İstanbul Fuarlarında Yabancı Personel: Fuar, Montaj ve Hizmet Muafiyeti
İstanbul’daki bir fuarda çalışacak yabancının katılımcı kartı veya ticari davetiyesi, çalışma izni muafiyeti belgesinin yerine geçmez. Önce kişinin gerçek görevi belirlenir. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği m.48/1-ğ, koşulları bulunan fuar ve sirk çalışmalarını altı aya kadar; m.48/1-b belirli montaj, bakım ve eğitim faaliyetlerini üç aya kadar; m.48/1-c sınırötesi hizmet sunumunu üç aya kadar düzenler. Bu süreler başvurucuya kendiliğinden verilmiş çalışma hakkı değildir. 6735 sayılı Kanun m.13 uyarınca muafiyetin alınması gerekir.
Bu rehber, İstanbul fuarına yabancı stant personeli veya teknik ekip getiren katılımcının dosyasına odaklanır. Fuar ziyaretçisi, satış temsilcisi, ithal makineyi devreye alan teknisyen, bağımsız uzman ve yerel yüklenicinin çalışanı aynı görevde kabul edilmez. Başvurunun doğru kategoriye bağlanması, fuar takviminin yanı sıra yabancının işi, sözleşmesi, önceki muafiyetleri ve Türkiye’deki çalışma yerleri üzerinden yapılır. Ürünün gümrükten geçişiyle kişinin çalışma yetkisi de ayrı işlemlerdir.
Çalışma izni, muafiyet, vize ve katılımcı kartı
6735 sayılı Kanun m.6, kapsamındaki yabancıların izin olmaksızın çalışmasını veya çalıştırılmasını yasaklar; kanuni istisnalar ayrıca korunur. M.13, muafiyet kapsamındakilerin de muafiyeti almak kaydıyla çalışabileceğini belirtir. Bu nedenle “iş yalnız birkaç gün sürecek” açıklaması, kendi başına bir istisna oluşturmaz. Sürenin kısa olması ancak ilgili muafiyet hükmünün diğer şartlarıyla birlikte değerlendirilir.
Kanun m.12/1, çalışma izni veya muafiyetin ikamet bakımından etkisini düzenler; sıradan bir ikamet izninin yabancıya otomatik çalışma hakkı vermediğini de açıklar. Pasaport, vize, yasal kalış ve çalışma yetkisi ayrı kayıtlardır. Birinin bulunması diğerlerinin bütün şartlarını karşılamaz. Fuara giriş kartı ise alanın organizasyonuna ilişkindir; Bakanlık tarafından verilmiş çalışma belgesi olarak sunulamaz.
Ticari davet mektubunda belirtilen görev, fiilen yapılacak işle uyumlu olmalıdır. Kişi kurulumda çalışacakken davetiyede yalnız ziyaretçi olarak gösterilmesi uygunluk incelemesini çözmez. Aynı şekilde satış görüşmesi yapacak kişinin ithal makine bakım teknisyeni olarak kaydedilmesi, gerçeğe aykırı kategori seçimine yol açar. Başvurunun dayanağı daha uzun süre veren seçenek değil, gerçekten gerçekleştirilecek faaliyettir.
M.48/1-ğ kapsamındaki fuar muafiyeti
Bakanlığın muafiyet türleri tablosu, belgeli turizm işletmelerinin sınırları dışında faaliyette bulunacak fuar ve sirklerde çalışacak yabancılar için m.48/1-ğ kapsamında azami altı ayı gösterir. Bu kategori, başlığında fuar geçen her ticari seyahati koşulsuz kapsayan bir belge değildir. Etkinliğin yeri, niteliği ve kişinin yapacağı iş başvuru dosyasında açıklanmalıdır.
Fuarın belirli tarihlerde açık olmasıyla çalışmanın başlangıcı aynı olmayabilir. Kurulum, sergileme ve söküm ayrı günlere yayılabilir. Başvuruda yalnız ziyaretçi kabul tarihleri yazılırsa, daha önce başlayan fiilî çalışma açıklanmamış olur. Gerçek görev takvimi hazırlanmalı; istenen süre, pasaport geçerliliği ve muafiyetin kanuni sınırıyla birlikte kontrol edilmelidir.
Bir ekipteki herkes aynı sözleşmeye bağlı olsa bile görevleri farklı olabilir. Standın tanıtımını yapan kişiyle makine üzerinde teknik müdahalede bulunan kişinin dosyası aynı gerekçeyle değerlendirilmek zorunda değildir. Her yabancı bakımından işin açıklaması, görevlendirme ve talep edilen süre belirlenir. Katılımcı şirketin tek bir muafiyet alarak bütün ekibini kapsadığı düşünülmemelidir.
İthal makinenin kurulumu ve kullanım eğitimi
Yönetmelik m.48/1-b; Türkiye’den ihraç edilen veya Türkiye’ye ithal edilen mal ve hizmetlerin kullanımına ilişkin eğitim ile ithal makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı gibi belirlenmiş faaliyetleri kapsar. Bakanlık tablosunda bu kategori için üç aylık üst sınır vardır. Fuarda herhangi bir vida takılması veya stant mobilyası kurulması, bu hükmün bütün koşullarının gerçekleştiği anlamına gelmez.
Dosyada hangi makinenin veya ekipmanın konu edildiği, ithalat veya ihracat bağlantısı ve yabancının gerçekleştireceği teknik iş gösterilir. Seri numarası, ticari belge ve kurulum sözleşmesi birbirini doğrulamalıdır. Genel “teknik destek” ifadesi yerine montaj, arıza giderme veya kullanım eğitiminin kapsamı açıklanır. Hangi işin fuar alanında, hangisinin başka bir tesiste yapılacağı ayrı belirtilir.
Bu hükmün genel incelemesi makine montajı ve bakımında çalışma izni muafiyeti rehberinde yer alır. İstanbul fuarı bakımından ek kontrol, sergilenen makinenin fuar sonrasında başka işyerine gönderilmesi halinde görevin değişip değişmediğidir. Fuara yönelik bir belge, içeriği incelenmeden Türkiye’deki bütün servis işlerini kapsıyormuş gibi kullanılmamalıdır.
Sınırötesi hizmet sunucusu ve ücretin kaynağı
6735 sayılı Kanun m.3/1-f, geçici hizmet sunumu için Türkiye’de bulunan yabancının ücretini Türkiye içinden veya dışından alabileceğini belirtir. Bu nedenle “maaşı yabancı şirket ödüyor” açıklaması tek başına çalışma mevzuatını devre dışı bırakmaz. Yönetmelik m.48/1-c ve Bakanlık tablosu, sınırötesi hizmet sunucuları için üç aya kadar muafiyet düzenler.
Kanun m.13/7’de sınırötesi faaliyet bakımından yüz seksen gün içinde doksan günü geçmeme ölçütü bulunur. Başvurucu sadece son uçuş tarihini değil, ilgili dönemdeki faaliyet kayıtlarını da kontrol etmelidir. Bir fuarın birkaç gün sürmesi, aynı kişinin önceki görevlerinin hiç hesaba katılmayacağı anlamına gelmez. Gün hesabı ile belgenin düzenlenme tarihine bağlı yeniden başvuru kuralı birbirinden ayrılır.
Hizmet sözleşmesinde taraflar, hizmeti kimin sağlayacağı ve Türkiye’deki alıcı belirli olmalıdır. Bağımsız meslek mensubu ile yabancı işverenin çalışanı aynı belge yapısına sahip değildir. Sınırötesi hizmet sunucusu rehberi genel koşulları açıklar. Fuar dosyasında bu hizmetin stant veya etkinlikle bağlantısı ayrıca görünür hale getirilir.
Her ekip üyesi için görev ve yer cetveli
| İnceleme alanı | Dosyada gösterilecek bilgi |
|---|---|
| Gerçek görev | Tanıtım, kurulum, eğitim, bakım veya başka hizmetin açık tanımı |
| Hukuki ilişki | Yabancı işveren, yerel alıcı, yüklenici ve görevlendirme bağlantısı |
| Çalışma yeri | Fuar salonu ve stant; varsa ayrı depo, fabrika veya atölye |
| Takvim | Kurulum, etkinlik, söküm ve ek servis günlerinin ayrılması |
| Önceki belgeler | Muafiyet kategorisi, düzenleme tarihi ve önceki faaliyet dönemleri |
| Sonuç belgesi | Kişi, kapsam, başlangıç ve bitiş bilgilerinin fiilî görevle eşleştirilmesi |
Bu cetvel, Bakanlıkça ayrıca zorunlu tutulmuş yeni bir form değildir; başvuru hazırlığında tutarsızlığı azaltan çalışma yöntemidir. Aynı kişinin adı farklı yazımlarla geçiyorsa pasaporttaki kayıt esas alınarak bağlantı açıklanır. Şirket unvanı, pasaport numarası ve görev tarihlerinin belgeler arasında uyuşmaması başvurunun doğru değerlendirilmesini güçleştirir. Eski personel listesinin kontrol edilmeden tekrar yüklenmemesi gerekir.
Fuarın taşındığı veya stant numarasının değiştiği durumda yalnız organizasyon ekibi değil, belge dosyasını yöneten kişi de bilgilendirilmelidir. Değişikliğin muafiyet kapsamına etkisi yetkili makam ve ilgili usul üzerinden değerlendirilir. İç yazışmada yapılan güncelleme, resmî kaydın da değiştiğini göstermez. Başvurunun son sürümüyle fiilî çalışma düzeni birbirini doğrulamalıdır.
Muafiyet başvurusu ve çalışmaya başlamanın ayrılması
Kanun m.13/2, yurt içi başvuruyu Bakanlığa; yurt dışı başvuruyu kişinin vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine bağlar. Bakanlığın muafiyet sayfası, başvuru için e-Muafiyet sistemine yönlendirir. Başvurunun nereden yapılacağı, kişinin mevcut statüsü ve ilgili uygulama kurallarıyla belirlenmelidir. Bir ülke veya başvuru türünün ekranı diğerine otomatik uygulanmaz.
Başvuru numarası almak, muafiyetin olumlu sonuçlandığını göstermez. Kanun m.13/5, olumlu değerlendirme sonrasında belgenin düzenlenmesini öngörür. Fuarın açılmak üzere olması veya uçak biletinin alınmış bulunması bu aşamayı ortadan kaldırmaz. İşe başlama planı, mevcut çalışma yetkisi kontrol edilerek kurulmalıdır. Sonradan belge alınması geçmişteki bütün çalışmayı kendiliğinden hukuka uygun hale getiren işlem gibi sunulmamalıdır.
Başvuruda eksiklik bildirimi gelirse hangi belge ve hangi kayıt için istendiği belirlenir. Kanun m.13/4, m.7’nin ilgili değerlendirme ve eksiklik hükümlerine gönderme yapar. Yeni dosya açarak önceki bildirim yokmuş gibi davranmak yerine, mevcut başvurunun durumuyla uyumlu işlem yapılır. Bakanlığın başvuru kılavuzu işlem aşamasında kontrol edilmelidir; yazılım menülerinin geçmiş sürümleri değişmez usul gibi kullanılmamalıdır.
Pasaport süresi ve talep edilen çalışma günleri
Bakanlık açıklaması, muafiyetin ilgili üst sınırı aşmadan istenen süre için ve her yabancıya ayrı düzenlendiğini; pasaport veya yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa tutulduğunu belirtir. Bu nedenle altı aylık kategoride bulunmak, pasaport durumu görülmeden altı aylık belge alınacağı anlamına gelmez.
Başvuru takviminde pasaportun son günü, istenen ilk ve son çalışma günü ve gerçek seyahat tarihleri ayrı gösterilmelidir. Muafiyetin çoklu giriş çıkışa imkân sağlaması, her girişte sürenin baştan başladığını göstermez. Belgenin kendi geçerlilik aralığı korunur. Ülkeden kısa süreli çıkış yaparak bitiş tarihini değiştirdiğini düşünmek doğru değildir.
Çalışma öngörülen muafiyet sınırını aşacaksa Bakanlıktan çalışma izni alınması gerekir. Fuar sonrasında uzun süreli satış, servis veya üretim görevi planlandığında bu değişiklik baştan değerlendirilmelidir. Mevcut belgenin üzerine şirketin hazırladığı ek görevlendirme yazısı eklenmesi, kanuni süreyi uzatmaz. Süresi biten belgeyle yeni çalışma planı uygulanmamalıdır.
Arka arkaya fuarlarda aynı muafiyet kullanılabilir mi?
Bakanlığın yayımladığı düzen uyarınca m.48/1-b ve c kapsamındaki muafiyetlerde, belgenin düzenlendiği tarihten itibaren altı ay; diğer muafiyetlerde on iki ay geçmeden aynı muafiyet kapsamında yeni başvuru yapılamaz. Bu kontrol, sadece önceki işin bittiği güne bakılarak yapılmaz. Önceki belgenin düzenlenme tarihi ve kategorisi dosyada bulunmalıdır.
Bir başka İstanbul fuarına katılım, aynı kişinin geçmiş muafiyetini yok saymaz. Yeni etkinliğin adı veya başka bir yerel müşterinin bulunması tek başına yeni bir süre yaratmaz. Önceki ve sonraki görevler, hem başvuru sınırlaması hem verilen belgenin faaliyet kapsamı yönünden incelenir. Kişinin gerçekte yaptığı işi değiştirmeden yalnız kategori adını değiştirerek sınırlamayı aşmaya çalışmak doğru değildir.
Bu kural, geçerli bir belgenin her ikinci etkinlikte mutlaka kullanılamayacağı şeklinde de genellenmemelidir. Mevcut belgenin kapsadığı kişi, iş, süre ve çalışma düzeni görülmelidir. İnceleme, belgenin gerçek sınırları üzerinden yapılır. İzin kapsamı dışında yeni bir iş ortaya çıkıyorsa gereken işlem, fiilî çalışmaya başlanmadan açıklığa kavuşturulur.
Mühendislik ve mimarlık hizmetinin özel sınırı
Bakanlık açıklaması, mesleki hizmet kapsamında muafiyete tabi yabancı mimar, mühendis ve şehir plancılarının hizmeti bir ayı aşarsa akademik ve mesleki yeterliği tamamlayarak çalışma izni almasını ve ilgili meslek kuruluşuna geçici üye olmasını belirtir. Bu nedenle teknik ekipte mühendis unvanı bulunan herkes hakkında yalnız üç aylık genel kategoriye bakmak yeterli inceleme değildir. Gerçekleştirilen işin mesleki niteliği belirlenmelidir.
Bir makinenin kullanımını gösteren teknisyenle Türkiye’de mühendislik projesi hazırlayıp imzalayan kişi aynı hizmeti sunmaz. Görev tanımı, diploma ve imza yetkisi fiilî iş üzerinden karşılaştırılır. Sözleşmede kişinin unvanını değiştirmek, yaptığı hizmetin hukuki niteliğini kendiliğinden değiştirmez. Fuarın teknik denetim için istediği proje veya onay belgeleri de ilgili mesleki yetkiyle uyumlu olmalıdır.
Organizatörün bir projeyi alan kullanımına uygun bulması, devletin mesleki yeterlik veya çalışma belgesi yerine geçmez. Buna karşılık çalışma yetkisi bulunması da stant güvenliği ve kurulum kurallarını otomatik karşılamaz. Personel dosyası ile teknik proje dosyası ayrı tutulmalı; aralarındaki bağlantı ve sorumlular açıkça gösterilmelidir.
Muafiyet alan personel SGK’dan da muaf olur mu?
6735 sayılı Kanun m.22/2–3, çalışma izni veya muafiyet alan yabancı ve işverenin sosyal güvenlik yükümlülüklerini ayrıca yerine getirmesini; sosyal güvenlik sözleşmelerinin saklılığını düzenler. Bakanlığın sosyal güvenlik açıklaması da bu ayrımı gösterir. Çalışma izni muafiyeti, kendiliğinden prim veya sigortalılık muafiyeti değildir.
Yurt dışından geçici görevlendirmede ilgili ülkeyle sözleşme bulunup bulunmadığı, kişinin kapsamı ve gerekli belge incelenir. Yabancı bordrosu veya özel sağlık poliçesi, Türkiye’deki sosyal güvenlik durumunun bütün sorularını cevaplamaz. Sigorta belgesinin hangi tarihleri ve hangi kişiyi kapsadığı belirlenir. Başka ekip üyesine ait belge, ortak şirket bağlantısı nedeniyle herkes için geçerli kabul edilemez.
Kanun m.22/1’de çalışmanın başlaması, sona ermesi ve iptali gerektiren haller için on beş günlük Bakanlık bildirimi düzenlenir. Bu süre, sosyal güvenlik bildirimlerinin tamamına uygulanacak tek süre değildir. Başvuru, çalışmaya başlama, fiilî bitiş ve gerekli bildirim kayıtları ayrı tutulmalıdır. Yüklenicinin bildirim yapacağını söylemesi, bildirimin gerçekten tamamlandığına ilişkin kayıt yerine geçmez.
Ret kararı, denetim ve fuar sonrası dosyanın kapanması
6735 sayılı Kanun m.21/2, Bakanlığın bu Kanun kapsamındaki kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde itiraz imkânını düzenler. Ret gerekçesi eksik belge, yanlış kategori veya başka koşulla ilgiliyse itiraz bunu somut olarak karşılamalıdır. İtiraz verilmesi, henüz bulunmayan çalışma yetkisini kendiliğinden oluşturmaz. Genel yapı için çalışma izni ret kararına itiraz rehberi incelenebilir.
Denetimde yalnız katılımcı listesi değil, kişinin pasaportu, çalışma belgesi ve yaptığı iş arasındaki uyum önemlidir. İzin veya muafiyet kapsamı dışındaki çalışmaya ilişkin sonuçlar Kanun m.23 çerçevesinde değerlendirilir. Her olay için aynı ceza tutarı veya otomatik idari sonuç ilan edilmemelidir. Gerçek işlem ve tebliğ belgesi görülerek hukuki yol belirlenir; geçmiş yılların para cezası rakamları güncelmiş gibi kullanılmaz.
Fuar tamamlandığında personelin sonraki işi, belge bitişi, söküm takvimi ve çıkış kayıtları kontrol edilir. Kurulum sözleşmesinin kapanmasıyla bütün resmî bildirimlerin tamamlandığı varsayılmaz. Son dosya; verilen belgenin kapsamını, gerçek çalışma günlerini ve tamamlanan yükümlülükleri birlikte göstermelidir. Böylece sonraki fuar için hazırlanacak başvuru, önceki dönemin eksik veya yanlış bilgileri üzerine kurulmaz.
Yerel yüklenici ve yabancı şirket arasındaki görev belgesi
Fuar işinde katılımcı şirket, stant kurucusu ve makine üreticisi farklı sözleşmelerle çalışabilir. Yabancı personelin hangi şirket tarafından gönderildiği ve Türkiye’de kimin işini yerine getirdiği belgelerden anlaşılmalıdır. Yerel yüklenicinin kendi personel listesine isim eklemesi, yabancının çalışma belgesini o şirket adına verilmiş hale getirmez. Görevlendirme yazısı, hizmet sözleşmesi ve verilen muafiyetteki açıklamalar birbirleriyle karşılaştırılır.
Personelin son anda değişmesi halinde, önceki kişinin belgesinin yeni çalışana devredilemeyeceği dikkate alınmalıdır. Yeni kişinin kimliği, mesleği, önceki muafiyetleri ve pasaport süresi farklıdır. İşin teslim tarihi değişmese bile kişi bazındaki inceleme yeniden gerekir. Şirket, aynı teknik görevi üstlenecek başka çalışanın da önceki muafiyetten yararlanacağını varsayarak sahaya giriş planı yapmamalıdır. Katılımcı kartının yenilenmesi bu eksikliği gidermez.
Sözleşmede başvuru hazırlığını kimin yapacağı, hangi belgeleri sağlayacağı ve eksiklik halinde kimin bilgilendirileceği açık yazılabilir. Ancak tarafların özel anlaşması, Bakanlığın yetkisini veya kanuni sorumlulukları ortadan kaldırmaz. Bir yüklenicinin bütün işlemleri tamamladığını söylemesi yerine, kişiye ait sonuç belgesi ve kapsamı kontrol edilmelidir. Uçuş, konaklama ve ekipman teslim planı hazırlanırken yalnız başvuru alındısının değil, mevcut çalışma yetkisinin esas alınması gerekir.
Sık sorulan sorular
Fuar katılımcı kartı çalışma izni muafiyeti yerine geçer mi?
Hayır. Katılımcı kartı alanın organizasyonuna ilişkindir. 6735 m.13 kapsamında çalışma izni muafiyetinin alınması ayrı işlemdir.
Fuar ve sirk kategorisindeki azami süre nedir?
Bakanlık tablosunda m.48/1-ğ için altı ay gösterilir. Belgeli turizm işletmeleri dışındaki faaliyet ve diğer kapsam koşulları ayrıca incelenir; süre otomatik kazanılmış hak değildir.
İthal makine montajı ile fuar çalışması aynı kategori midir?
Değildir. M.48/1-b belirli ithalat, ihracat, montaj, bakım ve eğitim işleri için üç aylık üst sınır öngörür. Gerçek görev üzerinden kategori seçilir.
Maaşın yabancı şirketten ödenmesi izin ihtiyacını kaldırır mı?
Tek başına kaldırmaz. 6735 m.3, sınırötesi hizmet sunucusunun ücretini Türkiye içinden veya dışından alabileceğini belirtir.
Ekip için tek muafiyet belgesi yeterli midir?
Hayır. Bakanlık açıklamasına göre muafiyet her yabancı için ayrı düzenlenir. Görev, süre ve kişi bilgileri ayrı eşleştirilmelidir.
Pasaport süresi muafiyetin süresini etkiler mi?
Evet. Belge, pasaport veya yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa düzenlenir; ayrıca kategorinin üst sınırı aşılmaz.
Muafiyet başvurusu yaptığım gün çalışmaya başlayabilir miyim?
Başvuru numarası çalışma yetkisinin verildiğini göstermez. Kanun m.13 uyarınca olumlu değerlendirme ve verilen belgenin kapsamı kontrol edilmelidir.
Aynı muafiyet için hemen yeniden başvuru yapılabilir mi?
Bakanlık düzeninde b ve c kategorilerinde düzenleme tarihinden altı ay, diğer kategorilerde on iki ay geçmeden aynı muafiyet kapsamında yeni başvuru yapılamaz.
Muafiyet belgesi SGK yükümlülüklerini de kaldırır mı?
Hayır. Kanun m.22, sosyal güvenlik yükümlülüklerini ayrıca korur. İlgili uluslararası sözleşme ve kişiye ait belgeler ayrıca değerlendirilir.
Ret kararına itiraz için kanuni süre nedir?
6735 m.21/2 uyarınca tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın kendisi bulunmayan çalışma yetkisini otomatik sağlamaz.
Kanuni dayanaklar ve resmî kaynaklar
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: m.3, 6, 12–13 ve 21–23. Bakanlık mevzuat dizini ve Uygulama Yönetmeliği m.48. Muafiyet türleri açıklaması; resmî kategori tablosu; sosyal güvenlik açıklaması. Tarihsel kanun nüshaları sonraki değişikliklerle birlikte okunmalıdır.
İstanbul ofisi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli Türkiye geneli çalışmalarını İstanbul ve Mersin odaklı yürütür. Görevlendirme, fuar sözleşmesi ve önceki muafiyet kayıtlarıyla İstanbul ofisi iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; belirli personel için verilmiş çalışma izni veya olumlu başvuru kararı değildir.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
