Tarlada veya Fabrikada Su Kuyusu Açma İzni: DSİ Arama ve Kullanma Belgesi 2026

Tarlanın veya fabrika arazisinin sahibi olmak, belgeye tabi bir su kuyusunu DSİ işlemleri tamamlanmadan açma yetkisi vermez. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, arama ile kullanmayı farklı belgelere bağlar. Arama belgesi kuyunun araştırma ve açım aşamasına, kullanma belgesi ise bulunan sudan belirlenen amaç ve miktarda yararlanmaya ilişkindir.

Başvuruda kuyu koordinatı, proje, teknik sorumlu, sondör ve su ihtiyacı birlikte değerlendirilir. Arama belgesinin süresi ile su bulunduktan sonraki kullanma başvurusunun süresi farklıdır. Kanunun m.10/1 hükmü, arama belgesiyle bulunan sudan yararlanılmasına izin verirken bir ay içinde kullanma belgesi başvurusu yapılmasını zorunlu tutar. Bu ayrım, yatırım takviminin doğru kurulması için belirleyicidir.

Arazi mülkiyeti yeraltı suyu üzerinde sınırsız hak verir mi?

167 sayılı Kanun m.1, yeraltı sularını umumi sular arasında kabul eder ve devletin hüküm ve tasarrufu altında tutar. Arazi tapusu, parsel üzerindeki mülkiyeti gösterir; akiferden istenen miktarda su çekilebileceğini gösteren ayrı bir kamu izni değildir. Kuyu yatırımına yalnız tapu kaydı üzerinden başlanması bu nedenle hukuki değerlendirmeyi eksik bırakır.

Kanun m.5, ilan edilen işletme alanı dışında arazi sahibinin kendi arazisinde yeraltı suyu aramasını ve faydalı ihtiyacı için kullanmasını düzenler. Ancak aynı maddede m.8 kapsamındaki işlere belge alınması zorunluluğu korunmuştur. Alan dışında bulunmak, derinliğe ve işin niteliğine bağlı belge şartını kaldıran genel bir muafiyet değildir.

Yeraltı suyu belgesiyle özel hukukta kaynak hakkının kurulması da aynı işlem değildir. Komşu parseldeki tesis veya suya ilişkin özel kullanım hakkı ayrıca değerlendirilir. DSİ dosyası su arama ve kullanma şartlarını inceler; tarafların taşınmaza ilişkin bütün özel hukuk ilişkilerini tek başına çözen bir tapu işlemi yerine geçmez.

Hangi kuyu ve galeri için arama belgesi gerekir?

Kanun m.8, su temini amacıyla el ile açılan kuyular dışında, derinliği DSİ tarafından ilgili bölge için belirlenip ilan edilen sınırı geçen kuyuları belgeye bağlar. Buradaki ölçüt bütün Türkiye için aynı derinlik değildir. Parselin bulunduğu bölge bakımından geçerli sınır ve kuyunun gerçek yapım yöntemi birlikte kontrol edilmelidir.

Aynı madde, su temini amacıyla açılacak yatay veya eğimli galeri ve tünelleri boy ve kesit ölçülerine bakılmaksızın kapsar. Buna karşılık başka amaçlarla yapılan kazı, galeri ve tünellerde DSİ isteği üzerine bilgi verilmesine ilişkin ayrı kural bulunur. Su alma amacıyla kurulan tesis ile farklı amaçlı yeraltı yapısı birbirine eşitlenmemelidir.

Yeraltı Suları Tüzüğü m.3, el ile açılan kuyu kavramını teknik olarak açıklar. Yüzey alüvyonunda el aletleriyle kazılan her derinlikteki kuyular ile ilk su tabakası içinde en çok on metre derinliğe kadar, en çok yüz milimetre çaplı borular çakılarak açılan kuyular bu tanımda yer alır. Boru çakılan kuyuya ilişkin bu sınır, her makineyle açılan on metrelik kuyunun serbest olduğu anlamına gelmez; yapım şekli ve tanım şartları birlikte aranır.

Kuyu yeri seçilirken hangi hukuki sınırlar incelenir?

Kanun m.3 ve m.4 uyarınca ilan edilmiş yeraltı suyu işletme alanlarında kuyuların sayısı, yeri, derinliği, teknik özellikleri ve çekilecek miktar DSİ tarafından belirlenir. Bu nedenle kuyunun yeri yalnız sondaj makinesinin girebildiği boş alan üzerinden seçilemez. Planlanan koordinat, bölgenin su rezervi ve diğer kuyularla ilişkisi bakımından değerlendirilir.

Teknik Yönetmelikte 2011 değişikliğiyle düzenlenen III. bölüm 1.1.6, enerji hatları, gaz boruları, kanalizasyon, taşkın alanı, yapılar, fosseptik, çöp ve hayvancılık alanları gibi unsurlara göre kuyu yerinin değerlendirilmesini gerektirir. Uzaklıklar teknik sorumlunun raporunun DSİ tarafından uygun bulunmasına bağlıdır. Bütün tesisler için tek bir sabit mesafe sayısı yazmak bu düzenlemenin yerini tutmaz.

Parselin sulak alan rejimiyle ilişkisi varsa sulak alandan su alma izni ayrıca incelenir. Yeraltı suyu belgesini çevresel koruma şartlarının tamamını kendiliğinden karşılayan bir belge gibi görmek doğru değildir. Konum bilgisi başvurunun başında kesinleştirildiğinde, başka izin rejimlerinin proje üzerindeki etkisi de zamanında belirlenir.

Arama belgesi başvurusunda hangi bilgiler istenir?

2011 tarihli teknik düzenlemenin 2.7.1 maddesi, arama müracaat formunun içeriğini gösterir. Başvuranın kimlik ve adresi, taşınmazın il ve ilçe bilgileri, koordinatlar, havza veya ova, kuyu türü, açım yöntemi ve sayısı belirtilir. Su talebi günlük ve yıllık miktarla, kullanım amacıyla birlikte yazılır. Yalnız “tarımsal ihtiyaç” şeklindeki genel anlatım teknik miktar hesabını tamamlamaz.

Formda teknik sorumlunun mesleği, diploma ve oda bilgileri ile kuyuyu açacak kişinin yeterlik bilgileri bulunur. Konum krokisi ve kuyu projesi, onaylı tapu örneği ve ihtiyaç belgesi başvuru hazırlığının temel parçalarıdır. Teknik düzenlemede proje ve yer krokisi için üç takım öngörülür. Başvuran, belgelerin aynı parsel ve koordinata ait olduğunu kontrol etmelidir.

A tipi hidrojeolojik etüt raporu her başvuruya otomatik olarak uygulanan tek rapor değildir. Teknik Yönetmelik 2.2.1.1, DSİ tarafından etüt edilmemiş alanları bu kapsamda ele alır; 2.7.1 de ilgili raporun üç takım sunulmasını gösterir. Alanın önceden etüt edilip edilmediği ve ilan edilen işletme sahası içinde bulunması dosya hazırlığında ayırt edilmelidir.

Projeyi kim hazırlar, kuyuyu kim açar?

Kanun m.17, belgeye bağlı kuyuların yetkili kişilerce hazırlanan ve DSİ tarafından uygun görülen projeye göre yapılmasını esas alır. Tüzük m.7 teknik sorumluluk ile açım işini birbirinden ayırır. Jeolog, hidrojeolog veya mühendis tarafından yürütülen proje sorumluluğu, yeterlikli sondörün sahadaki uygulamasıyla birlikte ele alınmalıdır. Müteahhidin ekipmana sahip olması teknik sorumluluk şartını tek başına karşılamaz.

Tüzük, teknik sorumluluğu üstlenen kişinin açım sürecini denetlemesini ve işin onaylı projeye göre yürütülmesini öngörür. Başvuru sahibinin dosyasında imzası bulunan kişi ile sahada fiilen yürütülen iş arasındaki ilişki korunmalıdır. Projenin kuyunun açılmasından sonra geriye dönük olarak hazırlanması, önceden uygun proje bulunması şartının yerine geçmez.

Sondaj sözleşmesinde işin kapsamı, hedeflenen proje, kuyu kayıtlarının teslimi, teknik sorumlu ve ölçüm hizmetleri açıkça gösterilmelidir. Sözleşme, DSİ tarafından belirlenen koşulları genişletemez. Daha çok derine inme veya daha fazla debi bulma vaadi, onaylı proje ve belgenin sınırları dışında işlem yapma yetkisi olarak kabul edilemez.

DSİ kaç sürede cevap verir ve belge kimin adına düzenlenir?

Kanun m.13, belge isteyen kişilere bir ay içinde cevap verilmesini; talebin kabul edilmesi veya reddedilmesinin bildirilmesini düzenler. Tüzük m.6, sürenin dilekçe ile gerekli eklerin DSİ kuruluşuna resmen ulaştığı tarihten başlamasını açıklar. Bu yüzden kayıt tarihinin yanında dosyanın hangi eklerle teslim edildiğinin de belgelenmesi gerekir.

Bir aylık cevap süresi, cevap verilmemesi halinde kendiliğinden kuyu açılabileceği anlamına gelmez. Kanun izin yerine geçen bir sessizlik sonucu öngörmez. Başvuranın talep ettiği belgeyi fiilen almadan yalnız sürenin geçtiğine dayanarak işe başlaması, belge zorunluluğunu karşılamaz. Eksik dosyaya ilişkin yazışmalar da kronolojik olarak saklanmalıdır.

Tüzük m.8, her kuyu için bir kişi adına ayrı belge düzenlenmesini ve belgenin devredilememesini öngörür. Ret halinde gerekçenin açıklanması gerekir. Bir işletmenin aynı alanda ikinci kuyu istemesi, ilk kuyunun belgesiyle sınırsız sayıda kuyu açma hakkı vermez. İlave kuyunun yeri ve projesi için gerekli başvuru ayrıca yapılır.

Arama belgesi kaç yıl geçerli, uzatma ne zaman istenir?

Kanun m.9 uyarınca arama belgesi bir yıl geçerlidir. İş bu süre içinde tamamlanmamışsa, son ay içinde uzatma istenmesi şartıyla bir yıl daha süre verilir. Başvuranın belge tarihini ve son ayın başlangıcını iş programında ayrı izlemesi gerekir. Sondaj yüklenicisiyle yapılan özel sözleşmedeki süre, kanuni belge süresini kendiliğinden uzatmaz.

Uzatma sonrasında da iş tamamlanmazsa yeniden belge alınması gerekir. İlk arama belgesinin bulunması, yıllar boyunca aynı dosyayla çalışmaya devam edilebileceği anlamına gelmez. Süreyi geçen işte yeni makine veya yüklenici bulunması tek başına yeterli değildir; belgenin güncel hukuki durumunun çözülmesi gerekir.

Bu bir yıllık süre, suyun bulunmasından sonraki kullanma belgesi başvurusuna verilen bir aylık süreden ayrıdır. Arama belgesinin henüz bitmemiş olması kullanma başvurusunu son güne erteleme hakkı sağlamaz. Dosyada belgenin başlangıcı, uzatma talebi, açımın tamamlanması ve suyun bulunması tarihleri birbirinden ayrı gösterilmelidir.

Su bulunduğunda hemen kullanmak yasak mıdır?

Kanun m.10/1 açık bir düzenleme içerir: Arama belgesine dayanılarak yeraltı suyu bulan kişi bu suyu kullanabilir; ancak bir ay içinde DSİ’ye başvurarak kullanma belgesi almak zorundadır. Bu nedenle her durumda kullanma belgesi çıkana kadar hiçbir kullanım yapılamayacağı biçiminde bir genelleme kanunun lafzını karşılamaz.

Bununla birlikte hüküm, belgesiz açılmış kuyuyu veya arama belgesinin kapsamı dışındaki faaliyeti aynı konuma getirmez. Yararlanma, arama belgesine dayanılarak bulunan suya ilişkindir. Başvuru yükümlülüğü süreye bağlanmıştır; suyun bulunmuş ve pompanın kurulmuş olması bu yükümlülüğü sona erdirmez. Kullanılacak miktar ve amaca ilişkin diğer kurallar da korunur.

Kullanma başvurusunun hazırlığı kuyunun bitiminde ilk kez düşünülmemelidir. Açım sırasında tutulan teknik kayıtlar, deney programı ve analizler sonraki dosyanın temelini oluşturur. Suyun bulunduğu tarihin belirlenmesi, bir aylık sürenin doğru izlenmesine hizmet eder. İşletme, üretim takvimini belgelendirme sürecinden bağımsız yürütmemelidir.

Kullanma belgesi için hangi teknik kayıtlar sunulur?

Teknik Yönetmelik 2.7.3, kullanma müracaatında kuyu numarası, koordinatlar, havza veya ova, pompaj veya artezyen debisi, statik ve dinamik seviye bilgilerinin bulunmasını ister. Günlük ve yıllık su miktarı, enerji ihtiyacı, sayaç numarası ve kullanım amacı formda yer alır. Bir kuyunun açılmış olması bu ölçüm ve kayıtların hazır olduğunu göstermez.

Form ekinde üç kuyu kütüğü, üç pompaj programı ve kullanım amacına uygun üç su analiz raporu ile onaylı tapu örneği gösterilir. Kuyu kütüğü açımın teknik geçmişini, pompaj programı işletme biçimini, analiz raporu ise suyun niteliğini belgeleyen farklı belgelerdir. Birinin sunulması diğerlerinin işlevini bütünüyle karşılamaz.

Güncel Kanun m.10/2 ayrıca ölçüm sistemi kurulmasıyla kullanma belgesi arasındaki bağı düzenler. Hangi amaç, miktar ve havzalarda ölçüm sistemi gerektiği özel düzenlemeyle birlikte değerlendirilir. Dosyadaki sayaç alanı, bütün kuyu türlerinin aynı cihaz ve kurulum şartına tabi olduğu şeklinde okunmamalıdır; ilgili kapsam ayrıca belirlenmelidir.

Kuyunun yüksek debisi daha çok su kullanma hakkı verir mi?

Kanun m.4 ve m.5, arazi sahibinin faydalı ihtiyacı kavramını esas alır. Kuyunun teknik olarak verebildiği su ile hukuken kullanılmasına izin verilen miktar aynı şey değildir. Büyük pompa takılması, daha uzun süre çalıştırılması veya işletmenin sonradan büyümesi mevcut tahsisi kendiliğinden artırmaz. Belgedeki amaç ve miktar birlikte izlenir.

Teknik Yönetmelik 2.7.4, kullanma belgesinin belirli kuyu, kişi ve kullanım amacıyla ilişkisini açıklar. Belgede yazılı miktarın aşılmaması ve pompaj programının DSİ izniyle değiştirilmesi gerekir. Sulama için açılmış kuyudan başka bir ticari faaliyete su verilmesi de yalnız işletmenin kendi kararıyla çözülecek bir konu değildir.

Tüzük m.12, kullanılacak miktarın bölgenin yeraltı suyu imkanlarına göre DSİ tarafından belirlenmesine ve gerekli değişikliklerin yazılı olarak bildirilip belgeye işlenmesine ilişkin düzenleme getirir. Böylece ilk tesis kapasitesi sürekli ve değişmez tahsis garantisi oluşturmaz. İşletmenin gerçek tüketimiyle belge sınırı arasında düzenli karşılaştırma yapılması gerekir.

Belge ücretsizse kuyu açma işlemi de ücretsiz midir?

Kanun m.12, arama, kullanma, ıslah ve tadil belgelerinin herhangi bir harç ve resme tabi olmamasını düzenler. Bu hüküm mühendislik projesi, sondaj, pompa, laboratuvar analizi ve özel teknik hizmetlerin bedelsiz olmasını sağlamaz. Kamu belgesinin mali niteliğiyle yatırımı gerçekleştiren özel kişiler arasındaki hizmet bedelleri birbirinden ayrılır.

Teklif ve sözleşmede ücretin hangi işe ait olduğu açıkça yazılmalıdır. “Ruhsat bedeli” gibi tek kalem altında proje, açım ve teknik deneylerin belirsiz bırakılması, teslim edilmesi gereken belgelerin de belirsizleşmesine yol açar. İş sahibi, aldığı teknik hizmetin kapsamını ve başvuru dosyasına hangi çıktının gireceğini önceden belirlemelidir.

Kanun m.15, belgelerin DSİ siciline kaydını öngörür. İşletme ayrıca kendi nüshasında başvuru, onaylı proje, belge, kuyu kütüğü, analiz ve yazışmaları bütünlüklü saklamalıdır. Tüzük m.10 ve m.13 uyarınca istenen belgelerin gösterilmesi ve işletme bilgilerinin verilmesi bakımından düzenli dosya doğrudan önem taşır.

Her yeraltı suyu yatırımı aynı izin rejimine mi girer?

Bu yazı 167 sayılı Kanun kapsamında yeni su kuyusu açılmasını ele alır. Jeotermal kaynak ve doğal mineralli su ruhsatları ise 5686 sayılı Kanunun özel rejimiyle ayrıca değerlendirilir. Yeraltından su çıkması, bütün kaynakların aynı izin belgesine tabi olduğunu göstermeye yetmez. Kaynağın niteliği proje başlangıcında doğru belirlenmelidir.

Mevcut kuyunun derinleştirilmesi veya kullanım amacının değiştirilmesi de yeni arama dosyasının basit devamı değildir. Kanun m.11 bu müdahaleler için ıslah ve tadil belgesini düzenler. Yeni kuyuyu açma, bulunan sudan yararlanma ve daha sonra kuyuyu değiştirme aşamaları aynı başlık altında toplandığında uygulanacak belge ve süreler karışır.

Başvuru hazırlığında önce kaynağın hukuki niteliği, sonra parsel ve bölge şartları, ardından kuyu projesi ve ihtiyaç miktarı belirlenmelidir. Belgenin düzenlenmesinden sonra da süre, kullanım amacı ve miktar sınırları takip edilir. Böyle kurulmuş bir dosya, yatırımın yalnız açım gününü değil sonraki işletme dönemini de belgeli biçimde yönetir.

Su kuyusu açma ve kullanma belgesi hakkında sorular

Kendi tarlamda istediğim yere su kuyusu açabilir miyim?

Tapu sahipliği tek başına yeterli değildir. Kanun m.8 kapsamındaki kuyu için belge gerekir; ilan edilen işletme alanında yer, derinlik ve teknik özellikler DSİ tarafından belirlenir. Parsel mülkiyeti ile yeraltı suyu kullanma yetkisi ayrı değerlendirilir.

On metreden sığ her kuyu izinsiz açılabilir mi?

Hayır. Kanun bölgeye göre ilan edilen derinlik sınırına ve işin niteliğine bakar. Tüzükteki on metre ölçüsü, ilk su tabakası içinde boru çakılarak açılan kuyu koluna ilişkindir. Her sondaj için geçerli genel serbestlik sınırı değildir; boru çapı ve yapım koşulları birlikte değerlendirilir.

Arama belgesi kaç yıl geçerlidir?

Kanun m.9 uyarınca bir yıl geçerlidir. İş tamamlanmamışsa son ay içinde uzatma istenerek bir yıl daha süre alınır. Bu ek süre sonunda da iş tamamlanmadığında yeniden belge gerekir; özel sondaj sözleşmesi belge süresini uzatmaz.

DSİ bir ayda cevap vermezse kuyu açmaya başlanabilir mi?

Kanun m.13 bir aylık cevap yükümlülüğü getirir; sessizliği izin saymaz. Tüzük m.6 süreyi dilekçe ve gerekli eklerin resmen ulaşmasına bağlar. Sürenin geçmiş olması, zorunlu arama belgesinin yerine geçen bir belge oluşturmaz.

Su bulunduğunda kullanma belgesi çıkana kadar kullanım tamamen yasak mı?

Kanun m.10/1, arama belgesine dayanılarak bulunan suyun kullanılabileceğini açıkça düzenler. Ancak bir ay içinde DSİ’ye kullanma belgesi başvurusu zorunludur. Bu hüküm belgesiz kuyu açılmasını veya amaç ve miktar sınırlarının aşılmasını serbest bırakmaz.

Bir belgeden yararlanarak ikinci kuyu açılabilir mi?

Tüzük m.8 her kuyu için bir kişi adına ayrı belge öngörür. İlk kuyunun belgesi ek kuyulara genel yetki sağlamaz. Yeni kuyunun konumu ve projesine ilişkin başvuru hazırlanmalıdır; belgelerin devredilemezlik kuralı da ayrıca gözetilir.

Arama başvurusunda A tipi rapor her yerde zorunlu mudur?

A tipi hidrojeolojik etüt raporu, teknik düzenlemenin 2.2.1.1 maddesinde DSİ tarafından etüt edilmemiş alanlar için ele alınır. Alanın önceden etüt durumu ve işletme sahası niteliği kontrol edilmeden bütün başvurulara aynı rapor şartı uygulanamaz.

Kullanma başvurusunun temel teknik ekleri nelerdir?

Teknik Yönetmelik 2.7.3; üç kuyu kütüğü, üç pompaj programı, amaca uygun üç analiz raporu ve onaylı tapu örneğini gösterir. Debi, statik ve dinamik seviye, talep edilen günlük ve yıllık miktar da formda yer alır.

DSİ belgesinin ücretsiz olması sondajın da ücretsiz olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Kanun m.12 belgeleri harç ve resimden muaf tutar. Özel sondaj, proje, cihaz, analiz ve mühendislik hizmetlerinin bedeli bu hükümle ortadan kalkmaz. Hizmet sözleşmesinin kapsamı ve teslim edilecek teknik belgeler ayrıca belirlenir.

Kuyu daha çok su verirse belgedeki miktar aşılabilir mi?

Hayır. Fiziksel verim kullanma belgesindeki miktarı artırmaz. Kanun m.4–5 ve Teknik Yönetmelik 2.7.4 gereğince faydalı ihtiyaç, izin verilen miktar ve kullanım amacı esas alınır. Pompaj programındaki değişiklik için DSİ izni gerekir.

İstanbul ve Mersin’de kuyu yatırımı dosyasının hazırlanması

İstanbul veya Mersin’de tarla ya da sanayi parseli için hazırlanan kuyu dosyasında il adı tek başına yeterli konum bilgisi değildir. Koordinat, havza veya ova, kullanım amacı ve miktar birlikte belirlenmelidir. DSİ işletme alanı ve diğer koruma rejimleri parsel üzerinden incelenir; her iki il için de tek bir genel derinlik veya otomatik izin sonucu ileri sürülemez.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →