Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Türleri ve Geçerlilik Şartları

Vasiyetname nasıl hazırlanır? Vasiyetname, mirasın istenen kişilere bırakılmasını sağlayan tek taraflı ölüme bağlı tasarruftur; fakat kanunun öngördüğü üç şekilden birine uyulmazsa iptal edilebilir. Resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve yalnız olağanüstü koşullarda sözlü vasiyetname vardır. Bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanan sıradan bir metin, el yazılı vasiyetname şartlarını karşılamaz.

Vasiyetname Nasıl Hazırlanır ve Kimler Yapabilir?

TMK m.502’nin kesin kuralı şudur: Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Erginlik için aranan on sekiz yaş vasiyetname bakımından aranmaz. Ancak yaş şartının sağlanması tek başına yeterli değildir; işlem anında kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını değerlendirebilmesi gerekir.

Demans, Alzheimer, ağır psikiyatrik hastalık, bilinç etkileyen ilaç veya ölümcül hastalık tanısı vasiyetnameyi kendiliğinden geçersiz yapmaz. Esas olan düzenleme anındaki ayırt etme gücüdür. İleride itiraz öngörülüyorsa aynı gün alınan hekim raporu, noter gözlemi ve işlem kayıtları ispatı güçlendirebilir. Ayırt etme gücü sonradan kazanılsa bile önceki geçersiz işlem kendiliğinden iyileşmez; yeni vasiyetname düzenlenir.

Resmî Vasiyetname Noterde Nasıl Düzenlenir?

Resmî vasiyetname iki tanığın katılmasıyla sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer görevli tarafından düzenlenir. Mirasbırakan arzularını görevliye bildirir; görevli metni yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Metin okunup imzalanır, görevli tarih koyarak imzalar; ardından kanundaki tanık beyanı ve imzalar tamamlanır.

Tanıkların fiil ehliyetine sahip olması, kamu hizmetinden yasaklı olmaması, okuryazar olması ve mirasbırakanın eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşi veya bu kişilerin eşi olmaması gerekir. Düzenlemeye katılma yasağı ile tanık veya görevli lehine kazandırma yasağının hukuki sonuçları birbirinden ayrıdır. Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa TMK m.535’teki özel resmî şekil uygulanır. Ayrıntılı işlem sırası ve tanık kuralları için noterde resmî vasiyetname rehberi incelenebilir.

El Yazılı Vasiyetnamenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Metnin tamamı mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Bilgisayar çıktısı, başka kişinin yazdığı metin, ses kaydı veya yalnız el yazılı imza bu şekli karşılamaz. Tarih yıl, ay ve günü göstermeli; imza metnin sonunda vasiyet iradesini kapsamalıdır. Sonradan yapılan ekleme ve silintiler ayrıca tarih ve imzayla doğrulanmadığında kapsam tartışması doğurur.

Kanun saklama için notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakma imkânı tanır; bırakma geçerliliğin zorunlu unsuru değildir. Evde saklanan geçerli bir el yazılı vasiyetname de ölümden sonra derhâl sulh hâkimine teslim edilmelidir. Kaybolma, yok edilme ve ölümden sonra bulunmama riskini azaltmak için resmî saklama tercih edilmelidir.

Sözlü Vasiyetname Hangi Olağanüstü Durumlarda Geçerlidir?

TMK m.539’a göre mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa son arzularını iki tanığa anlatıp onları beyanına uygun vasiyetname yazmak veya yazdırmakla görevlendirebilir. Olağanüstü durum bulunması yetmez; diğer iki şekli kullanma imkânı gerçekten olmamalıdır.

Tanıklardan biri beyanı yer, yıl, ay ve günü göstererek yazar, imzalar ve diğeri de imzalar; belge vakit geçirmeden sulh veya asliye mahkemesine verilir ve olağanüstü durum açıklanır. Tanıklar doğrudan mahkemeye başvurup beyanı tutanağa da geçirebilir. TMK m.541 uyarınca mirasbırakan sonradan diğer şekillerde vasiyet yapma olanağına kavuşur ve bu tarihin üzerinden bir ay geçerse sözlü vasiyet hükümden düşer.

Vasiyetnamede Hangi Konular Açıkça Yazılmalıdır?

Mirasçı atama, belirli mal bırakma, vakıf kurma, koşul veya yükleme, yedek mirasçı, art mirasçı ve vasiyeti yerine getirme görevlisi atanabilir. Kişiler ad-soyad, kimlik ve yakınlık bilgileriyle; taşınmazlar tapu, araçlar plaka ve diğer mallar ayırt edilebilir özellikleriyle gösterilir. “Evimi yeğenime bırakıyorum” denildiğinde birden fazla ev veya yeğen varsa yorum sorunu doğar.

Vasiyetnamenin yalnız düzenlendiği gün mevcut malları mı, ölüm anındaki terekenin tamamını mı kapsadığı açık olmalıdır. Borçların ödenmesi, cenaze arzusu ve kişisel eşyalar yazılabilir; hukuka veya ahlaka aykırı koşullar iptal sebebi doğurabilir. Mirasbırakan vasiyetinden yeni vasiyetname, yok etme veya sonraki tasarruf yoluyla dönebilir. TMK m.544 uyarınca önceki vasiyetname kaldırılmadan yeni bir vasiyetname yapılırsa, yeni belge kuşkuya yer bırakmayacak biçimde önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça sonraki vasiyetname öncekinin yerini alır. Bu nedenle birden çok belge yalnız “çelişen cümleler” üzerinden değil, tamamlayıcılık iradesi de gözetilerek birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıntı için vasiyetnameden dönme ve geri alma rehberi kullanılabilir.

Vasiyetnameyle Mirasın Tamamı Başkasına Bırakılabilir mi?

Mirasbırakan yalnız tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbesttir. TMK m.506’ya göre altsoyun saklı payı yasal payının yarısıdır. Ana ve babadan her birinin saklı payı yasal payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı; altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde yasal payının dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı yoktur.

Saklı payı ihlal eden vasiyetname kendiliğinden tamamen geçersiz olmaz. Saklı paylı mirasçı tenkis davasıyla kazandırmanın tasarruf edilebilir oranı aşan kısmının azaltılmasını ister. Hesapta net tereke, bazı sağlararası kazandırmalar ve denkleştirme dikkate alınır. Pay oranlarını örneklerle görmek için miras payı nasıl hesaplanır rehberi incelenebilir.

Mirastan Çıkarma Vasiyetnamede Nasıl Yapılır?

Saklı paylı mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır suç işler ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmezse TMK m.510 uyarınca mirasçılıktan çıkarılabilir. Çıkarma sebebi vasiyetnamede açık gösterilmelidir. İtiraz hâlinde sebebin varlığını çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispatlar.

“Benimle görüşmedi, mirastan çıkardım” cümlesi her durumda kanuni sebep değildir. Borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy için koruyucu çıkarma farklı ve sınırlı koşullara tabidir. Çıkarma sebebi ispatlanamazsa tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; mirasbırakan sebep hakkında açık yanılgıya düşmüşse çıkarma geçersiz olur.

Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Açılır ve Uygulanır?

Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, mirasbırakanın ölümünü öğrenince belgeyi geçerli görmese bile derhâl sulh hâkimine teslim etmek zorundadır. TMK m.596’ya göre vasiyetname tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve ilgililer çağrılır; hazır olmamaları açılmayı engellemez.

Açılma, vasiyetnamenin geçerli olduğuna veya malın hemen vasiyet alacaklısına geçtiğine dair kesin hüküm değildir. Atanmış mirasçı mirasçılık belgesi; belirli mal vasiyeti alacaklısı teslim ve tescil talep eder. Taşınmaz için tapu, veraset-intikal vergisi ve varsa tenkis/iptal uyuşmazlığı birlikte değerlendirilir.

Vasiyetnamenin İptali Hangi Sebeple ve Hangi Sürede İstenir?

TMK m.557’ye göre tasarruf; ehliyetsizlik, yanılma-aldatma-korkutma-zorlama sonucu yapılma, içeriğin veya koşulların hukuka ya da ahlaka aykırı olması veya kanundaki şekle uyulmaması nedenleriyle iptal edilebilir. Dava, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından tasarruftan yararlanan kişiye karşı açılır.

TMK m.559’daki hak düşürücü süre bakımından kanuni ölçüt şudur: Davacı, tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır. Hak her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Hükümsüzlük def’i ise her zaman ileri sürülebilir. Ayrıntılı dava koşulları için vasiyetnamenin iptali davası rehberi; yabancılık unsuru taşıyan belgeler için yabancı vasiyetnamenin Türkiye’de geçerliliği rehberi kullanılabilir.

Geçerli Vasiyetname İçin Kontrol Listesi

1. Ehliyeti kontrol edin. Vasiyetçi on beş yaşını doldurmuş ve işlem anında ayırt etme gücüne sahip olmalıdır.
2. Doğru vasiyetname türünü seçin. Resmî, el yazılı veya yalnız olağanüstü koşullarda sözlü vasiyetname şartlarını ayrı uygulayın.
3. Kişileri tereddütsüz tanımlayın. Mirasçı veya vasiyet alacaklısının kimliği açık olmalıdır.
4. Malları belirlenebilir yazın. Taşınmazda güncel tapu bilgisi, araçta plaka/şasi ve diğer malvarlığında ayırt edici kayıtları kullanın.
5. Saklı pay hesabını yapın. Geçerli bir vasiyetname saklı pay ihlali nedeniyle kendiliğinden hükümsüz olmaz; tenkis riski ayrıca hesaplanır.
6. Önceki vasiyetnameleri kontrol edin. Yeni belgenin önceki tasarrufu kaldırıp kaldırmadığını veya tamamlayıp tamamlamadığını TMK m.542-544’e göre açıklaştırın.
7. Yedek senaryoyu düzenleyin. Lehdarın mirasbırakandan önce ölmesi veya belirli malın ölüm anında terekede bulunmaması ihtimalini değerlendirin.
8. Şekil şartlarını belgeleyin. Resmî vasiyetnamede memur ve tanık yasaklarını; el yazılı vasiyetnamede baştan sona el yazısı, tam tarih ve imzayı kontrol edin.
9. Belgeyi güvenli saklayın. Ölümden sonra bulunabilirlik ve TMK m.595 uyarınca mahkemeye teslim sürecini planlayın.
10. İspat dosyası oluşturun. Ehliyet tartışması bekleniyorsa düzenleme anına yakın sağlık kayıtları ve işlem belgelerini koruyun.

Vasiyetname türleri için resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname rehberleri ayrıca incelenebilir. Mersin dosyaları için Mersin miras avukatı sayfası kullanılabilir.