ISPM 15 İşaretleme İzin Belgesi: Isıl İşlem Tesisi, Operatör ve Başvuru Dosyası

ISPM 15 işaretleme yetkisi, yalnız fırın satın almakla veya belgeli operatör çalıştırmakla kazanılmaz. İşletmenin başvuru belgeleri, personeli ve teknik sistemi birlikte incelenir; izin belgesine esas denetim tamamlanarak işletme adına belge düzenlenir. Operatörün kişisel belgesi, tedarikçinin kayıt belgesi ve işletmenin işaretleme izin belgesi farklı faaliyetlere ilişkindir. Yatırım dosyasında önce hangi faaliyetin yapılacağı açıkça belirlenmelidir.

5996 sayılı Kanun’un 15/9. maddesi, Bakanlıkça belirlenen ahşap ambalaj malzemelerini üreteceklerin onay almasını zorunlu tutar. Ayrıntılı tesis ve başvuru düzeni, 26 Temmuz 2024 tarihli Ahşap Ambalaj Malzemelerinin Isıl İşleme Tabi Tutulması ve İşaretlenmesine Dair Yönetmelik’in 5, 6, 9 ve 11. maddelerindedir. Bu yazı ilk izin, sonradan yapılacak teknik değişiklikler ve 2026 geçiş takvimini aynı tesisin devam eden yükümlülükleri olarak inceler.

İşaretleme izni hangi faaliyete yetki verir?

Yönetmelik m.5/7 uyarınca izin alacak işletmenin ahşabı kesme, biçme, çakma ve benzeri imalat makinelerine sahip olması zorunlu değildir. Yalnız HT veya DH fırını kurularak, Yönetmelikteki şartlarla ısıl işlem ve işaretleme hizmeti verilebilir. Dolayısıyla başvuru dosyasının amacı imalat kapasitesini kanıtlamakla sınırlı değildir; esas konu, ahşabın gerekli işlemden geçirildiğini güvenilir teknik kayıtlarla gösterebilen ve yetkili personelle çalışan bir tesistir.

İşaretleme izni, tesisin bütün kamu hukuku izinlerini tek belgede toplamaz. Yapının imar durumu ve işyerinin faaliyet ruhsatı ayrı inceleme konularıdır. Tesis kuruluşunda işyeri açma ve çalışma ruhsatı şartları ile işaretleme dosyasının adres ve faaliyet bilgileri birlikte karşılaştırılmalıdır. Bir dosyadaki olumlu kararın diğer idare adına verilmiş izin gibi sunulması, yatırımın hukuki durumunu yanlış gösterir.

Başvuru nereye yapılır ve hangi belgeler hazırlanır?

M.5/1 ve m.14/1 gereğince başvuru, zirai karantina müdürlüğü bulunan illerde bu müdürlüğe, diğer illerde il tarım ve orman müdürlüğüne yapılır. Belgeler asıl, düzenleyen kurum tarafından onaylanmış suret veya aslı görülerek ilgili müdürlükçe onaylanan suret olarak sunulur. Evrak tesliminde verilen kayıt numarası ile ek listesi saklanmalıdır. Bu kayıt, hangi fırın ve hangi personel için inceleme istendiğinin sonradan belirlenmesini sağlar.

İlk başvuruda m.5/3 kapsamında Ek-2/A dilekçesi, Ek-3 fırın teknik özellikleri belgesi, Ek-4 operatör iş sözleşmesi, Ek-5 yerleşim krokisi ve ilgili ticaret veya esnaf sicili gazetesi hazırlanır. Operatör işletmenin sahibi veya ortağıysa bu sıfat belgelenir ve iş sözleşmesi istisnası değerlendirilir. Teknik özellik belgesindeki ölçülerin, krokideki fırınların ve ticaret sicilindeki adresin aynı tesise ilişkin olması gerekir; farklı projelerden alınmış belgeler tek dosyada birleştirilmemelidir.

Merkez için alınmış bir izin belgesi, şubedeki fırının ayrıca incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz. M.5/4, şube başvurularında sicil gazetesinde merkez ve şube bilgilerinin bulunmasını, diğer evrakın şube adresine göre düzenlenmesini ister. Aynı işaret numarasının kullanılmasına ilişkin seçenek de tesislerin tek denetimle yetkilendirildiği anlamına gelmez. Şube fırınlarının numaraları, görevli operatörler ve teknik kayıtlar hangi yerde işlem yapıldığını gösterecek biçimde tutulur.

50 metreküp fırın şartı ve kanuni istisnaları

Yönetmeliğin m.4/1-kk hükmünde HT fırını için asgari 50 metreküp büyüklük yer alır. Bununla birlikte m.22/3, yalnız kendi ihraç ürününde ihtiyaç duyduğu ambalaja işlem yapan ve ticari amaçla başkasına hizmet vermeyen kullanıcılar için bu asgari büyüklüğü aramaz. İstisnanın dayanağı işletmenin ihracatçı olması tek başına değildir; faaliyetin kendi ihracat ambalajıyla sınırlı yürütülmesidir. Başkasına işlem hizmeti verilmesi bu koşulla bağdaşmaz.

22/4. maddede, yalnız belirtilen kompozit meyve kasası ve kutu gibi malzemelerin bileşenlerine işlem yapan izinli işletmeler için de 50 metreküp şartına istisna vardır. Ancak bu işletmeler, bu sınırlı faaliyet dışında palet, sandık, kasa, istif tahtası veya makara gibi diğer monte ve demonte ambalajlara işlem yapamaz. İstisna, daha küçük fırınla bütün pazara hizmet verme yetkisi değildir; izin kapsamındaki malzeme listesiyle satış ve hizmet kayıtları birbirini doğrulamalıdır.

1 Temmuz 2025 öncesinde izinli olup 50 metreküpten küçük HT fırını kullanan eski işletmeler için geçici m.1/1 ayrıca incelenir. Hüküm, m.5/5-a, b, c ve d kapsamındaki denetim gerektiren yenileme başvurularında büyüklüğe uyumu arar. Bütün eski fırınların sırf takvim değiştiği için aynı anda yasaklandığı sonucu çıkarılamaz. Tesisin yapılaşma dosyası da sanayi tesislerinde yapı ruhsatı kuralları çerçevesinde ayrıca kontrol edilir.

HT ve DH yöntemlerinde izin dosyası neden farklı hazırlanır?

Yönetmeliğin 4. maddesi HT yöntemini, ahşap kalınlığının orta noktası sıcaklığı dahil en az 56 °C’de kesintisiz otuz dakika ısıtma olarak tanımlar. Bu, yalnız fırın içindeki havanın belirtilen sıcaklığa ulaşmasıyla karşılanan bir koşul değildir. Teknik teklif ve denetim hazırlığında ölçümün nereden alınacağı, ahşabın özellikleri ve kaydın süreyi nasıl göstereceği birlikte ele alınmalıdır.

DH yöntemi ise kalınlığı yirmi santimetreyi geçmeyen ahşap malzemelerde, yüzey sıcaklığı dahil en az 60 °C’nin en az bir dakika sağlanmasına ilişkin farklı bir yöntemdir. 4. maddedeki DH fırını tanımında asgari beş metreküp hacim bulunur. Bu ölçütleri HT fırınının elli metreküp tanımıyla birleştirerek tek bir genel fırın şartı oluşturmak doğru değildir; satın alınan sistemin yöntemi baştan belirlenmelidir.

Denetimde kullanılan ölçüm yerleşimi ve test kayıtları da yönteme göre hazırlanır. 11/7. madde DH testini ayrıca düzenler; 11/9. madde ise birden çok sistem ve fırında her biri için ayrı test yapılmasını ister. Bir fırının başarılı testi, aynı işletmedeki diğer fırınlara otomatik uygunluk sağlamaz. Yatırım sözleşmesinde cihaz sayısı ve yöntem açıkça tanımlanmalı; kabul dosyası her fırının kendi kayıtlarıyla kurulmalıdır.

Operatör belgesi ve aynı adreste üç fırın kuralı

M.9/1’e göre operatör adayının en az lise mezunu olması, belirlenen beş günlük teorik ve uygulamalı eğitimin tamamına katılması ve sınavdan en az 70 puan alması gerekir. Eğitim sonunda verilen operatör belgesi kişiye aittir. İşletmenin işaretleme izin belgesiyle aynı belge değildir. Başvuru dosyasında personelin eğitim belgesinin bulunması, tesisin teknik denetiminin yapılmasına ilişkin zorunluluğu kaldırmaz.

Her izinli işletmede en az bir operatör istihdam edilir. Aynı adreste üç veya daha fazla fırın varsa m.9/3 gereğince en az iki operatör gerekir. Operatör sayısı bire düşerse m.9/4 uyarınca yalnız iki fırın kullanılabilir. İşletmenin fırın sayısını personel çizelgesiyle birlikte takip etmesi bu nedenle gereklidir. Yedek personel planı bulunmaması, kullanıma onaylı bir fırının fiilen çalıştırılmasını personel şartı nedeniyle engelleyebilir.

İstihdam edilen operatör başka bir izinli işletmede ayrıca istihdam edilemez. Her personelle Ek-4 sözleşmesi yapılır; işletme sahibi veya ortağı için sözleşme aranmaz. M.9/5 operatör değişikliklerinin en geç bir ay içinde bildirilmesini ve noter onaylı sözleşme örneğinin aynı hükümdeki başlangıç tarihinden itibaren sunulmasını düzenler. Başvurunun merkez ve şubeleri kapsaması da tek operatörün farklı tesisler arasında ortak gösterilmesine izin vermez.

Denetim yalnız fırının ısındığını kontrol etmez

İzin denetiminde m.11 uyarınca HT işlemi için ahşabın çekirdek sıcaklığı, farklı ölçüm noktaları ve süre birlikte değerlendirilir. On üç ahşap sıcaklık ölçerle yapılan test ve en az iki ortam ölçeri, fırının her bölümündeki koşulları göstermeyi amaçlar. Test sonunda en geç ısınan dört bölge belirlenir. Birden fazla fırın veya otomasyon sistemi bulunduğunda uygunluk, her sistem ve fırın için ayrı testle tespit edilir.

Uygun test sonucunda Ek-7 denetim raporu hazırlanır ve Ek-8 izin belgesi imzaya sunulur. Fotoğraflar, sıcaklık grafikleri, sayısal kayıtlar, sensör yerleşim şeması ve başvuru evrakı idari dosyada saklanır. İşletmenin kendi dosyasında da denetlenen cihazların kimliğini ve onaylanan yerleşimi takip edebilmesi gerekir. İzin sonrasında cihaz değişikliğinin sıradan bakım mı, yenileme gerektiren teknik değişiklik mi olduğunu anlamak için bu başlangıç kaydı önem taşır.

Sıcaklık ölçerler ve kayıt ekipmanı için m.6/1-ç kapsamında yılda en az bir kez, ilgili sıcaklık konusunda TÜRKAK tarafından akredite laboratuvarda 56 derece değeri için kalibrasyon gerekir. Dosyada yalnız laboratuvarın genel tanıtımı yerine ölçüm cihazını tanımlayan sertifika saklanmalıdır. Cihazın seri numarası, kalibrasyon tarihi ve tesiste kullanılan cihazla eşleşmesi kontrol edilir. Kabloya ek yapılması da m.6/1-d kapsamında yasaklandığından kurulum sonrasındaki teknik müdahaleler kayıtsız bırakılmamalıdır.

Taşınma, yeni fırın, devir ve unvan değişikliğinin sonucu

M.5/5-a kapsamında başka adrese taşınmadan önce başvuru yapılır; taşınma sonrasında gerekli belgeler ve yeni denetimle izin yenilenir. Yenilemeye kadar işlem ve işaretleme yapılamaz. Tesis içindeki fırının yerini, ısıtma sistemini veya otomasyonu değiştirme de m.5/5-b kapsamında ele alınır. Malikin aynı kalması veya işyerinin aynı parselde bulunması, onaylanan teknik yerleşimin değiştirilmesini kendiliğinden serbest hale getirmez.

İlave fırın kurulmasında önemli ayrım vardır: Yeni fırın onaylanmadan kullanılamaz; fakat m.5/5-c uyarınca daha önce onaylanmış mevcut fırınların çalışması sürer. İşletme, eski ve yeni cihazların numaralarını kayıtlarda açık ayırmalıdır. Devirde ise noter onaylı devir sözleşmesi ve yenileme dosyası gerekir; devreden sözleşme tarihinden, devralan da belge yenilenene kadar işlem yapamaz. Ticari teslim tarihi izin tarihinin yerine geçmez.

Yetkili kurumun numarataj çalışması nedeniyle adresin yazımının değişmesi ile gerçek taşınma aynı olay değildir. M.5/5-e numarataj, m.5/5-f unvan değişikliği için değişikliği izleyen iki ay içinde yenileme başvurusu öngörür ve yenilenmeye kadar faaliyetin sürmesine izin verir. Buna karşılık taşınmanın yasak dönemi korunur. Dosyada belediye numarataj belgesi veya unvan değişikliği gazetesi bulunması, hangi hukuki yolun uygulanacağını somutlaştırır.

Otomatik çakım ve işaretleme hattı sonradan kurulursa m.5/5-ç uyarınca fatura eklenerek otuz gün içinde yenileme başvurusu yapılır. Buradaki faaliyet ayrımı özeldir: Belge yenilenene kadar ısıl işlemden sonra işaretleme sürer; işlemden önce işaretleme yapılamaz. İşletme, yeni hattı satın aldığı için işlem sırasını hemen değiştirmemelidir. Yeni hattın denetim raporuna alınması ile izin belgesinin yenilenmesi, üretim planındaki değişiklik tarihini belirleyen hukuki aşamalardır.

2026 otomasyon geçişi kimleri ilgilendirir?

Geçici m.1/6, 1 Temmuz 2025 öncesinde izin alan işletmelerin mevcut otomasyonunu, sistemi sağlayan işletmeye 30 Haziran 2026’ya kadar güncelletmesini düzenler. Bu güncelleme fatura ile belgelenir; hüküm kapsamındaki güncellemede izin belgesi yenilenmez. Ancak bu tarihe kadar gerekli özellikleri sağlayamayan sistemin, uygun başka bir sistemle 1 Temmuz–31 Aralık 2026 arasında değiştirilmesi gerekir. Sistem değişikliği m.5/5-b kapsamında izin yenilemeyi gerektirir.

Aynı geçici hüküm, sistemini değiştirmeyen ilgili işletmelerin izinlerinin 1 Ocak 2027’den itibaren askıya alınmasını, askı süresi sonunda eksiklik sürüyorsa iptalini düzenler. Bu takvim yeni kurulacak her tesis için verilmiş genel bir teknik şart ertelemesi değildir. Eski izin tarihi, güncelleme faturası, sistem uygunluk bilgisi ve yenileme başvurusunun birlikte incelenmesi gerekir. Yalnız yazılım satıcısıyla sözleşme yapmak, tamamlanmış güncellemenin veya onaylanmış değişikliğin kanıtı sayılmaz.

Karekod konusunda m.22/7 ile geçici m.1/7 birlikte okunur: Bakanlık yönergesi yürürlüğe girinceye kadar işlemler karekod uygulanmadan yürütülür. Bu nedenle otomasyon uygunluğu, izlenebilirlik ve karekodun uygulanma aşaması ayrı kontrol edilir. İşletme dosyasında kullanılan güncel Bakanlık yönergesinin tarih ve sürümü bulunmalıdır. Geçiş hükmünü görmeden her eksik karekodu aynı hukuki ihlal olarak nitelemek de, yönergeyi kontrol etmeden kalıcı muafiyet kabul etmek de doğru değildir.

Fırın ve otomasyon tedarik sözleşmesinde hangi çıktılar tanımlanmalı?

Tesisin teknik şartları sağlayabilmesi, ekipman teklifinde yalnız kapasite ve satış bedeli yazılmasıyla gösterilemez. 6. maddedeki otomasyon özellikleri, ürün çeşidi, miktar, ölçü ve fırın numarası girişini; işlem sırasında sıcaklık verisinin kaydını ve uygun işlem tamamlandıktan sonra parti numarası oluşturulmasını kapsar. Tedarik sözleşmesindeki teslim konusu, bu işlevlerin tesisin gerçek cihazlarıyla çalışmasını denetlenebilir biçimde tarif etmelidir.

İşletmeye teslim edilecek teknik belge, kurulum krokisi, kalibrasyon kayıtları ve kullanım eğitimi birbirinden ayrı kalemlerdir. Üreticinin reklam broşürü, işletmenin gerçek kurulumunu gösteren Ek-3 veya Ek-5 yerine kullanılamaz. Kurulan cihazın kimliği, yerleşimi ve sözleşmedeki model bilgisi eşleşmelidir. Değiştirilen donanımın önceki izin dosyasına etkisi de teslim ve bakım kayıtlarında açıklanmalıdır.

İdarenin izin kararıyla satıcının sözleşmesel edimi farklıdır. Satıcının denetim gününde destek vermesi kararlaştırılabilir; fakat bu taahhüt idare adına izin garantisi oluşturmaz. İşletmenin teknik kabul tutanağı da kamu makamının denetimini tamamlamaz. Eksik işlev saptandığında teknik uygunsuzluk ile ticari teslim eksikliği ayrı kaydedilirse hem izin dosyası hem sözleşme talebi somut belgeler üzerinden yürütülür.

İzin sonrasında sürdürülecek dosya ve uyuşmazlık hazırlığı

M.12 kapsamında tesisler yılın ilk ve ikinci altı aylık dönemlerinde birer kez olmak üzere yılda en az iki kez denetlenir. Operatör veya işletme yetkilisi hazır bulunur; tutanağın bir nüshası işletmeye verilir. Personel, kalibrasyon ve cihaz değişikliği belgeleri güncel tutulmalıdır. İşletme, denetim tutanağındaki teknik tespiti sözlü açıklamayla geçiştirmek yerine hangi cihaz, kayıt ve işleme ilişkin olduğunu belge üzerinden karşılaştırmalıdır.

Başvurunun uygun bulunmaması halinde m.14/1-ç yazılı cevap verilmesini öngörür. Ret yazısı, başvuru ekleri, ölçüm sonuçları ve denetim raporu birlikte incelenerek eksikliğin belgeye mi, teknik koşula mı yoksa faaliyet kapsamına mı ilişkin olduğu belirlenir. İtiraz dosyasında tamamlanmış bir eksikliğin belgesi ile ilk tespitin yanlış olduğu iddiası ayrı kurulmalıdır. İşletmenin kendi değerlendirmesi, izin verilmeden işaretlemeye başlama yetkisi sağlamaz.

Müşteri sözleşmeleri de izin kapsamına uygun hazırlanmalıdır. İşlem hizmetinin hangi tesiste ve hangi kayıtlarla sunulacağı, teslim edilecek ısıl işlem çıktısı ve ambalajın muhafaza sorumluluğu açıklaştırılır. Taşıma aşamasındaki ayrı borçlar için TTK m.862 kapsamında ambalajlama ve işaretleme sorumluluğu incelenebilir. Sözleşmede ISPM 15 ifadesinin bulunması, fiilen izin dışındaki fırında yapılan işlemi hukuka uygun hale getirmez.

İzin belgesindeki fırın sayısını, personel listesini ve güncel işletme durumunu tek kontrol çizelgesinde izlemek dosya yönetimi bakımından yararlıdır. Çizelgede değişiklik olayı, gerçekleşme tarihi, ilgili madde, başvuru tarihi ve idarenin cevabı ayrı alanlarda tutulabilir. Böylece iki aylık unvan bildirim süresiyle taşınma öncesi başvuru zorunluluğu birbirine karıştırılmaz. Bu çizelge resmî izin belgesi yerine geçmez; işletmenin süreli görevlerini denetlenebilir biçimde takip etmesini sağlar.

ISPM 15 tesisi ve işaretleme izni hakkında sık sorulan sorular

Palet üretmeden yalnız ısıl işlem hizmeti verilebilir mi?

Evet. Yönetmelik m.5/7, imalat makinelerine sahip olmayı şart koşmaz. HT veya DH fırını kuran işletme, diğer başvuru, personel ve denetim şartlarını sağlayarak işlem ve işaretleme izni alabilir.

Operatör belgesi şirket adına işaretleme yetkisi sağlar mı?

Hayır. Operatör belgesi kişiye, işaretleme izin belgesi denetlenen işletmeye ilişkindir. Tesis m.5 ve m.11 sürecini tamamlamalıdır; yalnız belgeli personel çalıştırmak işletme iznini oluşturmaz.

Üç fırın bulunan tesiste kaç operatör gerekir?

Aynı adreste üç veya daha fazla fırın için en az iki operatör zorunludur. Operatör sayısı bire düşerse m.9/4 gereğince yalnız iki fırın kullanılabilir; üçüncü fırının teknik onayı bu personel sınırını kaldırmaz.

İşletme sahibi operatörle iş sözleşmesi yapılır mı?

Operatörün işletme sahibi veya ortağı olduğu belgelendiğinde iş sözleşmesi aranmaz. Bu istisna operatör belgesi, eğitim ve görev şartlarını kaldırmaz. Sahiplik veya ortaklık bilgisi ilgili sicil belgeleriyle gösterilir.

Her HT fırını en az 50 metreküp olmak zorunda mı?

Genel tanımda bu büyüklük bulunur. Ancak m.22/3 ve 4’te kendi ihracat ambalajına işlem yapan kullanıcılar ile sınırlı kompozit bileşen faaliyeti için istisnalar vardır. Eski tesislerde geçici m.1/1 ayrıca değerlendirilir.

Yeni fırın başvurusu yapılırken eski fırın durur mu?

İlave fırın için m.5/5-c uygulanır. Yeni fırın onaylanmadan kullanılamaz; daha önce onaylanan fırınların faaliyeti devam eder. Diğer teknik değişiklik ve askı nedenlerinin bulunmaması ayrıca gerekir.

Adres numarası değişince tesis taşınmış sayılır mı?

Yetkili kurumun numarataj işlemi fiilî taşınmadan farklıdır. M.5/5-e kapsamında iki ay içinde belge yenileme başvurusu yapılır ve işlem sürer. Gerçek taşınmada m.5/5-a kapsamındaki denetim ve faaliyet yasağı uygulanır.

İzinli şirket devralındığında hemen üretime devam edilir mi?

İzin belgesinin başka işletmeye devri için m.5/5-d’deki belgeler ve yenileme gerekir. Devralan belge yenilenmeden işlem yapamaz. Unvan ve adres değişmeden yalnız ortaklık paylarının devri ise m.5/4 kapsamında ayrıca ayrılır.

2026 sonuna kadar otomasyon süresi herkese tanındı mı?

Hayır. Geçici m.1/6, 1 Temmuz 2025 öncesi izinli olup belirtilen güncellemeyi süresinde sağlayamayan sistemlerin değiştirilmesine ilişkindir. Yeni tesisin başvuruda teknik şartları sağlamama hakkı bulunmaz.

Başvuru reddedilirse gerekçe sözlü mü bildirilir?

M.14/1-ç uygun bulunmayan başvuruya yazılı cevap verilmesini düzenler. Hukuki değerlendirme için bu cevap, denetim raporu ve başvuru ekleri birlikte alınmalıdır. Başvuru veya itiraz, tek başına işaretleme yetkisi vermez.

Mersin ve İstanbul’da tesis dosyasının kurulması

Tesisin kurulacağı yerdeki yetkili müdürlük ve gerçek fırın adresi belirlenerek başvuru hazırlanır. Mersin veya İstanbul’da merkez ile şube farklı yerlerde faaliyet gösteriyorsa teknik kroki, operatör ve fırın kayıtları her tesisin kendi durumunu göstermelidir. İzin süreci, bina ve işyeri ruhsatlarıyla aynı yatırım dosyasında takip edilse de her makamın kararı kendi hukuki kapsamıyla değerlendirilir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →