Tarhiyat Öncesi ve Sonrası Uzlaşma: 15/30 Gün Rehberi
Kısa cevap: tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma arasındaki temel fark başvuru zamanıdır. Tarhiyat öncesi uzlaşma vergi incelemesi tamamlanıp ceza ihbarnamesi düzenlenmeden; tarhiyat sonrası uzlaşma ise ceza ihbarnamesi tebliğ edildikten sonra istenir. 2 Ağustos 2024’ten beri vergi aslı uzlaşma kapsamı dışındadır. Uzlaşma vergi ziyaı cezası ile 2026’da 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına yönelir.
Mükellef aynı tarhiyat için iki uzlaşma yolundan yalnız birini kullanabilir. Tarhiyat öncesi görüşme sonunda uzlaşma sağlanamaz veya uzlaşma temin edilemezse aynı cezalar için tarhiyat sonrası uzlaşma istenemez. Vergi aslına karşı dava hakkı, cezayla uzlaşılmış olsa da güncel düzenleme çerçevesinde ayrıca kullanılabilir.
2026 Yılında Uzlaşmanın Kapsamı Nedir?
7524 sayılı Kanunla yapılan ve 2 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren değişiklikten sonra vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarılmıştır. Uzlaşma; kanuni şartları sağlayan vergi ziyaı cezaları ile belirlenen parasal sınırı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları hakkında uygulanır.
2026 için uzlaşma kapsamına girme bakımından usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında 40.000 TL sınırı uygulanır. Fiil bazında kesilen toplam ceza 40.000 TL veya altındaysa uzlaşma kapsamı dışındadır; 40.000 TL’yi aşıyorsa VUK Ek 1’deki diğer şartlarla birlikte uzlaşma kapsamındadır. Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.
VUK m.359’daki kaçakçılık fiilleri nedeniyle kesilen üç kat vergi ziyaı cezaları uzlaşma dışındadır. Ceza türü, ihbarname dayanağı ve fiilin kanun maddesi başvuru öncesinde kontrol edilir. Vergi aslı artık uzlaşılmayacağı için ceza ve vergi için farklı kararlar verilebilir.
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Ne Zaman İstenir?
Tarhiyat öncesi uzlaşma, mükellef hakkında vergi incelemesi devam ederken ve inceleme raporuna dayanarak ceza henüz tarh ve tebliğ edilmeden kullanılan haktır. İnceleme elemanı, uzlaşma kapsamındaki cezaları ve başvuru imkânını mükellefe bildirir.
Tarhiyat öncesi uzlaşma, incelemenin başlangıcından incelemeyle ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar her zaman istenir. İnceleme elemanı mükellefi uzlaşmaya davet etmişse talep, davet yazısının tebliğinden itibaren en geç on beş gün içinde yapılır. Talebin inceleme tutanağına geçirilmesi de yazılı başvuru yerine geçer.
Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma seçimi bakımından ön aşamanın avantajı, ceza ihbarnamesi düzenlenmeden komisyonla görüşme yapılmasıdır. Buna karşılık raporun nihai sonuçları ve tarhiyat ayrıntıları henüz tam görünmeyebilir. Tutanaklar, eleştiri maddeleri ve matrah hesapları görüşme öncesi istenmelidir.
Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Ne Zaman İstenir?
Tarhiyat sonrası uzlaşma, vergi dairesinin ceza ihbarnamesini düzenleyip mükellefe tebliğ etmesinden sonra başlar. Başvuru yetkili uzlaşma komisyonuna veya mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine dilekçeyle yapılır. Dijital Vergi Dairesi ve taahhütlü posta da GİB’in kabul ettiği kanallar arasında kullanılabilir.
Başvuru süresi ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gündür. Aynı otuz günlük dönemde vergi mahkemesi davası ve VUK m.376 ceza indirimi seçenekleri de değerlendirilir. Sözlü görüşme, özelge başvurusu veya ödeme planı talebi süreyi durdurmaz.
Tarhiyat öncesi uzlaşma talep edilmiş ve görüşme uzlaşmasız sonuçlanmışsa aynı cezalar için tarhiyat sonrası uzlaşma yapılamaz. Mükellef doğrudan dava veya diğer kanuni yollara geçer. Bu nedenle ilk uzlaşma tercihinin sonuçları önceden hesaplanmalıdır.
Tarhiyat Öncesi ve Sonrası Uzlaşmanın Temel Farkları
Her iki yolun ortak yönü, 2026’da vergi aslının kapsam dışında olmasıdır. Cezada uzlaşma sağlanması verginin matrah veya hukuka uygunluk tartışmasını komisyonun konusu yapmaz. Mükellef vergi aslı için dava açacaksa uzlaşma tutanağı ve dava süresi birlikte yönetilmelidir.
Komisyonun ceza teklifi sabit bir orana bağlı değildir; görüşme sonunda belirlenir. VUK m.376’da ise vergi ziyaı cezası ile 2026’da 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında indirim yüzde 50, 40.000 TL veya altındaki usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında yüzde 75’tir.
On Beş ve Otuz Günlük Süreler Nasıl Hesaplanır?
Süre, ilgili belgenin usulüne uygun tebliğini izleyen gün başlar. Elektronik tebligatta belgenin elektronik adrese ulaştığı ve kanunen tebliğ edilmiş sayıldığı gün dikkate alınır. Mükellefin belgeyi ekranda ilk kez açtığı tarih her zaman başlangıç değildir.
Son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü biter. Tarhiyat öncesindeki on beş günlük süre ile tarhiyat sonrasındaki otuz günlük süre birbirine eklenmez. Hangi aşamada olunduğu tebliğ belgesi ve inceleme yazısından belirlenir.
Posta başvurusunda postaya verme tarihinin mi yoksa komisyona ulaşma tarihinin mi esas alınacağı kullanılan posta türüne ve düzenlemeye göre değerlendirilir. GİB’in resmî broşüründe kabul edilen taahhütlü posta ve Dijital Vergi Dairesi kanalları kullanılmalı, alındı belgesi saklanmalıdır.
Uzlaşma Görüşmesine Kim Katılır?
Mükellef, kanuni temsilci veya noterden alınmış özel yetkili vekil görüşmeye katılabilir. Tüzel kişiler adına temsil yetkisi ticaret sicili ve imza belgeleriyle gösterilir. Serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir mesleki destek verebilir; temsil yetkisi için gerekli vekâlet ayrıca aranır.
Görüşmeden önce cezanın dayanağı, matrah farkı, hesap yöntemi, mükellefin açıklaması ve emsal belgeler hazırlanır. Uzlaşma yalnız “indirim talebi” cümlesinden ibaret değildir; cezanın miktarını etkileyen somut nedenler komisyona sunulur.
Mükellefin usulüne uygun davete rağmen toplantıya katılmaması, tutanağı imzalamaması veya ihtirazi kayıtla imzalamak istemesi kanunda ayrı sonuçlara bağlanır. Uzlaşmanın vaki olmaması ve temin edilememesi kavramları aynı değildir; dava ve ödeme süresi tutanağın türüne göre hesaplanır.
Uzlaşma Sağlanırsa Ne Olur?
Uzlaşma tutanağı taraflarca imzalandığında uzlaşılan ceza kesinleşir. Mükellef veya idare uzlaşılan tutar hakkında dava açamaz ve başka mercie şikâyette bulunamaz. Tutanak, tahakkuk ve ödeme işleminin dayanağı olur.
Uzlaşılan ceza, tutanağın tebliği ve kanuni ödeme vadesine göre ödenir. Süresinde ödeme yapılmaması uzlaşmayı kendiliğinden geçersiz kılmaz; kesinleşen kamu alacağı 6183 sayılı Kanuna göre takip edilir. Tecil ve taksitlendirme koşulları ayrı başvuru gerektirir.
Tarhiyat öncesi uzlaşma vaki olmazsa komisyonun son teklifi tutanağa yazılır. Mükellef, ceza ihbarnamesinin tebliğiyle başlayan otuz günlük dava süresinin sonuna kadar bu teklifi bütünüyle kabul edebilir. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi tarhiyat sonrası uzlaşma hakkını kapatır.
Cezayla Uzlaşırken Vergi Aslı Dava Edilebilir mi?
Güncel sistemde vergi aslı uzlaşma dışında olduğundan, mükellef cezayla uzlaşıp vergi aslına karşı vergi mahkemesinde dava açabilir. Dava süresi vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliği ile uzlaşma sürecine ilişkin özel durma ve ek süre kurallarına göre hesaplanır.
Vergi aslı iptal edilirse ona bağlı vergi ziyaı cezasının hukuki durumu ayrıca gündeme gelir. Uzlaşma tutanağının kesinliği ile cezanın bağlı olduğu verginin mahkemece kaldırılması arasındaki sonuç, güncel kanun ve içtihatla somut dosyada değerlendirilmelidir.
Dava dilekçesinde uzlaşma tutanağı gizlenmemeli; hangi kısmın uzlaşıldığı ve hangi vergi aslının dava edildiği açıkça gösterilmelidir. Vergi ve ceza ihbarnamesine dava rehberi dilekçe eklerini açıklar.
Uzlaşma mı, VUK 376 İndirimi mi?
VUK m.376’da indirim oranı cezanın türü ve 2026 yılı için 40.000 TL sınırına göre yüzde 50 veya yüzde 75’tir. Uzlaşmada komisyonun teklifi önceden belirlenmiş değildir. m.376 için vergi ve indirimden kalan ceza kanuni sürede ödenmeli ve aynı ihbarname dava konusu yapılmamalıdır.
Uzlaşma, ceza tutarını müzakere etme imkânı sağlar; fakat görüşme sonucu ve zaman maliyeti vardır. 2 Ağustos 2024’ten önceki eski sistemde bulunan, uzlaşılan cezanın süresinde ödenmesine bağlı ilave yüzde yirmi beş indirim güncel başvurularda uygulanmaz.
Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma, cezanın hukuka uygunluğu, ödeme kapasitesi, vergi aslına dava ihtiyacı ve teminat etkisiyle karşılaştırılmalıdır. VUK m.376 ceza indirimi rehberi uzlaşmaya alternatif indirim yolunu; vergi borcu tecil rehberi ise kesinleşen borcun ödeme planını açıklar.
Uzlaşma Talebi Geri Alınabilir mi?
Mükellef uzlaşma talebinden komisyon görüşmesi ve tutanağın imzalanmasından önce vazgeçebilir; ancak vazgeçmenin diğer başvuru ve dava sürelerine etkisi ayrıca hesaplanmalıdır. Uzlaşma başvurusu yapılmış olması her durumda süresiz bekleme hakkı vermez.
Vazgeçme dilekçesi yetkili komisyona ispatlanabilir biçimde sunulmalı ve alındı belgesi saklanmalıdır. Vergi mahkemesi davası açılacaksa uzlaşma sürecinin dava süresini durdurduğu dönem ile kalan süre gün gün çıkarılır. Yanlış komisyona başvuru veya kapsam dışı ceza için yapılan talep güvenli bir süre uzatımı olarak kabul edilmemelidir.
Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma seçimi geri alma ihtimaline dayanarak yapılmamalıdır. Başvuru öncesinde vergi aslına ilişkin dava, ceza indirimi ve ödeme kapasitesi mutlaka tek takvimde gösterilmelidir.
Uzlaşma Kararı İçin On Kontrol
- Vergi incelemesi mi, ihbarname aşaması mı olduğunu belirleyin.
- Vergi aslı ile ceza kalemlerini ayırın.
- Cezanın uzlaşma kapsamında olup olmadığını kontrol edin.
- 2026 için 40.000 TL sınırını doğru uygulayın.
- Kaçakçılık fiili nedeniyle üç kat ceza bulunup bulunmadığını inceleyin.
- On beş veya otuz günlük başvuru süresini hesaplayın.
- Tarhiyat öncesi yolun sonrası yolu kapatacağını dikkate alın.
- Komisyon için somut hukuki ve mali dosya hazırlayın.
- Vergi aslına dava süresini ayrıca koruyun.
- Tutanak, tahakkuk ve ödeme tarihlerini izleyin.
Tarhiyat Öncesi ve Sonrası Uzlaşma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vergi aslı uzlaşmaya girer mi?
2 Ağustos 2024’ten sonraki güncel sistemde vergi aslı uzlaşma kapsamı dışındadır.
2026 parasal sınırı nedir?
Fiil bazında toplamı 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları, VUK Ek 1’deki diğer şartlar da varsa uzlaşma kapsamındadır.
Tarhiyat öncesi başvuru süresi kaç gündür?
İnceleme başlangıcından son tutanağa kadar her zaman başvurulur; idarenin daveti varsa davetin tebliğinden itibaren en geç on beş gündür.
Tarhiyat sonrası başvuru süresi kaç gündür?
Ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gündür.
İki uzlaşma yolu art arda kullanılabilir mi?
Hayır. Tarhiyat öncesi uzlaşma sonuçsuz kalırsa aynı ceza için sonrası istenemez.
Cezayla uzlaşıldığında vergi aslı dava edilir mi?
Vergi aslı uzlaşma dışında olduğundan dava hakkı ve süresi ayrıca kullanılabilir.
Uzlaşma tutanağına dava açılır mı?
Uzlaşılan ceza kesinleşir; taraflar bu tutar hakkında dava veya şikâyet yoluna gidemez.
Uzlaşma sonrası ek yüzde 25 indirim var mı?
Hayır. Eski ek indirim 7524 sayılı Kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır.
Resmî Hukuki Kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.1 ve Ek m.11
- GİB 2026 Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Broşürü
- GİB 2026 Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Broşürü
- GİB Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Broşürü
- 7524 sayılı Kanun
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Tek fiziksel ofis Mersin’dedir; dosyalar kanuni yetki ve usul çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin’den yönetilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.