Hâkimin Reddi Nedir? HMK 36-44 Sebepler, Süre ve Usul
Kısa cevap: Hâkimin reddi, tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebep bulunan hâkimin davaya bakmasının önlenmesi için kullanılan usul yoludur. HMK m. 36-44 uyarınca ret sebebi öğrenildiği tarihten itibaren ilk duruşmada veya ilk işlemde ileri sürülmelidir; daha sonra öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada gecikmeksizin bildirilir. Ret talebi sebepleri ve delilleriyle birlikte yapılır. Talep sırf yargılamayı uzatmak amacıyla ileri sürülemez.
- Hâkimin reddi nedir?
- Hâkimin yasaklılığı ile ret arasındaki fark
- HMK 36 ret sebepleri
- Ret talebi süresi
- Ret dilekçesi nasıl hazırlanır?
- Ret talebini kim inceler?
- Ret talebi sırasında davaya ne olur?
- Kötüniyetli ret talebinin sonucu
- Kanun yolu denetimi
- Sıkça Sorulan Sorular
Hâkimin Reddi Nedir?
Adil yargılanmanın temel şartlarından biri bağımsız ve tarafsız mahkemedir. Hâkim, taraflardan birine yakınlık, uyuşmazlığın sonucuyla menfaat ilişkisi, daha önce uyuşmazlık hakkında görüş açıklaması veya kanunda öngörülen başka bir nedenle tarafsızlık görüntüsünü kaybetmişse, taraflar hâkimin reddini isteyebilir. Ret kurumu, hâkimin kişiliğine saldırı aracı değil, yargılamanın objektif tarafsızlığını koruyan usul güvencesidir.
Ret talebi, hâkimin verdiği her ara kararı beğenmeyen tarafın başvurabileceği olağan itiraz yolu değildir. Aleyhe karar verilmesi, delil talebinin reddedilmesi veya duruşmada tarafın uyarılması tek başına ret sebebi oluşturmaz. Somut ve tarafsızlık şüphesini haklı gösterecek bir olgu gerekir.
Hâkim de kendisinde ret sebebi bulunduğunu düşünüyorsa çekinme mekanizması gündeme gelir. Bu durum tarafların ret hakkından farklı bir usule tabidir.
Hâkimin Yasaklılığı ile Hâkimin Reddi Arasındaki Fark
HMK m. 34 ve 35 hâkimin davaya bakmasının yasak olduğu hâlleri düzenler. Yasaklılıkta kanun belirli ilişkileri doğrudan sayar ve hâkim davaya bakamaz. Tarafın ayrıca tarafsızlık şüphesini ispatlaması gerekmez. Yasaklılık kamu düzenine ilişkindir ve hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Ret ise HMK m. 36’da düzenlenir ve hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunmasına dayanır. Kanunda örnekler sayılmıştır; değerlendirme somut olay üzerinden yapılır. Bu nedenle yasaklılık ile ret aynı değildir. Yasaklılıkta objektif kanuni engel; rette ise somut tarafsızlık şüphesi esas alınır.
Resmî metin için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 34-44 incelenmelidir.
HMK 36 Kapsamında Hâkimin Reddi Sebepleri
HMK m. 36’nın temel ölçütü, hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunmasıdır. Kanun, hâkimin davada iki taraftan birine öğüt vermiş veya yol göstermiş olması; davada iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması; davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş bulunması; davanın dördüncü derece dâhil yansoy hısımlarına ait olması veya dava sırasında taraflardan biriyle dava ya da düşmanlık ilişkisinin bulunması gibi hâlleri örnek olarak düzenler.
Bu örnekler somut olayda otomatik sonuç doğurmaz; olayın gerçekten tarafsızlık görüntüsünü zedeleyip zedelemediği incelenir. Sosyal ilişki, mesleki tanışıklık veya aynı kurumda geçmişte çalışma gibi olguların ağırlığı somut bağlamda değerlendirilir.
Hâkimin yargısal faaliyet kapsamında verdiği kararlar kural olarak ret sebebi değildir. Aksi kabul, her aleyhe ara karardan sonra hâkim değişikliği talep edilmesine ve yargılamanın işlemez hâle gelmesine yol açar. Hukuka aykırı görülen kararlar için kanunda öngörülen itiraz ve kanun yolları kullanılır.
Hâkimin Reddi Talebi Hangi Sürede Yapılır?
Ret sebebi dava başlamadan önce biliniyorsa talep ilk duruşmada ileri sürülmelidir. Ret sebebi daha sonra öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni işlem yapılmadan önce bildirilir. Duruşma dışında öğrenilen sebep bakımından da gecikmeksizin başvuru yapılmalıdır. Ret sebebini bildiği hâlde yargılamayı takip edip sonucu gördükten sonra ret ileri sürmek dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz.
Süre hesabında hangi tarihte öğrenildiğinin dosyada gösterilebilmesi önemlidir. Örneğin bir belge, sosyal medya paylaşımı, önceki dava dosyası veya başka resmi kayıtla ret sebebi sonradan öğrenilmişse, öğrenme tarihi mümkünse belgeyle ortaya konmalıdır.
Mahkemenin verdiği usul süreleri hakkında HMK 94 kesin süre rehberi ayrıca incelenebilir.
Hâkimin Reddi Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?
Ret dilekçesinde ret edilen hâkim, ret sebebi, bu sebebin ne zaman öğrenildiği ve dayanak deliller açıkça gösterilmelidir. Soyut “hâkim taraflı davranıyor” ifadesi yeterli değildir. Hangi söz, işlem, ilişki veya olgunun tarafsızlık şüphesi yarattığı somutlaştırılmalıdır.
Ret talebi yeminle değil, mevcut deliller ve olay anlatımıyla temellendirilir. Dilekçeye ilgili tutanak, karar, kayıt, yazışma veya başka belge eklenir. Delil başka bir dosyadaysa dosya bilgisi bildirilir.
Ret sebeplerinin tek dilekçede topluca ve düzenli yazılması gerekir. Aynı olayı farklı ifadelerle çoğaltmak talebi güçlendirmez. Dilekçenin amacı hâkime yönelik kişisel itham değil, tarafsızlık ölçütünü hukuki temelde ortaya koymaktır.
Ret Talebini Kim İnceler?
Ret talebi, reddi istenen hâkimin katılmadığı merci tarafından HMK’nın görev düzenine göre incelenir. Tek hâkimli mahkemelerde ve heyet hâlinde çalışan mahkemelerde inceleme mercii farklılaşır. Kanunda, reddedilen hâkimin görev yaptığı mahkemenin yapısına göre hangi kurul veya üst mahkemenin karar vereceği düzenlenmiştir.
Reddedilen hâkim, ret sebebi hakkındaki düşüncesini yazılı olarak bildirir; ancak kendi reddi konusunda nihai karar vermez. Böylece ret talebinin tarafsız bir merci tarafından incelenmesi sağlanır.
Ret talebi açıkça süresinde değilse veya kanunun aradığı şekilde yapılmamışsa usulden reddedilir. Esasa girildiğinde, ileri sürülen olguların objektif tarafsızlık şüphesini haklı gösterip göstermediği değerlendirilir.
Ret Talebi Sırasında Davaya Devam Edilir mi?
Ret talebinin yapılması yargılamadaki bütün işlemleri sınırsız biçimde durdurmaz. HMK, reddedilen hâkimin hangi işlemleri yapabileceğini ve hangi işlemlerin bekletileceğini düzenler. Gecikmesinde sakınca bulunan zorunlu işlemler ile esasa etkili işlemler ayrılır.
Amaç iki riski dengelemektir: Ret talebi sonuçlanmadan hâkimin davanın esasını belirleyecek işlemler yapmasının önlenmesi ve kötüye kullanılan ret talepleriyle davanın tamamen kilitlenmemesi. Bu nedenle dosyanın somut aşaması önemlidir.
Ret kabul edilirse reddedilen hâkimin ret talebinden sonra yaptığı ve kanunun geçersiz saydığı işlemler bakımından gerekli usul sonucu uygulanır. Ret reddedilirse yargılamaya görevli hâkimle devam edilir.
Kötüniyetli Hâkimin Reddi Talebinin Sonucu
Hâkimin reddi kurumu yargılamayı uzatma veya hâkim seçme aracı olarak kullanılamaz. HMK, ret talebinin kötüniyetle yapıldığının anlaşılması hâlinde disiplin para cezası niteliğinde yaptırım öngörür. Talebin tekrar tekrar aynı gerekçelerle sunulması da usul ekonomisi ve dürüstlük kuralı bakımından değerlendirilir.
Kötüniyet yaptırımı uygulanabilmesi için salt ret talebinin reddedilmiş olması yeterli değildir. Talebin açık biçimde yargılamayı aksatma veya hâkimi baskı altına alma amacı taşıdığı somut dosyadan anlaşılmalıdır.
Bu nedenle ret talebi hazırlanırken iddiaların belgelenebilir ve hukuken anlamlı olması gerekir. Duygusal veya hakaret içeren ifadeler kullanılmamalıdır.
Hâkimin Reddi ile Hâkim Hakkında Şikâyet Aynı Şey mi?
Hayır. Hâkimin reddi, somut davada o hâkimin görev yapmaya devam edip etmeyeceğini belirleyen usul kurumudur. Hâkim hakkında disiplin veya idari şikâyet ise ayrı bir süreçtir. Bir davranış hem ret sebebi hem disiplin incelemesine konu olabilecek nitelikteyse iki yol kendi şartlarına göre ayrı ayrı yürür.
Şikâyet yapılmış olması tek başına hâkimin reddini gerektirmez. Aksi durumda bir taraf, önce şikâyet yapıp sonra sırf kendi şikâyetine dayanarak hâkimi otomatik olarak davadan uzaklaştırabilir. Bu nedenle ret değerlendirmesinde objektif tarafsızlık ölçütü esas alınır.
Ret Talebinde Deliller Nasıl Değerlendirilir?
Ret sebebi çoğu zaman duruşma tutanağı, daha önce verilmiş karar, taraflarla ilişkiyi gösteren resmi kayıt, yazılı açıklama veya başka somut belgeyle ortaya konur. Sosyal medya kaydı veya dijital belge kullanılacaksa kaydın gerçekliği ve bağlamı ayrıca değerlendirilir.
Delillerin sonradan sunulması bakımından genel HMK kuralları geçerlidir. Delil sunma süreleri ve mahkeme ara kararları ihmal edilmemelidir. Tanık delili kullanılacaksa tanık listesi ve ikinci liste yasağı kuralları dikkate alınır.
Ret Kararına Karşı Kanun Yolu
Hâkimin reddi talebi hakkında verilen kararların kanun yolu rejimi HMK’da özel olarak düzenlenmiştir. Kararın verildiği merci ve davanın niteliğine göre itiraz veya nihai hükümle birlikte inceleme gündeme gelir. Bu nedenle ret kararının tebliğinden sonra kanun yolu ve süre ayrıca kontrol edilmelidir.
Nihai hüküm istinafa taşındığında, reddi gereken hâkimin davaya bakmış olması ve bu durumun hükme etkisi açık gerekçeyle ileri sürülmelidir. İstinaf yapısı için hukuk istinaf başvuru dilekçesi rehberi kullanılabilir.
Kanun yolu dilekçesinde ret dilekçesi, ret kararının tarihi, tebliği, deliller ve yargılamadaki sonuca etkisi birlikte gösterilmelidir.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK m. 34-44 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’de görülen hukuk, aile, iş, tüketici ve ticaret davalarında da hâkimin reddi için özel bir yerel kural bulunmaz. Tarafsızlık ölçütü, öğrenme tarihi ve ret dilekçesinin somutluğu belirleyicidir.
Mersin’de dosya takip edilirken ret sebebi duruşmada ortaya çıkmışsa tutanağa derhal geçirilmesi; daha sonra öğrenilmişse öğrenme tarihini gösteren belgenin başvuruya eklenmesi önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aleyhe karar veren hâkim reddedilebilir mi?
Sırf aleyhe karar vermesi ret sebebi değildir. Somut tarafsızlık şüphesi oluşturan ayrı bir olgu gerekir.
Hâkimin reddi için süre var mı?
Evet. Sebep biliniyorsa ilk duruşmada; sonradan öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada gecikmeden ileri sürülür.
Ret talebi sözlü yapılır mı?
Duruşmada tutanağa geçirilmek üzere ileri sürülebilir; sebepler ve deliller açıkça gösterilmelidir.
Ret talebini reddedilen hâkim mi karara bağlar?
Hayır. İnceleme HMK’da belirlenen ve reddedilen hâkimin katılmadığı merci tarafından yapılır.
Hâkim hakkında şikâyet etmiş olmam ret için yeterli mi?
Hayır. Şikâyetin varlığı tek başına ret sebebi yaratmaz.
Ret talebi yargılamayı tamamen durdurur mu?
Hayır. HMK, ret sürecinde yapılabilecek ve bekletilecek işlemleri ayrı düzenler.
Hakaret içeren ret dilekçesi verilebilir mi?
Hayır. Ret hukuki gerekçeye ve somut delile dayanmalıdır; kişisel saldırı başvurunun amacıyla bağdaşmaz.
Kötüniyetli ret talebine ceza verilir mi?
HMK koşulları gerçekleşirse kanundaki para cezası uygulanır.
Hâkimin yasaklılığı ile reddi aynı mı?
Hayır. Yasaklılık kanunda sayılan doğrudan engeldir; ret tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli sebebe dayanır.
Ret kararı istinafta ileri sürülür mü?
Kanundaki özel kanun yolu rejimi saklı olmak üzere, nihai hükümde sonuca etkili ret hataları istinaf gerekçesi yapılır.
Ara Değerlendirme
Hâkimin reddi, mahkemenin tarafsızlığına yönelik ciddi ve somut şüpheleri gidermek için düzenlenmiş bir usul güvencesidir. HMK m. 36-44 uyarınca ret sebebi zamanında, somut ve delilleriyle ileri sürülmelidir. Aleyhe ara karar, sert duruşma yönetimi veya tarafın sonucu beğenmemesi tek başına ret sebebi değildir. Geçerli bir ret talebi; sebebin öğrenme tarihini, tarafsızlık şüphesini oluşturan olguyu ve delili açık biçimde ortaya koyar.
Hâkimin Reddi ile Yasaklılık Hâlleri Arasındaki Fark
HMK’da hâkimin davaya bakmasının yasak olduğu hâller ile ret sebepleri ayrı düzenlenir. Yasaklılıkta hâkim kanunda sayılan objektif ilişki nedeniyle davaya bakamaz ve tarafın ayrıca ret talebi ileri sürmesi gerekmez. Ret sebeplerinde ise hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebep bulunması gerekir ve bu sebep usulüne uygun şekilde ileri sürülür.
Örneğin hâkimin davanın taraflarından biriyle kanunda belirtilen yakın hısımlık ilişkisi bulunması yasaklılık kapsamında değerlendirilebilir. Buna karşılık hâkimin taraflardan biriyle olağan dışı yakın ilişki içinde bulunması veya uyuşmazlık hakkında önceden tarafsızlığı zedeleyecek açıklama yapması ret sebebi oluşturabilir.
Ret Sebebi Nasıl Somutlaştırılmalıdır?
Hâkimin reddi talebi soyut kuşkuya dayanamaz. Talepte bulunan taraf, tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren somut olayı, tarihi, davranışı veya ilişkiyi açıklamalıdır. “Hâkim bize karşı”, “kararlar sürekli aleyhimize” veya “duruşmada sert davrandı” gibi genel ifadeler tek başına yeterli değildir.
Ret talebinin delilleri varsa dilekçeye eklenmelidir. Duruşma tutanağı, önceki dosya, kamuya açık beyan, taraflarla ilişkiyi gösteren kayıt veya başka somut belge değerlendirmeye alınabilir. Ret kurumu hâkimin verdiği her ara karara karşı kullanılacak bir kanun yolu değildir.
Hâkimin Hukuki Görüşü Ret Sebebi midir?
Hâkimin dosyadaki deliller veya hukuk hakkında tarafın hoşuna gitmeyen değerlendirme yapması kural olarak ret sebebi değildir. Mahkemenin ara kararları ve nihai hukuki değerlendirmeleri kanun yolu denetimine tabidir. Ret talebi, istinaf veya temyiz yerine geçmez.
Bununla birlikte hâkim yargılama bitmeden taraflardan birini suçlayıcı, küçültücü veya sonucu önceden kesinleştirdiğini gösteren açıklamalar yaparsa somut olayın niteliğine göre tarafsızlık şüphesi doğabilir. Burada kullanılan ifadelerin bağlamı ve tutanak içeriği önemlidir.
Ret Talebinin Süresi
Taraf ret sebebini davanın başında biliyorsa ilk fırsatta ileri sürmelidir. Sebep sonradan öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk usul işleminde ret talebi yapılmalıdır. Tarafın ret sebebini bilmesine rağmen yargılamayı sürdürüp sonuç aleyhine dönünce ret talebi ileri sürmesi dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz.
Ret sebebinin ne zaman öğrenildiği uyuşmazlık konusu olursa taraf bunu açıklamalı ve mümkünse belgelemelidir. Özellikle sosyal ilişki, önceki dosya veya tarafla bağlantı sonradan öğrenilmişse öğrenme tarihi önem taşır.
Ret Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar
Dilekçede mahkeme ve dosya bilgileri, reddi istenen hâkimin kimliği, ret sebebi, öğrenme tarihi, deliller ve açık talep bulunmalıdır. Ret sebebi birden fazlaysa her biri ayrı başlık altında açıklanmalıdır.
Ret talebi hakaret veya kişisel saldırı içermemelidir. Amaç hâkimin kişiliğini hedef almak değil, tarafsızlık bakımından objektif olarak değerlendirilmesi gereken olguları mahkemeye sunmaktır.
Ret Talebi Kim Tarafından İncelenir?
Ret talebini reddi istenen hâkim nihai olarak kendi başına karara bağlamaz. HMK m. 40 ve devamı, talebi inceleyecek mercii mahkemenin yapısına göre belirler. Tek hâkimli ve çok hâkimli mahkemelerde inceleme usulü farklılaşabilir.
Reddilen hâkim, talep hakkındaki görüşünü dosyaya bildirebilir. İnceleme merci ret sebebini, delilleri ve hâkimin açıklamasını birlikte değerlendirir. Ret talebinin kötü niyetli olup olmadığı da ayrıca incelenebilir.
Ret Talebi Yargılamayı Durdurur mu?
Ret talebinin yapılması hâlinde reddi istenen hâkimin hangi işlemleri yapabileceği HMK’da sınırlanmıştır. Gecikmesinde sakınca bulunan işlemler ile kanunun izin verdiği diğer işlemler yapılabilir. Ret talebi, tarafın sırf yargılamayı sürüncemede bırakmak amacıyla dosyayı tamamen kilitleme aracı değildir.
Ret talebi kabul edilirse reddedilen hâkim artık dosyada görev yapmaz ve dosya usulüne göre başka hâkime geçer. Önceden yapılmış işlemlerin hangi ölçüde geçerli kalacağı HMK hükümlerine göre değerlendirilir.
Kötü Niyetli Ret Talebinin Sonuçları
HMK, sırf yargılamayı uzatmak veya hâkimi baskı altına almak amacıyla yapılan kötü niyetli ret taleplerine yaptırım öngörür. Ret sebebinin açıkça dayanaksız olması ve talebin kötü niyetle yapıldığının anlaşılması hâlinde disiplin para cezası gündeme gelebilir.
Bu nedenle ret talebi ciddi ve somut gerekçeye dayanmalıdır. Tarafın her aleyhe ara karardan sonra ret talebi vermesi hem dosyanın güvenilirliğini zedeler hem yaptırım riski doğurur.
Ret Talebi ile Hâkim Şikâyeti Aynı Şey midir?
Hayır. Hâkimin reddi, belirli davada tarafsızlık şüphesi nedeniyle o hâkimin dosyaya bakmamasını sağlamaya yönelik usul kurumudur. Hâkimin disiplin davranışı hakkında şikâyet ise farklı idari veya disiplin mekanizmalarına tabidir.
Bir davranış hem ret sebebi hem disiplin şikâyeti konusu olabilir; ancak iki süreç birbirinden bağımsızdır. Ret talebinde odak, mevcut davanın tarafsız yürütülmesidir.
Ret Talebi ile Kanun Yolu Arasındaki İlişki
Hâkimin delil değerlendirmesi, görev, yetki, bilirkişi seçimi veya diğer ara kararları hukuken yanlışsa esas çözüm çoğu zaman istinaf veya temyizdir. Ret talebi bu hukuki hataları düzeltmek için tasarlanmamıştır.
Bununla birlikte ret talebinin usulsüz reddedilmesi veya tarafsızlık sorununun yargılamayı etkilemesi nihai hüküm kanun yoluna götürülürken ileri sürülebilir. Taraf ret talebini ve delillerini zamanında dosyaya koymuş olmalıdır.
Uygulama Örneği: Önceki Vekillik İlişkisi
Bir hâkimin göreve başlamadan önce avukat olarak aynı uyuşmazlıkta taraflardan birini temsil ettiği ortaya çıkarsa bu durum tarafsızlık ve yasaklılık hükümleri yönünden ciddi şekilde değerlendirilir. Önceki vekillik dosyası ve uyuşmazlığın aynı olup olmadığı incelenir.
Taraf bu bilgiyi yargılama sırasında öğrendiyse gecikmeden ret talebini sunmalı, önceki temsil ilişkisini gösteren belgeyi eklemelidir. Mahkeme ilgili HMK maddesine göre ret veya çekinme sonucunu değerlendirir.
Uygulama Örneği: Sosyal Yakınlık İddiası
Taraf, hâkim ile karşı taraf arasında yakın sosyal ilişki bulunduğunu iddia ediyorsa yalnız aynı etkinlikte çekilmiş tek fotoğraf yeterli olmayabilir. İlişkinin sürekliliği, yakınlık derecesi ve objektif gözlemci bakımından tarafsızlık şüphesi yaratıp yaratmadığı değerlendirilir.
Ret kurumu gerçek tarafsızlık riskini gidermeyi amaçlar; mesleki veya sosyal hayatın olağan temasları otomatik ret sebebi değildir.
Hâkimin Reddi Talebinde Sık Yapılan Hatalar
En sık hata aleyhe kararları ret sebebi sanmaktır. İkinci hata somut olay ve delil göstermeden genel güvensizlik ifade etmektir. Üçüncü hata ret sebebi uzun süre bilindiği hâlde talebi son aşamaya bırakmaktır. Dördüncü hata kanun yolu ile ret kurumunu birbirine karıştırmaktır.
Beşinci hata dilekçede kişisel saldırı ve hakaret içeren ifadeler kullanmaktır. Altıncı hata ret talebinin yargılamayı her durumda tamamen durdurduğunu düşünmektir. Yedinci hata kötü niyetli ret talebinin para cezası sonucunu göz ardı etmektir.
Sonuç
Hâkimin reddi, tarafın yargılamayı geciktirmek için kullanabileceği sıradan bir itiraz değil; tarafsız mahkeme güvencesini koruyan istisnai bir usul kurumudur. Ret sebebi, HMK m. 36 ve devamındaki ölçütlerle somutlaştırılmalı, süre ve dilekçe şartları eksiksiz yerine getirilmeli ve ret sebebi öğrenildiği anda gecikmeden ileri sürülmelidir. Soyut güvensizlik veya yalnız aleyhe ara karar verilmiş olması tek başına ret sebebi oluşturmaz.
Hukuki inceleme: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Metin genel hukuki bilgilendirmedir; somut dosyada ret sebebi ve süre ayrıca incelenir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
