Makul Sürede Yargılanma Tazminatı 2026

Makul Sürede Yargılanma Hakkı Nedir?

Mahkemeye erişim yalnız dava açma imkânından ibaret değildir. Bir uyuşmazlığın veya suç isnadının gereksiz gecikme olmadan, dosyanın niteliğine uygun sürede karara bağlanması gerekir. Anayasa’nın 36. maddesi adil yargılanma hakkını; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi medeni hak ve yükümlülükler ile suç isnadının makul sürede karara bağlanmasını güvenceye alır.

Makul süre, her dava için sabit yıl sayısı değildir. Dosyanın karmaşıklığı, taraf ve sanık sayısı, yapılması gereken bilirkişi veya uluslararası tebligat işlemleri, başvurucunun davranışı, adli makamların işlem temposu ve uyuşmazlığın kişi bakımından önemi birlikte değerlendirilir. Dosyada gerçek bir işlem yapılmadan geçen uzun dönemler özellikle görünür hâle getirilir.

Hangi Yargılamalar İçin Tazminat İstenir?

• Ceza soruşturması ve kovuşturması,
• Özel hukuk davaları ve icra bağlantılı yargısal süreçler,
• İş, aile, tüketici ve ticaret davaları,
• İdari yargı ve vergi uyuşmazlıkları,
• Dosyanın niteliğine göre makul süre güvencesi kapsamındaki diğer yargısal süreçlerdir.

Başvuru, davanın sonucunun yanlış olduğuna ilişkin kanun yolu değildir. Komisyon delillerin yeniden değerlendirilmesi veya hükmün kaldırılması talebini incelemez; yargılamanın süresini ve gecikmenin hak ihlali doğurup doğurmadığını inceler. Esasa ilişkin itirazlar istinaf, temyiz veya ilgili olağanüstü kanun yolunda ileri sürülür. Ceza hükmü için ceza davasında istinaf başvurusu rehberi ayrı yol haritası sunar.

Komisyon Makul Süreyi Hangi Ölçütlerle İnceler?

Kronoloji örneği

Altı yıl süren bir iş davasında yalnız “dava çok uzadı” denmez. Dava açılışından ilk duruşmaya kadar geçen süre, bilirkişi raporunun beklendiği aylar, bozma sonrası yenileme dönemi ve kararın yazım süresi ayrı satırlara ayrılır. Başvurucunun sebep olmadığı hareketsizlik dönemleri toplam süreden ayırt edilir.

Tazminat Komisyonuna Başvuru Nasıl Yapılır?

1. Dosya kimliğini çıkarın: Mahkeme/savcılık, esas-karar numarası, yargı kolu ve taraf sıfatını yazın.
2. Kronoloji oluşturun: Başlangıçtan bugüne bütün işlem tarihlerini UYAP evrakıyla doğrulayın.
3. Gecikme dönemlerini işaretleyin: Makam veya sistem kaynaklı bekleme sürelerini gerekçesiyle gösterin.
4. Etkisini açıklayın: Uzamanın mesleki, ailevi, ekonomik veya özgürlük alanındaki somut sonucunu belirtin.
5. Belgeleri ekleyin: Kimlik, adres, kararlar, duruşma tutanakları ve süreyi gösteren kayıtları numaralandırın.
6. Resmî formu kullanın: Güncel formu Tazminat Komisyonu formlar sayfasından indirin.

Başvuru harçsız idari bir giderim yoludur. Komisyon dosya üzerinden inceleme yapar; eksiklik bildirirse verilen sürede tamamlanır. Başvuru yapıldığını gösteren evrak ve kayıt numarası saklanır.

Devam Eden ve Biten Dosyada Başvuru Süresi

Haklı mazeret nedeniyle bir aylık süre kaçırılmışsa, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvuru imkânı 5/A maddesinde düzenlenmiştir. Mazeretin belgesi dilekçeye eklenir. Başvuru süresini sırf kararın fiziksel kopyasının daha sonra alınacağı düşüncesiyle ertelemek doğru değildir.

Tazminat Miktarı, Karar ve İtiraz

Komisyon; toplam süreyi, gecikmenin ağırlığını, davanın başvurucu açısından önemini, taraf davranışlarını ve yerleşik hak ihlali ölçütlerini değerlendirerek manevi tazminata karar verir. Belgelenmiş ve doğrudan gecikmeden doğan maddi zarar ayrıca kanıtlanır; sırf davanın uzun sürmesi her ekonomik kaybı otomatik biçimde karşılamaz.

Komisyon kararına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde, Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilir. Kabul edilen tazminat, karar kesinleştikten sonra kanunda gösterilen ödeme sürecine girer. İtiraz dilekçesi genel memnuniyetsizlik değil; yanlış süre hesabı, atlanan hareketsizlik dönemi veya yetersiz giderim noktalarını gösterir.

6384 Sayılı Kanun 5/A’nın Esas Kuralı

Komisyona; soruşturma, kovuşturma veya yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla doğrudan başvuru yapılır. Devam eden süreçte başvuru mümkündür. Yargılama kesin biçimde sonuçlanmışsa öğrenmeden itibaren bir aylık süre uygulanır; haklı mazerette mazeretin kalkmasından itibaren on beş günlük ek imkân vardır.

Bu paragraf başvuru kuralının açıklamasıdır. Resmî hüküm ve güncel değişiklikler için 6384 sayılı Kanun ile Komisyonun görev sayfası esas alınır.

Türkiye Genelinde ve Mersin’de Uygulama

İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin veya başka bir ilde görülen dosya için makul süre ölçütleri değişmez; başvuru merkezi Tazminat Komisyonudur. Dosya farklı derecelerde ve şehirlerde görülmüşse süre, ilk aşamadan kesin sonuca kadar tek kronoloji şeklinde hesaplanır.

Mersin Adliyesi, Tarsus, Silifke, Erdemli veya Anamur’daki dosyalarda UYAP evrak listesi kronolojiye temel alınır; yalnız duruşma tarihleri değil ara kararların tamamlanma süreleri de incelenir. Ceza dosyasında özgürlük kısıtlaması ayrıca varsa, makul süre talebi ile haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı birbirine karıştırılmaz; iki talep kendi kanuni sebebiyle kurulur.

Makul Sürede Yargılanma Tazminatı SSS

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi

Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından güncel mevzuat, resmî kaynaklar ve hukuki terminoloji yönünden incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil Bakırcı, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlı kurucu avukattır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda hukuki danışmanlık, dava takibi ve hukuki içerik hazırlama çalışmalarını yürütür.

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin

Hazırlayan

Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472

İnceleyen

Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507

Son içerik kontrolü

1 Eylül 2026

İçerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Hukuki değerlendirme somut olayın belgeleri, yürürlükteki mevzuat ve hukuka uygun deliller üzerinden yapılır; sonuç garantisi verilmez.