Maddi Tazminat Davası: Zarar Hesabı ve İspat 2026
Maddi tazminat davası, hukuka aykırı fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle malvarlığında doğan eksilmeyi giderir. Talep; gerçek zarar, yoksun kalınan kazanç, sorumluluk sebebi, kusur ve nedensellik bağı kalemleri ayrı gösterilerek hazırlanır.
Maddi Zarar Nedir?
Maddi zarar, zarar verici olay gerçekleşmeseydi kişinin malvarlığının bulunacağı durum ile olaydan sonraki gerçek durum arasındaki farktır. Bir aracın onarım gideri doğrudan zarar; aracın kullanılamadığı dönemde kaçırılan kazanç yoksun kalınan kârdır. Bedensel zararda tedavi gideri ile çalışma gücü kaybı; ölümde cenaze gideri ve destekten yoksun kalma zararı aynı temel fark esasına göre hesaplanır.
Dava dilekçesi “tüm zararlarımın ödenmesi” cümlesine bırakılamaz. Her kalem için olay, miktar, hesap dönemi, belge ve sorumlu kişi gösterilir. Bir kalemin miktarı dava başında tam hesaplanamıyorsa HMK 107’deki belirsiz alacak davası koşulları incelenir; sırf hesap yapmak zor diye belirsiz talep kurulmaz. Ayrıntılar için belirsiz alacak davası rehberi incelenebilir.
Davanın Kurulması İçin Gereken Beş Unsur
- Sorumluluk sebebi: Haksız fiil, sözleşmeye aykırılık, kusursuz sorumluluk veya özel kanun hükmü açıkça seçilir.
- Hukuka aykırı davranış: Yapılan eylem veya yerine getirilmeyen borç tarih ve belgeyle belirlenir.
- Kusur: Kast veya ihmal açıklanır; kusursuz sorumlulukta kanuni bağlantı gösterilir.
- Somut zarar: Malvarlığı eksilmesi veya kaçırılan kazanç hesaplanır.
- Uygun nedensellik: İstenen kaybın davalının davranışından doğduğu ispatlanır.
Zarar görenin olayın büyümesine katkısı, zararı azaltma yükümlülüğüne aykırı davranışı veya üçüncü kişinin ağır müdahalesi hesapta ayrıca değerlendirilir. TBK 51 ve 52, hâkimin tazminatın kapsamını ve indirim nedenlerini belirlemesine temel oluşturur.
Hangi Maddi Tazminat Kalemleri Talep Edilir?
| Olay | Başlıca zararlar | Ana kayıtlar |
|---|---|---|
| Yaralanma | Tedavi, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması | Sağlık dosyası, bordro, SGK, maluliyet değerlendirmesi |
| Ölüm | Cenaze gideri, ölüm öncesi tedavi ve çalışma kaybı, destekten yoksun kalma | Nüfus, gelir ve destek ilişkisi kayıtları |
| Araç/eşya zararı | Onarım, değer kaybı, kullanamama, zorunlu ikame gideri | Ekspertiz, fatura, fotoğraf, servis ve piyasa verisi |
| Sözleşme ihlali | İfa etmeme zararı, ek masraf, gecikme kaybı, kaçırılan kâr | Sözleşme, ihtar, ödeme ve ticari kayıtlar |
Destekten yoksun kalma hesabı, miras payı hesabı değildir. Ölen kişinin sağlığında fiilen veya düzenli biçimde sağladığı desteğin kaybı ölçülür. Bu kalem için destekten yoksun kalma tazminatı rehberi ayrı değerlendirme sunar.
Zarar Hesabı Nasıl Yapılır?
Hesap üç katmanlıdır. Önce olaydan önceki ekonomik durum belgelenir. Sonra olayın yarattığı gerçek değişiklik belirlenir. Son aşamada yapılan ödemeler, kusur dağılımı ve indirim sebepleri mahsup edilir. Aynı zarar sigorta, işveren veya başka sorumlu tarafından karşılanmışsa mükerrer ödeme istenmez; ödemenin hukuki niteliği dosyaya yazılır.
Geleceğe dönük çalışma gücü ve destek zararlarında aktüerya hesabı gerekir. Bilirkişi raporu hükmün yerine geçmez: raporda kabul edilen yaşam tablosu, gelir, aktif-pasif dönem, artırım ve iskonto yöntemi taraflarca denetlenir. Rapor yanlış veriye dayanıyorsa süresinde, kalem kalem itiraz edilir.
Bir işletmenin teslim edilmeyen makine nedeniyle 30 gün üretim yapamadığı dosyada yalnız makine bedeli yazılmaz. İkame makine kiralama gideri, iptal edilen siparişler, tasarruf edilen değişken giderler ve alternatif üretim imkânı birlikte hesaplanır. Brüt ciro doğrudan zarar değildir; net kazanç kaybı esas alınır.
Maddi Zarar Nasıl İspatlanır?
TBK 50’ye göre zararı ve zarar verenin kusurunu zarar gören ispatlar. Zararın kesin miktarı ispatlanamıyorsa hâkim olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri değerlendirerek miktarı hakkaniyete uygun belirler. Bu hüküm delil sunma yükünü kaldırmaz.
- Olay tutanağı, sözleşme, ihtar ve yazışmalar,
- Fatura, makbuz, banka hareketi ve muhasebe kayıtları,
- SGK hizmet dökümü, bordro, vergi beyannamesi,
- Sağlık kurulu, tedavi ve iş göremezlik kayıtları,
- Fotoğraf, video, keşif ve bilirkişi incelemesi,
- Kaçırılan sipariş veya sözleşmeyi doğrulayan ticari belgeler,
- Ödeme yapan sigorta veya kurumun dekont ve hesap dökümüdür.
Delilin kaybolma tehlikesi varsa dava beklenmez. Makine, yapı, araç veya dijital kayıt için HMK 400 kapsamında delil tespiti yoluna başvurulur.
Türk Borçlar Kanunu’nun Açık Hükümleri
TBK m.49
“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
TBK m.50/1
“Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.”
TBK m.51/1
“Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.”
Yaralanmada istenecek kalemler TBK 54’te; ölümde istenecek kalemler TBK 53’te sayılmıştır. Resmî tam metin için Türk Borçlar Kanunu esas alınır.
Zamanaşımı, Faiz, Görev ve Yetki
Haksız fiil tazminatı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki; fiilden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suçsa uzun süre uygulanır. Sözleşme taleplerinde genel süre on yıldır; kanunda beş yıl veya başka özel süre öngörülen hâller ayrıdır.
Görevli mahkeme hukuki ilişkiye göre belirlenir: genel haksız fiilde asliye hukuk, tüketici işleminde tüketici, iş ilişkisinde iş, ticari uyuşmazlıkta asliye ticaret mahkemesi. Haksız fiilde HMK 16’daki seçimlik yetkiler; sözleşmede genel ve özel yetki kuralları değerlendirilir. Dava şartı arabuluculuk, ticari, iş ve tüketici uyuşmazlığının niteliğine göre dava açılmadan önce tamamlanır.
Faiz başlangıcı haksız fiilde kural olarak olay tarihi, sözleşme ihlalinde temerrüt tarihidir. Talep sonucu; asıl alacak, faiz türü ve başlangıç tarihini açıkça göstermelidir.
Türkiye Genelinde ve Mersin’de Dosya Stratejisi
Türkiye genelinde tazminat hukukunun maddi kuralları aynıdır. Etkin dosya yönetimi, zarar belgelerinin hangi kurumda bulunduğunu haritalamakla başlar: hastane ve SGK kayıtları, işveren belgeleri, vergi dairesi kayıtları, sigorta hasar dosyası ve kolluk tutanağı ayrı kaynaklardır. Her kaynak için talep tarihi ve cevap süresi takip edilir.
Mersin merkez ile Tarsus, Silifke, Erdemli ve Anamur’daki dosyalarda yerel mahkeme ve arabuluculuk bürosu seçimi, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre yapılır. Olay başka şehirde gerçekleşmişse yetki, delilin bulunduğu yerle karıştırılmaz; HMK’daki yetki kuralı esas alınır.
Zarar Kalemlerini Eksiksiz Çıkarın
Miktarı güçlendiren unsur yüksek talep değil, eksiksiz zarar envanteri ve denetlenebilir hesaptır. Olayınıza uygun sorumluluk sebebi, süre, mahkeme ve belge planı için dosya incelemesi talep edebilirsiniz.
Tazminat Dosyasını İnceletinMaddi Tazminat Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Maddi tazminat hangi zararları karşılar?
Gerçek malvarlığı eksilmesini ve olay gerçekleşmeseydi elde edilecek net kazanç kaybını karşılar.
Fatura olmadan zarar ispatlanır mı?
Diğer belgeler, keşif, bilirkişi, piyasa verisi ve olayın olağan akışı kullanılır; mevcut belgelerin tamamı sunulur.
Maddi tazminat miktarı sonradan artırılır mı?
Belirsiz alacak veya kısmi dava koşulları varsa HMK hükümlerine göre talep artırımı yapılır; zamanaşımı etkisi ayrıca incelenir.
Bilirkişi raporu kesin midir?
Hayır. Rapor hâkim tarafından diğer delillerle değerlendirilir ve teknik hatalara süresinde itiraz edilir.
Sigorta ödemesi davayı engeller mi?
Karşılanan zarar aynı kalemden ikinci kez istenmez. Eksik kalan zarar ve ödemenin hukuki niteliği hesaplanır.
Maddi tazminatta zamanaşımı kaç yıldır?
Haksız fiilde öğrenmeden itibaren iki, fiilden itibaren on yıldır; daha uzun ceza zamanaşımı saklıdır.
Kazanç kaybı nasıl hesaplanır?
Geçmiş gelir, sözleşmeler, piyasa koşulları, tasarruf edilen giderler ve net kâr üzerinden hesap yapılır.
Maddi ve manevi tazminat aynı davada istenir mi?
Aynı olay ve görevli mahkeme kapsamında iki talep ayrı kalemlerle birlikte ileri sürülür.
Faiz hangi tarihten başlar?
Haksız fiilde kural olarak olay, sözleşmede temerrüt tarihi esas alınır; özel hüküm varsa o uygulanır.
Dava öncesi arabuluculuk şart mı?
Uyuşmazlığın iş, ticaret veya tüketici niteliği dava şartını belirler; salt genel haksız fiilde zorunlu değildir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından güncel mevzuat, resmî kaynaklar ve hukuki terminoloji yönünden incelenmiştir.
Yazar Bilgisi
Avukat Halil Bakırcı, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlı kurucu avukattır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda hukuki danışmanlık, dava takibi ve hukuki içerik hazırlama çalışmalarını yürütür.
- Hazırlayan
- Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
- İnceleyen
- Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
- Son içerik kontrolü
İçerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Hukuki değerlendirme somut olayın belgeleri, yürürlükteki mevzuat ve hukuka uygun deliller üzerinden yapılır; sonuç garantisi verilmez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.