Fransa Mise en Demeure: Türkiye’de Temerrüt | TBK 117

Mise en demeure nedir, hangi işlemi ifade eder?

Fransız hukukundaki “mise en demeure”, borçludan edimin yerine getirilmesini açık biçimde istemeyi ve yerine göre temerrüt sonuçlarını başlatmayı amaçlayan bir bildirimdir. Fransa Medenî Kanunu Code civil m.1344, borçluya yapılan yeterli açıklıktaki ödeme istemi veya ihtar üzerinden bu mekanizmayı tanımlar. Madde yalnızca belgeye belirli bir Fransızca başlık atılmasını yeterli görmez; muhataptan hangi edimin istendiğinin anlaşılmasını gerektirir. Bunun yanında sözleşmede öngörülmüşse edimin muaccel hâle gelmesiyle doğan sonuçları da düzenler.

Bu nedenle Paris’te bir avukatın hazırladığı ödeme yazısı, Lyon’da noter önünde düzenlenen ihtar, Fransa’dan iadeli taahhütlü gönderilen mektup ve sıradan e-posta aynı biçimsel güvenceyi sağlamaz. Öncelikle belgenin düzenleyeni, metnin içeriği, imza ve teslim kayıtları değerlendirilir. Daha sonra ilgili sözleşme ve hukuk seçimi okunur. Fransa’da “mise en demeure” diye adlandırılan her yazıya Türk hukukunda ayrı bir icra belgesi veya mahkeme kararı muamelesi yapmak hukuken yanlıştır.

Pratik amaç, yazının hangi alacağı talep ettiğini ve alacaklı tarafından hangi hukuki sonucun hedeflendiğini belirlemektir. Bir ödeme talebiyle sözleşmeden dönme, fesih, ayıp bildirimi veya yeni bir süre verme bildirimi aynı talep değildir. Bildirimin başlığı yerine talebin kapsamı ve muhataba ulaşması hukuki incelemenin merkezinde olmalıdır.

Kısa özet: Fransa–Türkiye ihtar dosyasının hukuk haritası

Sınır ötesi alacakta ilk kontrol, “hangi ülkeden mektup gönderildi?” değil, “hangi borç ilişkisi hangi hukuka tabi?” sorusudur. Türkiye’de bulunan bir şirketin borcu, sözleşmedeki yabancı unsur nedeniyle kendiliğinden Fransız hukukuna dönüşmez. Benzer biçimde Fransa’da ikamet eden Türk vatandaşının alacağı da sırf vatandaşlık nedeniyle Türk hukukuna tabi sayılmaz. MÖHUK m.24 bakımından hukuk seçimi ve en sıkı irtibat analizi yapılmadan temerrüt faizi ve bildirimin geçerliliği kesin biçimde hesaplanamaz.

İhtarın tebliğ veya teslim kanıtı, ticari taraf sıfatları, faturanın ve sözleşmenin düzeni, yapılan kısmi ödemeler, varsa vade kaydı ve alacak tutarının dayanağı aynı kontrol çizelgesinde birleştirilmelidir. Bu belge düzeni hem dava veya icra aşamasındaki ispatı güçlendirir hem de gereksiz masraf doğuran yanlış başvuruları azaltır.

MÖHUK m.24: Bildirimin hukukunu hangi ülke belirler?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. maddesi sözleşmeden doğan borç ilişkileri için temel bağlama kuralını kurar. Birinci fıkra tarafların açık olarak seçtiği hukuku esas alır; sözleşme hükümlerinden veya olayın koşullarından tereddütsüz anlaşılan seçim de geçerlidir. İkinci fıkraya göre hukuk seçimi sözleşmenin tamamına veya bir kısmına yöneltilebilir. Üçüncü fıkra sonradan hukuk seçiminin değiştirilmesine ilişkin düzenleme içerir.

Hukuk seçimi yapılmamışsa dördüncü fıkranın en sıkı ilişkili hukuk kuralı uygulanır. Karakteristik edimin kim tarafından ve nerede ifa edildiği, ticari işletme ve işyeri bağlantısı ile bütün koşullar değerlendirilir. Örneğin Fransa’da bir danışmanlık şirketiyle Türkiye’deki tacir arasında kurulan sözleşme, taşınmaz satış sözleşmesi veya tüketicinin internetten satın aldığı mal aynı bağlama kurallarına indirgenmemelidir. Tüketici sözleşmelerinde MÖHUK m.26, bazı özel sözleşmelerde diğer hükümler ayrıca gündeme gelir.

İlk adım sözleşmenin “uygulanacak hukuk” ve “yetkili mahkeme” maddelerini ayrı ayrı okumaktır. Mahkemenin Türkiye’de bulunması, maddi hukuk olarak mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukukun belirlenmesi, temerrüt faizinin ve gecikme tazminatının doğru hesaplanmasının ön koşuludur.

TBK m.117: Türkiye’de borçlunun temerrüdü hangi şartlarla doğar?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 117. maddesinin birinci fıkrası temel kuralı düzenler: Muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Bu kuralda iki farklı mesele vardır. İlk olarak alacağın istenebilir, yani muaccel olması gerekir. İkinci olarak ihtarın borçluya yöneltilmesi ve somut olayda temerrüt doğuracak şekilde muhataba ulaşması aranır. Henüz ifa zamanı gelmemiş bir taksiti yalnızca “mise en demeure” başlığıyla derhal muaccel kılmak mümkün değildir.

Maddenin ikinci fıkrasında ihtarsız temerrüt hâlleri yer alır. İfa günü taraflarca birlikte belirlenmişse veya sözleşmedeki yetkiye dayanılarak usulünce bildirilmişse o günün geçmesi temerrüt bakımından farklı sonuç doğurur. Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme için de kanunda özel tarihler gösterilmiştir; iyi niyetli sebepsiz zenginleşen bakımından bildirim istisnası unutulmamalıdır. Her alacak türünde ayrıca ihtar zorunluymuş gibi işlem yapılması doğru değildir.

İhtar gerekip gerekmediğini belirlemek için sözleşmedeki vade, fatura düzenleme tarihi, ödeme planı, borcun şartlı olup olmadığı ve borçlunun daha önce usulünce çağrılıp çağrılmadığı birlikte incelenir. Bir ihtar gönderilmiş olması, alacağın gerçekten mevcut ve muaccel olduğuna ilişkin uyuşmazlığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Fransız Code civil m.1344 ve m.1344-1 ne söylüyor?

Fransız Code civil m.1344, borçlunun yeterli açıklıkta ödeme talebi içeren bir bildirimle temerrüde düşürülmesi yöntemini düzenler. İlgili maddenin uygulaması, Fransa’da düzenlenen yazının niteliğinin ve ulaştırılma usulünün belirlenmesinde önemlidir. Code civil m.1344-1 ise para borçlarında ödeme yönündeki temerrüt ihtarının, maddede belirtilen koşullarla yasal temerrüt faizini başlatmasına ilişkin düzenleme içerir. Fransız faiz oranı ile Türk hukukundaki temerrüt faizi oranı aynı şey değildir.

Fransız hukukunun sözleşmeye gerçekten uygulanması hâlinde bu hükümler doğrudan analiz edilmelidir. Ancak Fransız alacaklının Fransa’da ikamet etmesi, ihtarın Fransızca olması veya Paris’te düzenlenmesi tek başına Code civil’in uygulanacağını kanıtlamaz. Türkiye’de açılacak davada önce kanunlar ihtilafı incelemesi; ardından uygulanacak hukuktaki temerrüt unsurları yapılmalıdır. Tek bir olayda hem Türk hem Fransız faiz oranını hiçbir gerekçe göstermeden birlikte istemek hesap ve talep bakımından hata oluşturur.

Fransızca ihtarın Türkçeye çevrilmesi hukuki nitelendirmeyi değiştirmez. Çeviri, belgenin Türkiye’de anlaşılması ve ispatta kullanılması için işlev görür. Çeviride anahtar kelimeler kadar borcun miktarı, ihtarın muhatabı, son ödeme tarihi ve talep edilen hukuki sonuç doğru aktarılmalıdır.

TTK m.18/3: İki tacir arasındaki ihtar nasıl gönderilir?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18. maddesinin üçüncü fıkrası tacirler arasında karşı tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar için yöntemleri sıralar. Kanunda noter, taahhütlü mektup, telgraf ve güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi belirtilmiştir. Bu düzenleme bütün vatandaşlara veya bütün tüketici işlemlerine aynı biçimde uygulanmaz; iki tarafın tacir sıfatı ve ihtarın konusu tespit edilmelidir.

Fransa’daki Türk kökenli gerçek kişi bir şirket ortağı olabilir, ancak onun şahsi tüketici alacağı tacirler arası sözleşme diye otomatik nitelendirilemez. Öte yandan Fransa merkezli ticaret şirketiyle Türkiye’deki tacir arasında yazışma yapılıyorsa ihtar usulü ve seçilen hukukun ilişkisi ayrıca kurulmalıdır. Yalnızca fatura üzerinde “ticari” kelimesinin bulunması, sözleşmeye katılanların sıfatına ilişkin incelemenin yerine geçmez.

TTK m.18/3’teki bildirim yollarından yararlanılacaksa gönderi ve teslim kayıtları korunmalıdır. Yurt dışından çıkarılan taahhütlü mektubun hizmet türü ve muhataba teslim kanıtı ayrı ayrı doğrulanır. İlgili bildirimin biçimi konusundaki hukuki tartışma ile borcun varlığına ve ihtarın ulaştığına ilişkin ispat konuları birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Fransa’dan postayla gönderilen ihtarın teslimi nasıl ispat edilir?

Sınır aşan gönderilerde en sık sorun, belgenin hazırlanmış olmasıyla muhataba ulaşmış olmasının karıştırılmasıdır. İmzası bulunan bir Fransızca ihtar nüshası, yalnızca düzenlendiğini gösterebilir. Teslimi kanıtlamak için kayıtlı gönderi numarası, çıkış belgesi, taşıyıcı kayıtları, teslim tarihi, teslim alan kişi ve varsa iade gerekçesi birlikte saklanmalıdır. Alıcının tam ticaret unvanı veya gerçek kişi kimliği ile açık adresi ihtarda bulunmalıdır.

Fransa posta sisteminde “recommandé avec avis de réception” gibi gönderi türleri, teslim kanıtı açısından somut işlev görür. Ancak Fransa içi bir posta hizmetinin etiketini Türkiye’ye yapılan uluslararası gönderiye aynen uygulamak ve teslimin otomatik gerçekleştiğini varsaymak doğru değildir. Türkiye adresine gönderilen ihtar için uluslararası posta hizmetinin fiilî kayıtları esas alınmalıdır. Kayda ulaşılmıyorsa yalnızca takip ekranının bir görüntüsüyle kesin teslim tarihi oluşturulmamalıdır.

İletinin alıcıya ulaştığı tarih ile alacaklı tarafından hazırlandığı tarih ayrı kaydedilir. Bir sözleşmede bildirim adresi ve bildirimin alınmış sayılacağına ilişkin hüküm varsa bu hükmün geçerliliği de uygulanacak hukukla birlikte incelenir. İade edilen, yanlış kişiye teslim edilen veya adres uyuşmazlığı taşıyan gönderiler hukuken ayrı değerlendirme gerektirir.

Özel ihtar ile uluslararası adli tebligat aynı işlem midir?

Hayır. Alacaklının karşı tarafa gönderdiği özel ödeme talebiyle bir mahkemenin usul işlemi kapsamında tebliğ ettiği dava dilekçesi aynı süreç değildir. 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi uluslararası adli ve ilgili kapsamda adli olmayan belgelerin resmî tebliği için devletler arasında mekanizma kurar. Sözleşmenin 17. maddesi, belirli koşullarla yetkili makam ve adli görevlilerden çıkan adli olmayan belgeler hakkında düzenleme içerir. Her özel ticari mektup kendiliğinden bu hükmün içine girmez.

Türkiye’den Fransa’ya açılmış davanın mahkeme tebligatı gerektiğinde mahkeme ve yetkili makamlar aracılığıyla yürütülecek süreç ile Türkiye’deki şirkete Fransa’dan gönderilecek ticari ihtar birbirinden ayrılır. Bir gönderinin Lahey usulüyle tebliğ edilmesi gerektiği ancak işlemin niteliği ve uygulanabilir uluslararası düzenleme belirlendikten sonra söylenebilir. İhtarnamenin hukukî sonucuna dair değerlendirme yapılırken sıradan posta belgesi mahkeme mazbatası gibi sunulmamalıdır.

Bu ayrım hakkında sitedeki Fransa’ya mahkeme tebligatı rehberi ayrı olarak incelenebilir. Oradaki resmî tebligat masraf ve usulleri, özel hukuk ihtarının her çeşidi için zorunlu standart olarak kullanılmamalıdır.

Mise en demeure belgesinde apostil mutlaka gerekir mi?

Bir ihtarın geçerliliği, ihtarın hangi makam tarafından düzenlendiği ve Türkiye’de ne amaçla kullanılacağı sorularından bağımsız biçimde “apostil var/yok” ayrımına indirgenemez. Apostil, 1961 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki resmî belgelerde imza, sıfat ve mühür doğrulamasına hizmet eder; belgenin içeriğinin maddi doğruluğunu veya borcun gerçekten mevcut olduğunu ispatlamaz. Fransa’da özel bir kişinin imzaladığı sıradan mektup ile noter tarafından düzenlenmiş kamu belgesinin formaliteleri aynı değildir.

Fransa’da noterlik makamlarının apostil yetkisi 1 Mayıs 2025 itibarıyla yürürlüğe giren düzenleme çerçevesinde kullanılmaktadır. Bununla birlikte ihtarın yalnızca posta olarak gönderilmesi ile yabancı bir resmî belgenin Türk mahkemesinde delil olarak ileri sürülmesi farklı sorulardır. Somut belgeye göre tercüme, noter tasdiki, apostil veya başka bir doğrulama usulü gerekip gerekmediği ayrı belirlenir. Gereksiz belge dolaşımı hem masrafı artırır hem de icra ve dava sürecini geciktirebilir.

Fransa kaynaklı resmî belgeler için Fransa apostil işlemleri rehberi ayrıca yararlıdır; fakat apostil ihtarı temerrüt doğuran bir mahkeme kararına dönüştürmez.

E-posta ve WhatsApp mesajı temerrüt ihtarı olarak kullanılabilir mi?

HMK m.199, elektronik ortamdaki verileri de belge tanımına dahil eder. Bu nedenle taraflar arasında gönderilmiş e-posta, mesaj, ek dosya ve sistem kayıtları bir uyuşmazlıkta delil niteliği taşıyabilir. Ancak bir verinin “belge” sayılması, o bildirimin her sözleşmede ve her ticari işlemde kanunun öngördüğü ihtar biçimini karşıladığını tek başına kanıtlamaz. İki tacir arasındaki TTK m.18/3 kapsamındaki ihtarlar yönünden kanunda sayılan yöntemler özel önem taşır.

Elektronik yazışmanın kim tarafından gönderildiği, ne zaman ulaştığı, hangi ekleri taşıdığı ve içeriğinin sonradan değiştirilip değiştirilmediği ispat bakımından tartışılabilir. Ekran görüntüsü yerine mümkünse özgün e-posta üstbilgileri, mesaj dışa aktarımı, kayıtlı elektronik posta kayıtları ve imzalı ek belgeler saklanmalıdır. Mesajın görüldü işareti, teslim edilen içerikle sözleşmede belirtilen tebligat adresini tek başına ikame etmez.

Alacaklı bakımından uygulanabilir yöntem, alacak türünü ve taraf sıfatlarını tespit ettikten sonra delili daha güçlü bir bildirim yolunu seçmektir. Hukukî güvenceyi artırmak amacıyla aynı ihtarın ek olarak bilinen ticari iletişim kanallarından paylaşılması, resmî yöntemlerin ve sözleşmesel bildirim hükümlerinin kontrol edilmesi ihtiyacını kaldırmaz.

Vadesi belirlenmiş borçta ayrıca ihtar zorunlu mu?

TBK m.117/2, borcun ifa gününün taraflarca birlikte belirlendiği hâller için temel ihtar kuralından ayrılır. Örneğin sözleşmede kesin bir ödeme günü kararlaştırılmışsa o günün geçmesinin temerrüde etkisi ayrıca değerlendirilir. Bununla birlikte “ödeme teslimden sonra”, “fatura tarihinden sonra” veya “işin kabulü üzerine” gibi kayıtların hangi tarihi ortaya çıkardığı somut belgelere göre belirlenmelidir. Açık bir takvim tarihi bulunmadığı hâlde ihtarsız temerrüt tarihi uydurmak doğru değildir.

Sözleşmede taksitler varsa her taksitin muacceliyet şartı ayrı okunur. Muacceliyet ihbarı ya da kalan taksitleri derhal talep etme koşulu sözleşmeye konmuşsa, hükmün geçerliliği ve gereklerinin yerine getirilmesi ayrıca incelenir. Tüketici kredileri, banka işlemleri, konut satışları veya özel koruma hükümleri bulunan sözleşmelerin kendi düzenlemeleri bu genel analizde gözetilmelidir.

Fransa’dan ihtar göndermeden önce, sözleşmenin ilgili ödeme hükmü ve para transferi kayıtları üzerinden hangi alacak kaleminin hangi tarihte doğduğunu belirlemek gerekir. Bu kronoloji, hem ihtar metnindeki istenen tutarı hem de daha sonra açılacak takipteki faiz başlangıç iddiasını açık hâle getirir.

Alacak tutarı, döviz ve temerrüt faizi nasıl yazılmalı?

İhtar metninde asıl alacak, ödenmiş tutarlar, iade edilen bedeller ve talep edilen yan alacaklar ayrı gösterilmelidir. Alacak euro cinsinden doğmuşsa bunun hukuki sebebi, sözleşmenin para birimi ve ödeme yeri açıklanmalıdır. Türkiye’de açılacak dava veya icra takibinde yabancı para alacağı ve Türk lirası karşılığına ilişkin talepler, uygulanacak mevzuat ve talep sonucuna uygun kurulmalıdır. Muhatap hesap yapamıyorsa yalnızca “bütün borçları derhâl ödeyiniz” ifadesi uyuşmazlığın çözümünü zorlaştırır.

Türk hukukunun uygulandığı olayda TBK m.120, temerrüt faizinin sözleşmede kararlaştırılmadığı hâllerde yürürlükteki faiz mevzuatına gönderme yapar. Tarafların tacir olduğu ticari işlerde ilgili özel faiz düzenlemeleri ayrıca incelenir. Fransız Code civil m.1344-1’i gerekçe göstererek Türk hukukuna tabi tüm alacaklarda otomatik Fransız yasal faizini istemek doğru değildir. Aynı şekilde her döviz borcuna aynı faiz oranı uygulanacağı düşüncesi de hatalıdır.

Dava öncesi hesaplama tablosunda her alacak kalemi için doğum, muacceliyet, ihtar/teslim ve faiz başlangıç tarihleri tek tek kaydedilmelidir. Kısmi ödemelerin hangi borca mahsup edildiği ve dönem içinde faiz işletilmişse bunun sözleşme ile kanuni dayanağı açık olmalıdır.

Temerrüt doğarsa tazminat da otomatik mi kazanılır?

TBK m.118, borçlunun temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat edemediği durumda geç ifadan doğan zararı giderme sorumluluğunu düzenler. Ancak bu hüküm, ileri sürülen her masrafın veya kâr kaybının hiçbir delil aranmadan hüküm altına alınacağı anlamına gelmez. Talep edilen zarar kalemi, gecikmeyle bağlantısı, sözleşmesel sorumluluk ve ispat çerçevesinde değerlendirilir. Para borcundaki temerrüt faiziyle gecikme nedeniyle ileri sürülen diğer zarar talepleri aynı kalem değildir.

Bir şirketin ödeme gecikmesi yüzünden alacaklı alternatif finansman kullanmak zorunda kalmışsa bu iddiaya ilişkin kredi, masraf veya sözleşme belgeleri dosyaya konmalıdır. Alacaklının Fransa’da yaşaması tek başına yüksek yabancı faiz veya kur zararının tamamını Türk borçluya yüklemek için yeterli değildir. Sözleşmeye uygulanacak hukuk, zarar türü ve somut ispat ile uygun hukukî talep belirlenmelidir.

Borçlu bakımından da savunma imkânları vardır: borcun hiç doğmadığı, ödeme yapıldığı, henüz muaccel olmadığı, ayıplı karşı edim bulunduğu veya ihtarın muhataba ulaşmadığı ileri sürülebilir. İhtarın varlığı uyuşmazlığı tek taraflı biçimde çözen bir karar değildir.

Türk mahkemesinde Fransızca ihtar nasıl delil gösterilir?

6100 sayılı HMK m.199 elektronik kayıtlar dahil çok sayıda bilgi taşıyıcısını belge olarak tanımlar. Fransa’da düzenlenen yazının aslı, gönderim bilgileri, posta belgeleri, sözleşme ve banka hareketleri birlikte sunulabilir. Fransızca belgenin mahkemece anlaşılabilmesi için Türkçe tercüme gereksinimi ve yabancı resmî belgeyse tasdik usulü ayrıca kontrol edilir. İhtarın hangi kişi tarafından imzalandığı ve tüzel kişi adına yetkinin bulunup bulunmadığı uyuşmazlığın niteliğine göre önem taşır.

HMK m.190’daki ispat yükü ilkesi ve TMK m.6 çerçevesinde taraflar haklarını dayandırdıkları vakıaları delilleriyle ortaya koymalıdır. İhtar mektubunun bir nüshası, yalnız başına sözleşmenin ifa edildiğini, borcun hesaplandığını veya karşı tarafın savunmasını çürüttüğünü kanıtlamaz. İhtarın etkisi ile alacağın esası ayrı ispat konularıdır.

Fransa’daki e-posta ve posta arşivinin tek bir PDF ekran görüntüsüne dönüştürülmesi, bazı teknik detayların kaybına yol açabilir. Orijinal dosyaların ve teslim bilgisinin korunması, gerektiğinde tercüman ve bilirkişi incelemesini mümkün kılar. Delillerin sırası: sözleşme, ifa, muacceliyet, ihtar, teslim ve ödeme/itiraz kayıtları olarak düzenlenebilir.

Türkiye’ye gönderilecek ihtar metninde hangi unsurlar bulunmalı?

Hukuken güçlü ihtar, muhatabın kimliğini, sözleşme tarihini, borcun kaynağını, talep edilen edimi, istenen tutarı ve para birimini açıkça gösterir. Önceden yapılan ödemeler veya varsa mahsup iddiaları göz ardı edilmemelidir. Bildirimde borcun hangi tarihte muaccel olduğu, hangi belgelerin bu sonucu gösterdiği ve ödeme için bildirilen sürenin başlangıcı anlaşılır yazılmalıdır. Bu alanlar eksik bırakılırsa muhatabın ne yapması istendiği konusunda belirsizlik oluşur.

Alacaklı şirketse Fransa’daki kuruluş ve temsil belgeleri ile Türkiye’deki muhatabın ticaret sicili bilgileri eşleştirilir. Gerçek kişinin bir şirkete kişisel alacak mı, şirket adına ticari alacak mı ileri sürdüğü açık olmalıdır. Sözleşmenin feshi veya sözleşmeden dönme de bildirilecekse hukuki dayanak ve talep açık ayrılmalıdır; sıradan ödeme ihtarı otomatik olarak fesih beyanı sayılmaz.

Fransa’da hazırlanmış belge Türkiye’de kullanılacaksa iki dilde açıklama hazırlanması anlaşılabilirliği artırabilir. Ancak çift dilli metindeki farklı ifadeler yeni bir uyuşmazlık yaratmamalı, rakamlar ve tarih formatları aynı olmalıdır. Hukuki değerlendirme yapılırken tercüme yerine aslın içeriği ve geçerli bildirim kayıtları esas alınır.

İhtar gönderildikten sonra Türkiye’de hangi süreç izlenir?

İhtar sonuçsuz kalırsa bir sonraki adım doğrudan dava açmak olmayabilir. Talebin ticari uyuşmazlık, tüketici uyuşmazlığı, iş ilişkisi veya başka bir alacak türü olması, arabuluculuk dâhil dava şartlarının belirlenmesini gerektirir. Ticari para alacağı ve tazminat taleplerinde 6102 sayılı TTK m.5/A kapsamına giren hâllerde dava şartı arabuluculuk ayrıca kontrol edilir. Tüketici uyuşmazlıklarında ise 6502 sayılı Kanun ve özel başvuru yolları önem taşıyabilir.

İcra takibi bakımından alacağın niteliği, belgenin icraya elverişliliği, takip yolu, yetkili icra dairesi ve borçlunun itiraz imkânları ayrı incelenmelidir. Fransa’da düzenlenen bir özel ihtarın tek başına Türkiye’de ilamlı icra takibinin dayanağı olduğu söylenemez. Yabancı bir mahkeme kararı varsa bu başka bir hukuki dosyadır; tanıma veya tenfiz koşulları ihtardan bağımsız olarak 5718 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilir.

Türkiye’deki şirkete karşı takip planlanıyorsa yurt dışındaki şirketlere yönelik icra takibi rehberi, karşı tarafın Türkiye’deki malvarlığına ulaşılması açısından ilk kontrol adımlarını anlamaya yardımcı olabilir. Yetki ve giderler her dosyanın muhatabı ile malvarlığına göre ayrı belirlenir.

Fransa’daki alacaklı Türkiye’ye gelmeden avukat aracılığıyla işlem yapabilir mi?

Evet. Türkiye’de dava açma, arabuluculuk görüşmelerine katılma, gerekli bildirimleri yapma ve icra takibi yürütme işlemleri uygun yetkilendirmeyle avukat aracılığıyla takip edilebilir. Türkiye’de kullanılacak vekâletnamenin kapsamı, belgeyi düzenleyen makam, yabancı resmî belge kuralları ve ihtiyaç duyulan özel yetkiler önceden kontrol edilmelidir. Fransız noterinin belge düzenlemesi ile Türk dış temsilciliğinde vekâletname çıkarılması farklı işlemlerdir.

HMK m.74, davanın takip yetkisinden ayrı açık yetki gereken belirli işlemleri düzenler. Örneğin sulh, feragat veya kabul gibi işlemler planlanıyorsa vekâletnamenin kapsamı buna uygun oluşturulmalıdır. Müvekkilin Fransa’da ikamet etmesi, Türkiye’deki usul sürelerini otomatik uzatmaz. İhtarın teslim tarihi, dava veya takipteki itiraz süreleri ve zamanaşımı ayrı takvimde tutulmalıdır.

Mersin’deki bir hukuk bürosu, Türkiye genelindeki dosyaları bulunduğu ofisten koordine edebilir; bu, Fransa’da ayrı fiziksel ofisi bulunduğu anlamına gelmez. Başvuru dosyasında sözleşme, Fransızca ihtar, gönderi kayıtları ve temel muhasebe belgelerinin güvenli biçimde aktarılması başlangıç incelemesini kolaylaştırır.

Örnek dosya akışı: Fransa’dan Türkiye’ye alacak talebi

Öncelikle alacaklıyla borçlu arasındaki ilişkinin türü yazılı olarak tespit edilir. Sözleşme, teklif, kabul, mal veya hizmet teslimi, fatura, iade ve banka hareketleri bir araya getirilir. İkinci adım sözleşmeye uygulanacak hukukun ve yetki kayıtlarının incelenmesidir. Üçüncü adım, borcun gerçekten muaccel olup olmadığının belirlenmesidir; henüz muaccel olmayan kalem ile temerrüt koşulları doğmuş kalem ayrılır.

Dördüncü adım ihtarın hazırlanmasıdır. İstenen edim anlaşılır yazılır, varsa ödeme süresi ve hesabı gösterilir, muhatabın kimliği doğrulanır. Beşinci adım, tarafların niteliğine uygun gönderi yönteminin seçilmesi ve teslim kanıtının saklanmasıdır. Altıncı adımda alacaklının ödeme veya itirazlara verdiği yanıt arşivlenir. Yedinci adım gerekli dava şartlarının ve icra başvurularının incelenmesidir. Bu sıralama, ihtarın hazırlanma anını alacağın tahsil edilmiş olduğu anla karıştırmaz.

Özellikle Fransa’daki adres değişikliklerinde, sözleşmede yazan eski şirket merkezi ile Türkiye ticaret sicilindeki güncel merkezin farklı olması karşılaşılan bir sorundur. Muhatap araştırması yapılmadan gönderilen bildirim, dava sonrasında ispat tartışmasına yol açabilir. Dosya açılmadan önce ticaret sicili, faaliyet adresi ve varsa yetkili temsilci bilgilerinin karşılaştırılması gerekir.

Fransa–Türkiye ihtar işlemlerinde kaçınılması gereken hatalar

Birinci hata, Fransa’da hazırlanmış her yazının Türkiye’de doğrudan icra emri gibi sonuç doğurduğunu düşünmektir. İkinci hata, sözleşmeye uygulanacak hukuk incelenmeden sadece belgenin diline göre faiz oranı belirlemektir. Üçüncü hata, gönderildi bilgisiyle teslim edildi bilgisini eş tutmaktır. Dördüncü hata, tacirler arasındaki ihtarlar için TTK m.18/3’ü hiç kontrol etmemektir. Beşinci hata, henüz muaccel olmayan borcu ihtar başlığıyla zorla muaccel saymaktır.

Altıncı hata, özel ödeme ihtarını yabancı mahkeme kararıyla karıştırmaktır. Yedinci hata, apostilin belgenin maddi içeriğini doğruladığını varsaymaktır. Sekizinci hata, tek bir ekrandaki ödeme talebiyle sözleşmenin ifasını ve alacağın hesap doğruluğunu ispatladığını sanmaktır. Dokuzuncu hata, ticari veya tüketici uyuşmazlığına özgü dava şartı ve ön başvuruları araştırmamaktır. Onuncu hata, uygulanan faiz hukukunu açıkça belirlemeden birden çok ülkeden alınan oranları birlikte talep etmektir.

Dosya kalitesi, metnin uzunluğundan çok tespitlerin kesinliğine bağlıdır. Bildirimin hukuki niteliği, alacağın türü, doğru muhatap ve mevcut deliller netleşmeden standart bir Fransızca ihtarı herkese göndermek, bazen yeni bir belirsizlik üretir. Kanun maddeleri de yalnız adlarının yazılması için değil, somut vakıanın ilgili maddede düzenlenen koşullarla eşleştirilmesi için kullanılır.

Sıkça sorulan sorular

Fransa’dan gönderilen mise en demeure Türkiye’de geçerli midir?

Belge Türkiye’de delil olarak değerlendirilebilir; temerrüt etkisi sözleşmeye uygulanacak hukuk, borcun muacceliyeti, bildirimin kapsamı ve muhataba ulaşması temelinde belirlenir. Otomatik icra belgesi değildir.

İhtarın mutlaka Fransız noterinden çıkması gerekir mi?

Genel bir tek yöntem yoktur. Türk hukukunun uygulanacağı tacirler arası ihtarlarda TTK m.18/3, diğer işlemlerde ilgili mevzuat ve sözleşme hükümleri değerlendirilir.

Türk vatandaşı Fransa’da yaşıyorsa Fransız hukuku uygulanır mı?

Yalnızca ikamet veya vatandaşlık bu sonucu doğurmaz. Sözleşmeye uygulanacak hukuk MÖHUK m.24 ve varsa özel kanunlar ihtilafı hükümlerine göre belirlenir.

TBK m.117’ye göre ihtar her zaman şart mıdır?

Hayır. Maddenin ikinci fıkrası, taraflarca belirlenen kesin ifa gününün geçmesi gibi ihtarsız temerrüt hâlleri düzenler.

Fransızca mektup Türkçeye tercüme edilmeden gönderilebilir mi?

Tarafların anlayabilmesi ve Türk makamlarında delil olarak kullanılabilmesi farklı sorunlardır. Türkiye’de yargısal kullanımda tercüme ihtiyacı değerlendirilir; tercüme tek başına geçerlilik kazandırmaz.

Fransa posta takip ekranı teslimi kesin ispatlar mı?

Takip ekranı bir kayıt olabilir; gönderi, teslim alan kişi, tarih, adres ve hizmet türüyle birlikte değerlendirilmelidir. Çelişkili kayıtlar ayrıca incelenir.

WhatsApp mesajı ihtar yerine geçer mi?

HMK m.199 yönünden elektronik veri belge olabilir. Ancak ilgili bildirim için kanuni veya sözleşmesel biçim aranıyorsa bunun ayrıca karşılanması gerekir.

İki şirket arasında TTK m.18/3 neden önemlidir?

Bu hüküm tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlarda belirtilen bildirim yollarını düzenler.

Fransa hukukundaki yasal faiz Türkiye’de doğrudan uygulanır mı?

Hayır. Önce sözleşmeye uygulanacak hukuk belirlenir; Türk hukuku uygulanıyorsa TBK m.120 ve ilgili özel faiz hükümleri dikkate alınır.

Apostil yaptırılınca ihtar doğrudan icra edilebilir mi?

Hayır. Apostil resmî belgedeki imza ve makamın doğrulanmasına yönelik bir usuldür; alacağın varlığını veya ilamlı icra şartlarını tek başına oluşturmaz.

İhtarın ardından dava açmak için arabuluculuk gerekir mi?

Talebin niteliğine göre değişir. Ticari para alacağı ve tazminat taleplerinde TTK m.5/A, diğer uyuşmazlıklarda ilgili dava şartları incelenir.

Fransa’dan Türkiye’de dava ve icra takibi başlatılabilir mi?

Usulüne uygun vekâletname ve doğru görev/yetki incelemesiyle işlemler Türkiye’deki avukat aracılığıyla yürütülebilir. Hangi takip yolunun kullanılacağı somut alacağa bağlıdır.

Resmî mevzuat ve kaynaklar

• Adalet Bakanlığı – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.117–120
• Adalet Bakanlığı – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.18 ve m.5/A
• Adalet Bakanlığı – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.190 ve 199
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5718 sayılı MÖHUK, m.24
• Légifrance – Code civil m.1344–1344-2
• Service-Public – Fransa apostil ve resmî belge doğrulama

Fransa’dan Türkiye’de hukuki takip ve iletişim

Fransa’da yerleşik kişi veya şirketin Türkiye’deki alacak ve sözleşme uyuşmazlıklarında ilk inceleme, sözleşme türü, tarafların sıfatı, muacceliyet, ihtarın gerçek teslimi ve uygulanacak hukuk üzerinden yapılır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Türkiye’deki dosyaları İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerinden yönetir; Fransa’da şubesi veya ayrı fiziksel ofisi bulunduğu ileri sürülmez. İlk başvuruda sözleşme, ihtar metni, gönderim kaydı ve alacağın dayanağı hazırlanabilir. +90 552 224 43 66 üzerinden iletişim sağlanabilir. Sadece iletişim kurulması tek başına avukatlık sözleşmesi oluşturmaz.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →