Kaldırımda Giden Otonom Kurye Robotu Yayaya Çarparsa Kim Sorumlu? (2026)

Kaldırım yeni bir robot yoluna dönüşürse

Kuryenin kapıya getirdiği yemeğin son birkaç yüz metresini küçük, kendiliğinden yön bulan bir teslimat robotunun taşıdığını düşünelim. Bu robotlar kenti hızlandırabilir; ancak kaldırım yalnız ulaşım koridoru değil, çocuklar, engelliler, yaşlılar ve yürüyüş yapanların ortak alanıdır. Hukukun yeni sorusu, bir işletmenin ticarî verimlilik için kamusal yaya alanında ne kadar risk yaratabileceğidir. Bir robotun navigasyon sistemi çalışıyor diye kamusal alanda sınırsız hareket yetkisi doğmaz. Kullanım rejimi, ürün güvenliği, yerel yetki ve başkalarının beden bütünlüğü aynı anda düşünülmelidir. Teknolojik kapasite ile hukuki hareket izni birbirine karıştırılmamalıdır.

Geleceğe ait örnek: Görme engelli yayaya çarpışma

Duyarlı olması gereken bir robotun beyaz baston taşıyan yayayı algılayamadığını, yön değiştirmeyerek çarpıştığını ve kişinin yere düştüğünü varsayalım. Bu, yaşanmış bir dava veya doğrulanmış içtihat değildir. Robotun kör noktasının bulunması, yaya alanının işgal edilmesi, operatörün tehlikeli rota belirlemesi veya ürünün teknik güvenlik şartlarını karşılamaması farklı hukuki açıklamalardır. Yayayı engeline göre ayrı bir ‘kusurlu’ kategoriye yerleştirmek isabetli değildir; kamusal alanın erişilebilir olması ve cihazın makul biçimde öngörülebilir kullanıcılarla etkileşimi önemlidir. Sonuçta kimin hangi kanuni borcu ihlal ettiği ve zararın gerçek nedeni araştırılır.

Robotun hukuki kişiliği değil işletmeci ön planda

Robotun sipariş kodu göstermesi, müşteriyle konuşması veya kendi yolunu planlaması onu tüzel kişi yapmaz. İşlemden ekonomik yararlanan teslimat platformu, robot filosunu yöneten işletmeci, bakım hizmeti sunan şirket ve imalatçı/ithalatçı arasında görev paylaşımı bulunabilir. Gerçek hukuki muhatap bu ağın sözleşmelerinden ve fiili kontrolünden belirlenir. Bir robotun başka bir sistemden komut alması, araç üstündeki kamera veya yazılım sorumluluğunu tek başına açıklamaz. Bağımsız elektronik kişilik fikri akademik olarak tartışılabilir; fakat bugün dava dilekçesinde robotun kendisine yöneltilecek talep için genel bir hukuki kişi statüsü bulunduğu iddia edilmemelidir.

Yaya alanında robot kullanmak için izin gerekir mi?

Kaldırımların kullanımına ilişkin kurallar yerel yönetim, trafik, erişilebilirlik, kamusal alan ve ilgili teknik düzenlemelerden etkilenebilir. Her teslimat robotunun herhangi bir şehirde serbestçe kaldırıma çıkabileceği veya bütün şehirlerde aynı özel izin belgesinin zorunlu olduğu gibi genel bir varsayım doğru değildir. Robotun boyutu, azami hızı, elektrikli tahriki, kullanım alanı ve faaliyeti incelemeyi değiştirebilir. İzin veya güzergâh koşullarına aykırılık varsa bunun zararla bağlantısı ayrıca araştırılır. Gerekli kamusal yetkilendirmeye ilişkin somut belge ve belediye uygulamaları incelenmeden ‘otonom robotlar zaten yasaldır’ denilemez. Teknolojinin ticarî denenmesi, kamusal alanın herkes için erişilebilir olma ilkesini zayıflatmamalıdır.

2918 sayılı Kanun her kurye robotunu kapsar mı?

Karayolları Trafik Kanunu motorlu araç ve trafik düzeni bakımından özel kavramlar içerir. Kaldırımda yavaş hareket eden küçük bir paket robotunun otomatik olarak otomobil gibi tescilli motorlu taşıt ve m.85 kapsamında işleten sorumluluğuna tabi olduğu söylenemez. Robotun teknik vasfı, mevzuattaki araç tanımı, kullanım yeri ve olayın özellikleri değerlendirilmelidir. Karayolunda tescil ve işleten sorumluluğuna tabi bir araçla, düşük hızlı yaya alanı cihazı farklı olabilir. Uygun özel trafik rejimi kurulmamışsa haksız fiil veya ürün sorumluluğu hükümleri önem kazanabilir. Kapsam belirlenmeden zorunlu trafik sigortasının her kurye robotu için var olduğunu da iddia etmemek gerekir.

TBK m.49: Yayaya karşı haksız fiil

Kaldırımda yaralanan yaya, teslimat sözleşmesinin müşterisi olmayabilir. Bu nedenle TBK m.49 çerçevesinde hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve uygun illiyet bağı incelemesi önem taşır. Operatörün robotu okul çıkışı kalabalık kaldırımlara yüksek hızda yönlendirmesi, belirli riskleri önceden öngörebilir hâle getirebilir. Buna karşılık yazılımın olağan dışı bir harita hatasıyla beklenmedik davranışı da ayrı teknik inceleme gerektirir. Her teknik hatanın doğrudan şirket kusuru olduğu veya hiç insan fiili bulunmadığı için hiçbir kusur aranmayacağı savunulamaz. Yaya hakkını koruyan somut önlem eksiklikleri araştırılır.

TBK m.112 ve teslimat sözleşmesi

Paketin alıcısı olan tüketiciye karşı teslimatın zamanında ve güvenli gerçekleştirilmesi, üstlenilen sözleşmenin içeriğine göre önem kazanabilir. Ancak robotun bir yayayı yaralaması durumunda zarar görenin her zaman gönderi sözleşmesinin tarafı olduğu varsayılamaz. Şirketin müşteriyle sözleşmesel sorumluluğu, üçüncü kişiye karşı haksız fiil veya ürün güvenliği sorumluluğundan ayrıdır. Yemeğin dökülmesi, paketin kaybolması ve yayanın kırıkla hastaneye kaldırılması aynı zarar kategorisine sokulmamalıdır. Farklı zararların mağduru ve hukuki talep kaynağı ayrı belirlenir. Teslimat platformunun üçüncü taraf robot hizmeti kullanması kendi taahhüdünün kapsamını otomatik değiştirmez.

Ürünün kusuru ve 7223 m.6

7223 sayılı Kanun m.6, kapsamındaki ürünün uygunsuzluğuyla kişiye veya mala zarar vermesi halinde imalatçı/ithalatçının tazminatını düzenler. Robotun çarpışmayı önleme sisteminin öngörülen teknik gerekleri karşılamadığı ileri sürülüyorsa ürünün uygunluk değerlendirmesi, sensör testleri, üretim bilgisi ve bakım geçmişi incelenir. Her çarpışma mutlaka ürün uygunsuzluğundan kaynaklanmayabilir; yanlış güzergâh, üçüncü kişilerin müdahalesi veya cihazın kullanım sınırlarının aşılması da rol oynayabilir. Zarar görenin zarar ve uygunsuzlukla bağlantıyı ispat etmesi gerekir. Tedarikçiye karşı sözleşmesel talep, imalatçıya karşı ürün sorumluluğu ve işletmeciye karşı haksız fiil rejimi ayrı kurulmalıdır.

Harita hatası kimin sorumluluğunda?

Otonom teslimat robotu dış harita sağlayıcısının verilerini, yerel sensörlerini ve platformun çizdiği güzergâhı birlikte kullanabilir. Kaldırım onarımının eski haritada görünmemesi, robotun önünü kesen bariyerin algılanmaması veya platformun daha kısa yol için güvenli rotayı terk etmesi farklı nedenlerdir. Harita şirketinin somut bir güvenlik garantisi verip vermediği, ürün entegrasyonu ve işletmecinin değişiklikleri izleme görevi incelenmelidir. Her harita yanlışlığının kamu idaresine veya harita geliştiricisine doğrudan yüklenmesi doğru değildir. Teknik zincirde veri kaynağı, sürüm, karar ve fiziksel hareketin hangi aşamada uyuşmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır.

Uzaktan operatörün gözetim yükümlülüğü

Robotlar tam özerk görünseler de bazı anlarda uzaktaki insan operatörden yardım isteyebilir. Operatörün kaç robotu eş zamanlı izlediği, alarmın görünürlüğü ve müdahale yetkisi önemlidir. Uzaktan insanın sürekli ekrana bakması gerekip gerekmediği cihaz ve işletme düzenine göre farklılaşabilir. Bir çalışan uyarıyı bilerek görmezden geldiyse somut fiil, çalışma görevi ve TBK m.66’da düzenlenen çalıştıran sorumluluğu gündeme gelebilir. Robotu kendiliğinden ‘çalışan’ saymak ise aynı maddeyi otomatik uygulamak için yeterli değildir. Gelecekte anlamlı insan gözetimi, sadece ekrandan izlemek değil, gerçek zamanında güvenli durdurabilmek anlamına gelebilir.

Robot trafikte çocukları nasıl algılamalı?

Okul çevresindeki kaldırım, alışveriş merkezi girişi ve hastane önü farklı yaya yoğunluğu içerir. Küçük çocuklar aniden hareket edebilir; tekerlekli sandalye kullanıcıları belirli bir manevra alanına ihtiyaç duyar. Üretici ve işletmecinin öngörülebilir kullanım risklerini nasıl değerlendirdiği somut standartlar üzerinden incelenmelidir. Bir robotun yetişkin siluetini tanıması, bütün yayalarla güvenli etkileşim kurduğu anlamına gelmez. Ancak her çocukla yaşanan olayın otomatik ürün kusuru olduğu da iddia edilmemelidir. Risk değerlendirmesi, yazılım eğitim verisinin çeşitliliği, robotun hız sınırı ve kamu alanının gerçek özellikleri üzerinden yapılmalıdır.

Hız sınırı ve acil durdurma işlevi

Bir teslimat robotunun azami hızını işletmeci yazılımla değiştirebiliyor olabilir. Yaya yoğunluğuna göre ayarlanmış hız, fren mesafesi ve acil durdurma mekanizması, güvenliğin teknik göstergeleridir. Bu özelliklerin hangi somut teknik düzenleme veya ürün standardı kapsamında aranması gerektiği robotun niteliğine bağlıdır. ‘Her robot saatte şu hızda gitmelidir’ biçiminde doğrulanmamış genel kanun kuralı ileri sürülmemelidir. Kaza halinde robotun fiili hızı, kaygan zemin, paket ağırlığı, batarya seviyesi ve sensör tepkisi incelenebilir. İşletmenin ticari teslimat süresi hedefini güvenlik mekanizmasının üstüne koyması, özen tartışması bakımından önemli olabilir.

Paketin içeriği zararın ağırlığını değiştirir

Kuru gıda taşıyan küçük robotun çarpması ile kaynar çorba, ağır cam şişe veya başka riskli eşya taşıyan robotun yaralanmaya yol açması farklı güvenlik sorularını doğurur. Taşınan yükün ağırlığı ve sızdırmazlığı, ürün ve hizmet tasarımının bir parçasıdır. Kurye robotu taşıma için tasarlanmadığı ağırlıkta yüklenmişse bu müdahaleyi kimin yaptığı ve teknik uyarının bulunup bulunmadığı araştırılır. Hukuki incelemede ürünün kendi güvenliği kadar taşıma hizmetinin kurulumu da önemlidir. Yaralanan yaya ile siparişin göndericisi aynı kişi olmayabileceğinden zarar gören ve talep hakkı doğru belirlenmelidir.

Kaldırım işgalinin erişilebilirlik yönü

Kaldırımın robotlarca sürekli kullanılması, insanlara ayrılan genişliği fiilen azaltabilir. Tekerlekli sandalye kullanıcılarının veya bebek arabasıyla yürüyenlerin geçiş alanı daralırsa, çarpışma olmadan da kamusal kullanım hakkı tartışması çıkabilir. Ancak her robotun kaldırımdaki varlığının otomatik ve her belediyede aynı hukuki yasağa tabi olduğu iddia edilmemelidir. Yolun niteliği, yerel düzenleme ve kamuya ayrılan alanın amacı incelenir. Gelecekte kent yönetimleri küçük robotlar için ayrı hız, güzergâh ve izin rejimi geliştirebilir. Bu reform düşüncesi, yürürlükteki kanun yerine geçmez; beden güvenliği ile erişilebilir kamusal alanı birlikte korumayı hedefler.

Kameranın kaydettiği yaya verileri

Otonom kurye robotlarının kameraları ve konum sensörleri günlük hareket sırasında kişileri belirlenebilir biçimde kaydedebilir. Böyle bir durumda KVKK m.4 ve m.12 başta olmak üzere uygun hukuki işleme şartları, saklama ve güvenlik önlemleri değerlendirilir. Robotun çevreyi algılaması için her durumda yüz tanıma yapması gerekmez; görüntü işleme ile biyometrik kimlik doğrulama farklı işlemlerdir. Kaza delili için gerekli kayıt ile pazarlama amaçlı yaya profili oluşturma farklı amaçlara sahiptir. Şirketin robot güzergâhını yurt dışındaki bulut hizmetine aktarması kişisel veri içerebilir; gerektiğinde KVKK m.9 kapsamında yurt dışı aktarım şartları ayrıca araştırılmalıdır.

Kazanın elektronik kara kutusu

Hareket rotası, hız, fren komutu, sensör uyarısı, uzaktan operatörün talimatı ve yazılım güncellemesi bir olayın yeniden incelenmesinde önemli olabilir. HMK m.199 elektronik verileri belge kapsamında değerlendirir; ancak ekran görüntüsünün tek başına bütün teknik nedenleri ispatladığı söylenemez. Konum ve saat verileri farklı sunucularda tutuluyorsa zaman eşleştirmesi gerekir. Olaydan sonra robotun sıfırlanması veya yazılımın güncellenmesi teknik incelemeyi güçleştirebilir. Delilin korunması için hukuka uygun kayıt, sürüm ve teknik bütünlük önlemleri önemlidir. Gerekli koşullarda HMK m.400 ve devamındaki delil tespiti gündeme gelebilir.

Yayanın davranışının zarara etkisi

Bir yaya robotu bilerek itmiş, üzerinde eşya taşımaya çalışmış veya açıkça kapatılmış çalışma alanına girmiş olabilir. TBK m.52 zarar görenin katkısının tazminata etkisini somut koşullarla değerlendirmeye imkân verir. Ancak kaldırımın esasen yayalara ait bir alan olduğu unutulmamalıdır; robotu fark etmeyen herkesin otomatik kusurlu sayılması doğru değildir. Yaşlı, çocuk veya engelli yayanın hareketi, öngörülebilir kullanım bakımından ayrı önem taşır. Kaza sebebi araştırılmadan kamera görüntüsündeki son saniye üzerinden taraflara kesin kusur payları vermek hukuki değerlendirmeyi eksik bırakır. Zarar ve illiyet bağı ayrı incelenmelidir.

Bedensel yaralanmada tazminat hesabı

Yaya düşüp kolunu kırmışsa TBK m.54 kapsamındaki tedavi giderleri, kazanç kaybı ve kalıcı çalışma gücü kaybı gibi zararlar gündeme gelebilir. Ancak bu kalemler gerçekleştiği ve uygun nedensellik bağı bulunduğu ölçüde değerlendirilir. Bir teslimat robotunun yol açtığı küçük maddi hasar ile ağır bedensel zarar aynı ispat ve tazminat hesabına sahip değildir. Manevi tazminatta TBK m.56’nın özel koşulları araştırılır. Zararın hesaplanmasında tıbbi belgeler, çalışma durumu ve gerçek giderler esas alınır. Her robot kazası için ulusal sabit ödeme miktarı bulunduğu söylenemez.

Sigorta şirketi hangi durumda ödeme yapar?

Teslimat platformunun ticari sorumluluk poliçesi, robot üreticisinin ürün sorumluluğu teminatı ve varsa başka sigorta sözleşmeleri ayrı riskleri karşılayabilir. Ancak her küçük kurye robotunun zorunlu trafik sigortasına tabi olduğu veya sigortacının her yaralanmayı kesin ödeyeceği varsayılamaz. Poliçenin konusu, sigortalı faaliyet, teminat ve istisnalar incelenmelidir. Bir robotun mevzuat kapsamında motorlu araç olarak değerlendirilmesi durumunda trafik ve tescil hükümlerinin sonuçları ayrıca araştırılır. Hukuki borçlu ile poliçe kapsamındaki sigortalı her zaman aynı kişi değildir. Yeni tür otonom taşıma için özel sigorta tasarımı gelecekte önem kazanabilir.

Kamu otoritesinin sorumluluğu ne zaman tartışılır?

Bir belediyenin robotlar için özel yol veya test alanı ayırması, başlı başına bütün robot kazalarından sorumlu olduğu anlamına gelmez. İdarenin somut kamu hizmeti, izin ve denetim yetkisi, ileri sürülen ihmal ve zarar arasındaki bağ belirlenmelidir. Kamu alanının düzensiz kullanımıyla özel şirketin teknik kusuru farklı hususlardır. İdareye yönelik taleplerde görevli yargı ve ön başvuru koşulları özel hukuk davasından ayrılabilir. Robotu işleten ticari şirketin kendi borçlarını, kamuya verilen izin belgesinin otomatik ortadan kaldırdığı söylenemez. Yerel düzenlemeler ve olay tarihindeki izin belgeleri incelenmeden kurumlar arasında kesin kusur dağılımı yapılmamalıdır.

Avrupa’da otonom teslimat ve AI Act

AB Yapay Zekâ Tüzüğü’nün kapsamı, ürün ve kullanım türüne göre değişir. 2026 itibarıyla uygulanan kurallarla daha sonraki yüksek riskli sistem yükümlülüklerinin takvimi birbirinden ayrılmalıdır. Resmî AB takviminde Ek III için 2 Aralık 2027 ve ilgili düzenlenen ürün sistemleri için 2 Ağustos 2028 başlangıçları yer almaktadır. Ancak sıradan teslimat robotunun otomatik olarak hangi kategoriye girdiği teknik ve hukukî sınıflandırma gerektirir. AB’deki düzenleme Türkiye’nin kaldırım kullanımı veya haksız fiil sorumluluğu hükümlerini kendiliğinden değiştirmez. Sınır ötesi üretici ve platform ilişkilerinde ürün güvenliği ile uygulanacak hukuk ayrıca tartışılabilir.

Geleceğin akıllı şehirleri için kural önerileri

Otonom kurye robotları çoğalırsa kentlerde insanların önce geldiği, erişilebilirliğin korunduğu ve kamusal alanın ticari platformlarca ölçüsüz kullanılamadığı bir tasarım ihtiyacı ortaya çıkacaktır. Şeffaf rota izinleri, kaza verisinin bağımsız incelenmesi, sorumluluk sigortası ve yüksek riskli alanlarda insan müdahalesi bu çerçevede düşünülebilir. Bunların tamamı bugün zorunlu ve tek tip ulusal düzenleme olarak varmış gibi sunulmamalıdır. Norm geliştirme ihtiyacı ürün güvenliği, kişisel veri koruması, trafik, imar ve kamu hizmetini kesen bir meseledir. Sıradan bir paket teslimatı amacıyla yayaların güvenliğinin arka plana itilmemesi temel ilkedir.

Sonuç: Kaldırım robotunun hukukî hesabı

Kaldırımda bir robotun yayaya çarpması, yalnız makinenin otonom olup olmadığı üzerinden çözülmez. İlk aşamada cihazın teknik vasfı ve kamusal kullanım rejimi, ikinci aşamada işletmecinin davranışı, üçüncü aşamada olası ürün uygunsuzluğu ve son olarak gerçek zarar ile illiyet bağı değerlendirilir. TBK m.49 ve m.54-56, uygulanabilir koşullarda 7223 m.6 önem taşır. 2918 sayılı Kanun kapsamı otomatik varsayılmamalıdır. Gelecekte şehirlerin robotlara uyarlanması tartışılırken yaya hakkının robotun hareket özgürlüğüne tabi kılınmaması gerekir. Hukuki çözüm, sorumluluk zincirini belgelere ve somut normlara dayandırmaktır.

Sık sorulan sorular

1. Kurye robotu kaldırımda yayaya çarparsa kimi dava ederim?

İşletmeci, hizmet sunucusu ve ürünün imalatçı/ithalatçısı için farklı sorumluluk koşulları incelenir.

2. Kurye robotu trafik kanununda otomobil sayılır mı?

Otomatik olarak hayır; cihazın teknik ve hukuki sınıflandırması yapılmalıdır.

3. Robotun kaldırımda gezmesi her yerde serbest mi?

Mevzuat, yerel düzenlemeler ve kullanım koşulları araştırılmadan genel serbestlik iddia edilemez.

4. Yaya robotu görmediyse kusurlu sayılır mı?

Hayır. TBK m.52 bakımından davranış ve olayın tüm koşulları incelenir.

5. Robot üreticisi her çarpmadan sorumlu mudur?

7223 m.6 için zarar ile ürün uygunsuzluğu arasındaki bağlantı aranır.

6. Teslimat platformu üçüncü taraf robot kullanıyorsa ne olur?

Platformun kendi yükümlülüğü ve tedarikçi ilişkisi ayrı değerlendirilir.

7. Görme engelli yayaya çarpılması özel önem taşır mı?

Erişilebilirlik ve makul öngörülebilir kullanım güvenlik incelemesinde önemlidir.

8. Robotun videosu delil olabilir mi?

HMK m.199 çerçevesinde elektronik belge olarak değerlendirilebilir.

9. Robot rota kaydı kişisel veri midir?

Belirlenebilir kişiyle ilişkilendirilebiliyorsa KVKK koşulları gündeme gelebilir.

10. Yaya yaralandıysa manevi tazminat kesin mi?

TBK m.56’nın koşulları ayrıca incelenir; otomatik sabit tutar yoktur.

11. Robot kazası için zorunlu trafik sigortası var mı?

Bütün otonom teslimat robotları için böyle bir genel kural bulunduğu varsayılamaz.

12. AI Act robot kazasında Türkiye’de doğrudan uygulanır mı?

AB Tüzüğü Türk özel hukukundaki talep sebeplerinin yerini otomatik almaz.

Mevzuat ve ilişkili yazılar

• TBK m.49, 52, 54, 56, 112
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu – KGM
• 7223 sayılı ürün güvenliği mevzuatı
• AB AI Act uygulama takvimi
• Robot garsonun müşteriyi yaralaması
• AI hatalarında sorumluluk
• Otonom ajanların yanlış işlemleri

Robotların kullanımına ilişkin senaryolar geleceğe yönelik hukukî analiz amaçlıdır; doğrulanmış kaza veya mahkeme kararı değildir.

Yazar ve ofisler

Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472; Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. İletişim ve randevu · +90 552 224 43 66

Mersin ofisi haritası

Mersin haritası

İstanbul ofisi haritası

İstanbul haritası