiden daha önce ne kadar çıkarılmıştır, depoda hangi işlem yapılmıştır ve yeni alıcı ülke hangi bitki sağlığı şartlarını arar? Bölünen veya başka partilerle birleştirilen yükte bu sorular her bileşen için cevaplanır. Re-export belgesinin doğru hazırlanması, ticari stok miktarı ile sağlık belgesine bağlanabilen miktarın birbirinden ayrılmasını gerektirir. Aşağıdaki açıklamalar ilk ihracat sertifikasından farklı olan bu belge zincirini ele alır.
Re-export belgesinin kanuni ve idari dayanağı
5996 sayılı Kanun m.31/7, bitki sağlık sertifikalarının esasları ve modellerini Bakanlığın belirlemesini düzenler. M.34, dış ticaretteki sağlık kontrollerinin çerçevesini kurar. Bu yetkilere dayanan Bitki Karantinası Yönetmeliği m.20, yeniden ihracatı ayrıntılı düzenler. Yeni Yönetmelik 4 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir; dosya önceki 2011 metninin işlem alışkanlıklarıyla otomatik yürütülmemelidir.
Yeniden ihracat, Türkiye’ye girişi yapılan ürünün buradan başka ülkeye gönderilmesiyle ilgilidir. Zararlı bulaşmadan Türkiye üzerinden yalnız transit geçen ürün için m.9/5 kapsamında Türk sertifikası düzenlenmemesi farklı bir kuraldır. İthalattan sonra depolanan yabancı ürünün yeniden ihracatıyla, Türkiye’de üretilen ürünün ilk ihracatı da aynı başvuru geçmişine sahip değildir. İlk incelemede malın fiilî ve gümrük statüsü doğru saptanmalıdır.
Bu ayrım yalnız başlık seçimi değildir. İthalat uygunluğu verilmiş bir üründe ilgili müdürlüğün onaylı sureti ve miktar bilgisi aranırken, gıda kontrol başvurusu yapılmamış başka bir ürün grubu için farklı ekler düzenlenmiştir. Firma, önce bütün yabancı ürünleri tek klasöre koyup daha sonra sertifika istemek yerine, m.20/2’de hangi ürün ve işlem grubuna girdiğini belirlemelidir.
BKKTS başvurusu ve gümrük tescil belgesi
M.20/1’e göre ürün sahibi veya yetkili temsilcisi BKKTS üzerinden başvurur. Ürünün yetkili giriş gümrük idaresinde tescilini gösteren özet beyanın veya ilgili gümrük belgesinin aslı ya da onaylı sureti istenir. Bu belge, ürünün Türkiye’ye hangi kayıtla geldiğini gösteren başlangıç noktasıdır. Yalnız yeni satış faturası sunulması, önceki girişin ve sağlık kontrolünün belge zincirini tamamlamaz.
Gümrük beyanına eklenecek belgeler bakımından gümrük beyannamesinin belge ekleri ayrı bir kontrol alanıdır. Sağlık sertifikası numarası, ithalat uygunluk yazısı ve gümrük tescil numarası birbiriyle ilişkilendirilir; bunların aynı belge olduğu varsayılmaz. Elektronik kayda geçirilen bilginin asıl veya onaylı suretle eşleşmesi, sonraki miktar incelemesinin de temelini oluşturur.
İthalatı uygun bulunan ürünlerde hangi ekler aranır?
M.20/2-a, zirai karantina kontrolüne tabi ürünlerde, gönderici ülke sağlık sertifikasının önceki ithalat uygunluk yazısını düzenleyen müdürlükçe onaylanmış suretini ve çıkış yapabilecek ürün miktar bilgisi yazısını ister. İthalatçı şirketin arşivindeki onaysız görüntüyle yetinilmez. Onaylı suretin hangi giriş partisini kapsadığı ve miktar bilgisinin hangi tarih itibarıyla düzenlendiği dosyada anlaşılmalıdır.
Hem bitki sağlığı hem gıda ve yem güvenliği kontrolüne tabi listelerde bulunan, ithalatı uygun tamamlanmış ürünlerde m.20/2-b ayrıca ilgili uygunluk yazısı suretini düzenler. Bu grupta sağlık sertifikasıyla gıda ve yem uygunluğu birlikte izlenir. Bir kontrolün tamamlanmış olması diğerinin tamamlandığını göstermiyorsa dosya yanlış grupta hazırlanmış olur. Başvuru öncesinde her kontrolün tamamlanma yazısı ayrı bulunmalıdır.
Gıda kontrol başvurusu yapılmamış ürünün yolu farklı mı?
M.20/2-c, iki kontrol listesinde de yer alan fakat bitki sağlığı kontrolü olumlu tamamlandığı halde ithalat için gıda ve yem güvenliği başvurusu yapılmadığından ithalat uygunluk yazısı düzenlenmemiş ürünleri ayrıca ele alır. Burada bitki sağlığı kontrolünün tamamlandığı belirtilen sertifikanın onaylı sureti ve çıkabilecek miktar yazısı istenir. Bu grup için düzenlenmemiş bir ithalat uygunluk yazısı varmış gibi başvuru yapılamaz.
Yalnız ilgili gıda ve yem listesinde yer alan ürünlerde m.20/2-ç ve d, ithalat başvurusunun yapılıp yapılmamasına göre belge gruplarını ayırır. İthalat başvurusu yapılmamış grupta giriş beyannamesinin onaylı sureti, kabul edilen menşe belge türlerinden biri, gıda güvenliği kontrolü sonucundaki sağlık sertifikası ve miktar yazısı birlikte değerlendirilir. Müdürlük ayrıca ihracı yasak veya ön izne bağlı mallar yönünden ilgili il müdürlüğünden uygunluğu doğrular.
Bu ayrımların pratik sonucu, eksik belgenin adını aramadan önce ürünün işlem geçmişinin belirlenmesidir. İhracatçı bir çalışma tablosunda bitki sağlığı kontrolünü, gıda ve yem kontrolünü, ithalat uygunluğunu ve gümrük durumunu ayrı sütunlarda işaretler. Her sütundaki bilgi, ilgili yazı veya kayıt numarasıyla desteklenir. Böylece henüz yapılmamış işlemle belgesi kaybolmuş işlem birbirine karışmaz.
Çıkabilecek miktar ve önceki sertifikalar nasıl karşılaştırılır?
Re-export dosyasında giriş miktarı, önceki çıkışlar, mevcut stok ve yeni çıkış talebi birbirine bağlanır. Aynı giriş sertifikasının farklı müdürlüklerde yeniden kullanılması ihtimali m.20/2’de özellikle denetlenir. Şirketin ticari stok programında mal bulunması, bu miktarın hangi sağlık sertifikasının kapsamında olduğunu göstermiyorsa resmî belge bağlantısı eksiktir. Aynı ürün adını taşıyan farklı menşe partiler birbirinin yerine sayılamaz.
Birden fazla depo kullanılıyorsa fiziksel yer bilgisi de partiye bağlanır. Aynı partinin bölümleri farklı depolarda bulunabilir; ancak hangi bölümün hangi sertifikayla çıkışa konu olduğu bilinmelidir. Sevkiyatın bir kısmı hazırlanırken diğer kısmının satılmış olması, yeni sertifika başvurusunda toplam ithalat miktarının yeniden yazılmasını haklı kılmaz. Resmî miktar yazısı ile güncel stok arasındaki fark önceden açıklanmalıdır.
| Kayıt | Dosyadaki işlevi | Kontrol noktası |
|---|---|---|
| Menşe sağlık sertifikası | Ürünün önceki resmî sağlık kaydını gösterir | Asıl veya yetkili makamın onaylı sureti |
| İthalat ve kontrol yazısı | Tamamlanan kontrolün kapsamını ortaya koyar | Ürün grubuna uygun m.20/2 bendi |
| Önceki çıkış belgeleri | Aynı girişten daha önce kullanılan miktarı gösterir | Farklı tarih ve müdürlük kayıtları |
| Çıkabilecek miktar yazısı | Yeni sevkiyatın resmî miktar dayanağıdır | Depo stoku ve talep edilen partiyle eşleşme |
| Yeni paketleme ve yükleme kaydı | Fiziksel değişiklikleri açıklığa kavuşturur | Tasdik alanındaki ambalaj ve konteyner bilgisi |
Sevkiyatın bölünmesi veya farklı ithal partilerin birleştirilmesi
M.20/9, alıcı ülkenin karantina zararlılarıyla bulaşıklık bulunmaması koşuluyla yeniden paketlenmiş, yüklenmiş, depolanmış, bölünmüş veya başka ithal sevkiyatlarla birleştirilmiş ürünler için belge düzenlenmesini öngörür. Birleştirmede bütün eklenen ürünler alıcı ülkenin bitki sağlığı şartlarını karşılamalıdır. Bir partinin uygunluğu, aynı konteynere sonradan eklenen başka partinin uygunluğunu kanıtlamaz.
M.20/10, bölünmüş veya birleştirilmiş sevkiyatta menşe ülke ya da ülkelerin bütün ilgili orijinal sağlık sertifikalarının veya onaylı suretlerinin eklenmesini ister. Dosyada giriş sertifikası, eski parti numarası, yeni parti numarası ve çıkış miktarını ilişkilendiren liste hazırlanır. Bu liste, yeni ticari fatura hazırlanırken önceki belge numaralarının silinmesini önler. Farklı menşe partileri birleştirilmişse yeni belgede tek menşe varmış gibi işlem kurulamaz.
Deniz taşımasındaki ticari yük değişikliği için ikame eşya ve yük değişikliği kuralları ayrıca önem taşır. Taşıyanın farklı yükü kabul etmesi, sağlık makamının eski partiyi gösteren sertifikayı yeni yüke uygulaması sonucunu doğurmaz. Ticari taşıma izni ile fitosaniter belge kapsamı ayrı doğrulanmalıdır.
Birden çok ülkeden yeniden ihraç edilmiş üründe belge zinciri
M.20/12, birden fazla yeniden ihracat görmüş sevkiyatta orijinal sağlık sertifikalarının tamamının veya onaylı kopyalarının eklenmesini düzenler. Tasdik beyanında yazılan sertifika numarası ise en son yeniden ihracat yapan ülkenin ulusal bitki koruma kuruluşunca verilen sertifikanın numarası olmalıdır. İlk üretim ülkesi belgesi ile son re-export belgesinin görevleri bu nedenle farklıdır.
Belge zinciri hazırlanırken ülkeler ve belge tarihleri sıralanır; her belgenin hangi önceki sertifikaya dayandığı gösterilir. Aradaki bir ülkeye ait belge eksikse sadece son satıcının faturasını sunmak zinciri tamamlamaz. Onaylı suretin okunaklı olması, ek sayfalarının bulunması ve parti kapsamını göstermesi gerekir. İhracatçının birbiriyle bağlantısız belgeleri aynı PDF içinde birleştirmesi hukuki bağlantının kurulduğunu göstermez.
Zincir çizelgesinde belgenin yalnız numarası değil, onu düzenleyen ulusal bitki koruma kuruluşu, ülke, ürün miktarı ve eklerinin sayısı da yer alır. Bir belge birden fazla sayfadan oluşuyorsa sonradan ayrılan sayfa, üretim yeri koşullarına ilişkin beyanı görünmez hâle getirebilir. Bu nedenle müşteriye gönderilecek belge seti, müdürlüğe verilen onaylı setle sayfa sayısı ve içerik bakımından karşılaştırılır.
Menşe ülkenin ek deklarasyonu neden Türk belgeye kopyalanamaz?
M.20/13, Türkiye’deki yeniden ihracat sertifikasına yazılacak ek deklarasyonun Türkiye’deki uygulamalarla ilgili olmasını şart koşar. Menşe ülke sertifikası veya suretindeki ek deklarasyonlar Türk re-export sertifikasına aktarılamaz. Bunun nedeni belge zincirindeki her resmî makamın kendi doğruladığı bilgiyi göstermesidir. Yabancı üretim dönemine ilişkin beyan, belge eki olarak korunur; Türkiye’de yapılmış tespit gibi yeniden yazılmaz.
Alıcı ülkenin istediği vejetasyon dönemi kontrolü veya toprak analizi Türkiye’de karşılanamıyorsa m.20/14’teki yollar incelenir. Bilginin menşe sertifikasında bulunması, menşe ülkenin yetkili kuruluşunun o sertifikaya bağlı ek belge düzenlemesi veya alıcı ülkenin eşdeğer kabul ettiği alternatif sağlık tedbirinin uygulanması bu kapsamda düzenlenmiştir. Alternatif tedbirin eşdeğer olduğunu ihracatçı kendi başına ilan edemez; kabul şartı gerçekten sağlanmalıdır.
Hangi durumlarda re-export sertifikası düzenlenmez?
M.20/6, ilgili zirai karantina listesi kapsamındaki ürünün giriş kontrolünde bitki sağlığı uygunsuzluğu tespit edilirse yeniden ihracat sertifikası düzenlenmeyeceğini belirtir. Türkiye’ye ithalatı reddedilen ürünü yalnız başka ülkeye satmaya karar vermek, bu engeli ortadan kaldırmaz. Ayrıca m.20/8, alıcı ülkenin karantina zararlısı kabul ettiği organizmayla bulaşık ürün için de sertifika düzenlenmesini yasaklar.
M.20/7, ürünün niteliğini değiştirecek işleme tabi tutulması durumunda re-export belgesine ilişkin sınırlama getirir; işlenmiş ve işlenmemiş ürün için alıcı ülkenin sağlık ithalat şartları aynıysa istisna uygulanır. Bu nedenle basit yeniden ambalajlama ile ürünün niteliğini değiştiren işlem ayrı değerlendirilir. Dosyada yapılan işlemin adı kadar ürünün önceki ve sonraki niteliği ile alıcı ülkenin şartlarının aynı olup olmadığı da gösterilmelidir.
M.20/11 uyarınca bulaşma riski tespit edildiğinde ek kontrol veya laboratuvar analizi yapılır. İlk girişte temiz bulunmuş ürünün depolama sırasında aynı durumda kaldığı varsayılamaz. Depo hareketleri, ambalaj açılması ve yapılan uygulamalar, yeniden ihracat kontrolünde anlam taşır. Eski raporun tarihiyle yeni çıkış tarihinin farklı olması tek başına uygunsuzluk değildir; fakat aradaki sürecin izlenebilirliğini gerekli kılar.
Bakanlığın kontrolüne tabi olmayan üründe alıcı ülke talebi
M.20/3, Türkiye gümrük sahasında bulunan ve Bakanlığın kontrolüne tabi olmayan bir ürün için alıcı ülkenin ulusal bitki koruma kuruluşunca talep edilmesi halinde, resmî kontrol sonucunda yeniden ihracat sertifikası düzenlenmesini öngörür. Burada aranan talep, yalnız ithalatçı şirketin ticari isteği değildir. Dosyada talebin yetkili ülke kuruluşundan geldiği ve hangi ürünü kapsadığı anlaşılmalıdır. Ürünün Türkiye’de belirli bir kontrol listesinde yer almaması, alıcı ülkenin resmî talebinin her durumda karşılıksız kalacağı anlamına gelmez.
Bu yola başvurulurken ürünün gümrük sahasında bulunması şartı ile mevcut belge geçmişi birlikte değerlendirilir. Talep edilen sertifikaya hangi eklerin bağlanacağı, ürünün giriş kaydı ve önceki sağlık belgeleri üzerinden açıklanır. Ticari alıcının örnek bir belge göndermesi, örneğin üzerinde yazılı bütün ifadelerin Türk makamınca aynen tasdik edileceğini göstermez. Özellikle yabancı üretim koşullarıyla Türkiye’deki işlemleri ayıran m.20/13 sınırı korunur.
Yeni sertifika ve eklerinin son kontrolü
M.20/4-5 uyarınca menşe sağlık sertifikaları veya onaylı suretleri yeni belgeye eklenir; tasdik bölümünde orijinal veya suret durumu, ambalajın yenilenmesi, konteynerlerin değişmesi ve ek denetim bilgileri doğru işaretlenir. Bu alanlar biçimsel ayrıntı değildir. Alıcı ülke, sevkiyatın önceki halinden ne ölçüde değiştiğini bu kayıtlardan görür. Şirket son okumada yeni belgeyi yalnız fatura ile değil, depo ve paketleme kayıtlarıyla da karşılaştırır.
Ürünün organik olması durumunda organik ithalat sertifikası ve organik statü ayrı izlenir. Bitki sağlık sertifikası organik niteliği veya ticari kaliteyi doğrulayan belge olarak kullanılmaz. Yeniden ihracatta sağlık belge zinciri korunurken organik sertifikasyon ve gümrük belgelerinin kendi şartları da tamamlanır. Aynı ürün için farklı belgelerin bulunması, birbirlerinin yerine kullanılabilecekleri anlamına gelmez.
M.19/12, yeniden ihracat sertifikası düzenlendikten sonra on dört gün içinde çıkış yapılmasını; aksi halde yeniden kontrolü düzenler. Son dosyada yeni sertifika tarihi, planlanan çıkış ve bütün eklerin teslim kaydı izlenir. Belge asıllarının hangi tarafa verildiği açık olmalıdır. Çıkış tamamlandığında kalan miktar cetveli güncellenir ve aynı giriş sertifikasına dayanacak sonraki başvuru için doğru bakiye korunur.
Çıkış hazırlığında adres veya giriş noktası değişirse, firma sertifika üzerinde kendisi düzeltme yapmaz. M.22/18, miktar ve varış ülkesi dışındaki belirli istisnai değişikliklerde yenilemeyi düzenler; eski belge ve onaylı suretleri istenir, eski sertifika iptal edilir ve yenisi farklı numarayla düzenlenir. Miktar artışını basit adres düzeltmesi gibi sunmak bu yenileme kuralına dayanmaz. Değişikliğin kapsamı başvuru dilekçesinde açıkça belirtilir.
Re-export sertifikası hakkında uygulama soruları
Re-export başvurusunda yalnız yeni satış faturası yeterli mi?
Hayır. M.20/1 gümrük tescilini gösteren özet beyan veya ilgili belgenin aslını ya da onaylı suretini ister. M.20/2 uyarınca ürünün kontrol durumuna uygun sağlık, uygunluk ve miktar belgeleri ayrıca hazırlanır.
Menşe sertifikası Türk re-export belgesine eklenir mi?
Evet. M.20/4 menşe ülkenin orijinal sağlık sertifikasının veya onaylı suretinin eklenmesini düzenler. Yeni belge, önceki sertifikayı ortadan kaldırmaz. Bölünme ve birleştirmede de ilgili bütün menşe belgelerinin bağlantısı korunur.
Farklı ithal partileri tek sevkiyatta birleştirebilir miyim?
M.20/9 kapsamında bütün eklenen ürünler alıcı ülkenin sağlık şartlarını karşılamalı ve ilgili karantina zararlılarıyla bulaşık olmamalıdır. M.20/10 uyarınca ilgili menşe sertifikaları veya onaylı suretleri yeni belgeye eklenir.
Aynı giriş sertifikası farklı miktarlar için tekrar kullanılabilir mi?
Bölünmüş çıkışlar düzenlemede öngörülmüştür; ancak önceki çıkışlar ve kalan miktar denetlenir. M.20/2 başka müdürlükte veya başka tarihte düzenlenmiş sertifikaların kontrolünü ister. Başlangıç miktarı her başvuruda yeniden mevcut kabul edilemez.
Menşe belgesindeki ek deklarasyonu Türk sertifikaya taşıyabilir miyim?
M.20/13 buna izin vermez. Türkiye’nin ek deklarasyonu Türkiye’deki uygulamalarla ilgili olmalıdır. Yabancı üretim koşulları, menşe belgesi veya onun yetkili ek belgesi üzerinden korunur; Türkiye’de yapılmış tespit gibi yeniden yazılmaz.
Ürün üç ülkeden yeniden ihraç edilmişse hangi numara yazılır?
M.20/12 tasdik beyanında en son yeniden ihracat yapan ülkenin yetkili kuruluşunun sertifika numarasını arar. Bunun yanında bütün ilgili orijinal sertifikalar veya onaylı kopyalar zincire eklenmelidir. Yalnız son belgeyle yetinilmez.
İthalatta bitki sağlığı yönünden reddedilen ürüne re-export belgesi verilir mi?
M.20/6 kapsamındaki giriş uygunsuzluğunda yeniden ihracat sağlık sertifikası düzenlenmez. Başka müşteri bulunması bu tespiti kendiliğinden kaldırmaz. Ürün hakkında uygulanacak iade ve diğer tedbirler kendi hükümlerine göre yürütülür.
Paket değişikliği yapılmış ürüne sertifika alınabilir mi?
M.20/9 yeniden paketlenmiş ürünleri gerekli sağlık koşullarıyla kapsar. Paket değişikliği sertifikanın tasdik alanında doğru gösterilir. Ürünün niteliğini değiştiren işleme ilişkin m.20/7 sınırı ise ayrıca değerlendirilir; iki işlem aynı değildir.
Yabancı üretim dönemine ait kontrol Türkiye'de yapılamıyorsa ne olur?
M.20/14 menşe sertifikasındaki beyan, menşe kuruluşunun ek belgesi veya alıcı ülkenin kabul ettiği eşdeğer sağlık tedbiri yollarını düzenler. İhracatçının kendi yazısı ya da kabulü doğrulanmamış bir analiz bu şartları otomatik karşılamaz.
Re-export sertifikasından sonra çıkış süresi nedir?
M.19/12 uyarınca sertifikanın düzenlenmesinden itibaren on dört gün içinde çıkış yapılmalıdır. Çıkış gerçekleşmezse ürün yeniden kontrol edilir. Belge zincirinin doğru olması, bu çıkış takvimini izleme yükümlülüğünü kaldırmaz.
Yeniden ihracatın liman ve depo dosyası
İstanbul veya Mersin’deki limandan çıkacak bir partinin başka şehirdeki depodan hazırlanması halinde, ürünün giriş belgeleri ile güncel depo kayıtları aynı dosyada toplanır. Yeni satış işlemini yapan şirketin merkez adresi, menşe belgesinin onayını verecek müdürlüğü veya ithalat uygunluğunu düzenleyen makamı kendiliğinden değiştirmez. Başvuru temsilcisi, belgenin hangi müdürlükte bulunduğunu çıkış programı kesinleşmeden belirlemelidir.
Resmî kaynaklar ve mevzuat
- Tarım ve Orman Bakanlığı – 5996 sayılı Kanun — m.31/7; m.34
- Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – 2026 Bitki Karantinası Yönetmeliği — m.19/12; m.20; m.22; m.27–28
Son mevzuat kontrolü: 24 Ekim 2026.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki değerlendirme için iletişim
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
