Mirasçılık Belgesinin İptali Davası 2026: Yanlış Veraset İlamı Nasıl Düzeltilir?
Kısa cevap: Mirasçılık belgesinde bir mirasçı eksik gösterilmiş, mirasçı olmayan kişi eklenmiş veya paylar yanlış hesaplanmışsa belgenin iptali ve doğru mirasçılık durumunu gösteren yeni belgenin düzenlenmesi istenir. TMK m. 598/3 uyarınca belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülür; ancak bağlantılı tapu ve para iadesi taleplerinin süreleri ayrıdır. Mahkemenin verdiği mirasçılık belgesine karşı açılan çekişmeli iptal davasında asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Noterlik belgesine itiraz ise 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/C gereğince sulh hukuk mahkemesine yapılır. İlk kez mirasçılık belgesi alınması ile mevcut belgenin iptali aynı yargısal işlem değildir.
- Mirasçılık belgesinin iptali nedir?
- Hangi hâllerde iptal edilir?
- TMK 598 ve hukuki dayanak
- Görevli ve yetkili mahkeme
- Süre var mı?
- Soybağı ve nüfus kaydı sorunu varsa ne olur?
- Noterden alınan mirasçılık belgesi iptal edilir mi?
- Hangi deliller gerekir?
- İptal kararının sonuçları
- Tapu ve banka işlemleri nasıl düzeltilir?
- Adım adım başvuru planı
- Sık sorulan sorular
Mirasçılık Belgesinin İptali Davası Nedir?
Mirasçılık belgesi, bir kişinin ölümünden sonra kimlerin hangi oranlarda mirasçı olduğunu gösteren belgedir. Uygulamada “veraset ilamı” adı da kullanılır. Belge sulh hukuk mahkemesinden veya kanuni şartları varsa noterlikten alınabilir. Mirasçılık belgesi tapu intikali, banka hesabının çözülmesi, araç devri, şirket paylarının intikali, veraset ve intikal vergisi işlemleri ve tereke yönetimi gibi birçok işlemde kullanılır.
Belgenin resmî makamdan alınmış olması, içerdiği mirasçılık bilgisinin değişmez olduğu anlamına gelmez. Çekişmesiz yargıda verilen mirasçılık belgesi, HMK m. 388 ve TMK m. 598/3 çerçevesinde maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Buna karşılık taraflar arasında yürütülen çekişmeli iptal davasının hükmü, kesin hükmün şartları bakımından ayrıca değerlendirilir; belge verilmesi kararı ile iptal davasının kararı aynı değildir. Yeni bir mirasçının belirlenmesi, nüfus kayıtlarının eksik incelenmesi, evlatlık veya soybağı ilişkisi, yabancı ülke kayıtları ve ölüme bağlı tasarruflar, mevcut belgenin gerçek mirasçılık durumuna uygunluğunun yeniden incelenmesini gerektirir.
Yanlış belge kullanıldığında sorun yalnız miras payı hesabıyla sınırlı kalmaz. Tapuda yanlış kişilere intikal yapılabilir, bankadaki para yanlış dağıtılabilir veya şirket payı yanlış kişiye geçirilebilir. Bu nedenle hata fark edildiğinde belge iptali ile bağlantılı sicil ve iade işlemleri birlikte planlanmalıdır.
Sitedeki mirasçılık belgesinin iptali dilekçesi sayfası örnek başvuru metni içerir. Bu yazı ise davanın hukuki şartlarını ve sonuçlarını ayrıntılı biçimde açıklar.
Mirasçılık Belgesi Hangi Hâllerde İptal Edilir?
İptal sebeplerinin ortak noktası, belgenin gerçek mirasçılık durumunu doğru yansıtmamasıdır. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Yasal mirasçılardan birinin belgede hiç yer almaması,
- mirasçı olmayan kişinin belgeye dahil edilmesi,
- eş, çocuk, ana-baba veya diğer zümre mirasçılarının paylarının yanlış hesaplanması,
- evlatlık veya soybağı ilişkisinin dikkate alınmaması,
- önce ölen mirasçının altsoyunun temsil yoluyla mirasçılığının gözden kaçırılması,
- mirasçılıktan çıkarma veya mirastan feragat sözleşmesinin belgenin düzenlenmesinde dikkate alınmaması,
- atanmış mirasçıya ilişkin ölüme bağlı tasarrufun değerlendirilmemesi,
- yabancı ülke nüfus veya medeni hâl kayıtlarının dosyaya ulaşmaması,
- nüfus kütüğündeki kayıt hatasının mirasçılık hesabını bozması,
- birden fazla vatandaşlık veya yabancılık unsuru nedeniyle uygulanacak hukuk ve kayıtların eksik değerlendirilmesi.
Her hata aynı usulle çözülmez. Mahkeme kararındaki açık yazı, hesap ve benzeri maddi hataların düzeltilmesi HMK m. 304 kapsamında değerlendirilir; bu yol, mirasçılık sıfatını veya esas yönünden pay dağılımını değiştiren çekişmeli iptal davasının yerine geçmez. Mevcut nüfus kayıtlarının yanlış değerlendirilmesi nedeniyle mahkemece verilmiş belgenin iptali isteniyorsa, hatanın kayıt okumasından kaynaklanması tek başına sulh hukuk mahkemesini görevli kılmaz. Soybağının kurulması veya reddi de gerekiyorsa bu temel uyuşmazlık kendi görevli mahkemesinde çözülür.
TMK 598 ve Hukuki Dayanak
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun resmî metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir. TMK m. 598, yasal mirasçılara ve atanmış mirasçılara mirasçılık belgesi verilmesini düzenler.
TMK m. 598/3’ün en önemli sonucu, mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebilmesidir. Bu düzenleme, yanlış bir mirasçılık belgesinin sırf uzun zaman geçti diye doğru kabul edilmesini önler. Ancak belgenin kullanılmasıyla yapılan tapu devri, para ödemesi veya üçüncü kişi işlemleri bakımından ayrı zamanaşımı, hak düşürücü süre, iyi niyet ve sicile güven kuralları uygulanabilir. Bu nedenle “veraset ilamı her zaman iptal edilir” cümlesi, bağlantılı bütün taleplerin de süresiz olduğu anlamına gelmez.
Mirasçılık belgesi ispat kolaylığı sağlar; miras hakkını kuran işlem değildir. Yasal mirasçılık ölüm ve kanunla, atanmış mirasçılık ise geçerli ölüme bağlı tasarrufla doğar. Belge bu mevcut hukuki durumu açıklar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev, talebin niteliğine ve belgenin hangi makamdan alındığına göre belirlenir: Mahkemece verilmiş mirasçılık belgesinin, mirasçılık sıfatı veya paylar tartışılarak iptalinin istendiği hasımlı dava, HMK m. 2 gereğince asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yalnız ilk kez mirasçılık belgesi verilmesi talebi ise HMK m. 382/2-c-6 ve m. 383 kapsamında çekişmesiz yargı işidir; mahkemeye başvurulacaksa sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Adalet Bakanlığı UYAP içtihat kaydı, çekişmeli iptal davasındaki asliye hukuk görevini açıklar.
Noterlik belgesine itiraz özel düzenlemeye tabidir: 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/C gereğince menfaati ihlal edilen kişi sulh hukuk mahkemesine başvurur. Bu özel yol, mahkemece verilen belgenin çekişmeli iptaliyle karıştırılmamalıdır.
Yetki: HMK m. 11/3, mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesine ilişkin davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesini de yetkili kılar. Dolayısıyla dava yalnız mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılmak zorunda değildir. Çekişmesiz yargı niteliğindeki taleplerde HMK m. 384 ve özel yetki hükümleri ayrıca uygulanır. Görev ve yetki kuralları için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınır.
Taraflar ve ön sorun: Çekişmeli iptal davasında, belgenin iptalinden veya pay değişikliğinden etkilenecek kişilerin taraf olarak dosyada yer alması ve hukuki dinlenilme haklarının korunması gerekir. Nüfus kaydının düzeltilmesi veya soybağının kurulması ya da reddi gerekiyorsa ilgili dava kendi görevli mahkemesinde yürütülür; iptal davasının sonucu bu hükme bağlıysa HMK m. 165 uyarınca bekletici mesele değerlendirmesi yapılır. Dilekçede iptali istenen belgenin tarih ve sayısı, hata, ilgili kişiler ve istenen doğru pay dağılımı gösterilir.
Mirasçılık Belgesinin İptalinde Süre Var mı?
TMK m. 598/3 nedeniyle mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Yanlış belge yıllar önce düzenlenmiş olsa bile gerçek mirasçılık durumunu yansıtmıyorsa iptal ve doğru belgenin düzenlenmesi istenir.
Bununla birlikte bağlantılı talepler farklıdır. Örneğin yanlış veraset ilamına dayanarak taşınmaz üçüncü kişiye satılmışsa tapu siciline güven ve iyi niyet hükümleri gündeme gelir. Yanlış kişiye ödenen para için sebepsiz zenginleşme veya miras sebebiyle istihkak hükümlerinin süreleri incelenir. Vergi işlemlerinin düzeltilmesinde vergi mevzuatı uygulanır.
Bu nedenle başvuru stratejisi iki ayrı sütunda kurulmalıdır: birincisi yanlış mirasçılık belgesinin iptali; ikincisi bu belge kullanılarak yapılan işlemlerin düzeltilmesi veya geri alınmasıdır.
Soybağı veya Nüfus Kaydı Sorunu Varsa Ne Olur?
Mirasçılık hesabının temelini nüfus ve soybağı kayıtları oluşturur. Bir kişi “ben murisin biyolojik çocuğuyum ancak nüfusta kayıtlı değilim” diyorsa sorun yalnız veraset ilamının matematiksel hatası değildir. Önce hukuken soybağının kurulması veya nüfus kaydının düzeltilmesi gerekebilir.
Aynı şekilde nüfusta yanlış anne-baba kaydı, iki ayrı aile kütüğünde kayıt, evlat edinme kararının sisteme işlenmemesi veya yabancı mahkeme kararının Türkiye’de sonuç doğurmaması gibi durumlarda temel hukuki statü düzeltilmeden sağlıklı mirasçılık belgesi düzenlenemez.
Babalık, soybağının reddi, evlat edinme veya nüfus kaydı düzeltme davalarının her birinin görev, taraf ve süre kuralları farklıdır. Mirasçılık belgesi iptali bu davaların yerine geçmez.
Noterden Alınan Mirasçılık Belgesi İptal Edilir mi?
Evet. Noterlik Kanunu m. 71/C uyarınca noter tarafından verilen mirasçılık belgesinden menfaati ihlal edilen kişi sulh hukuk mahkemesine itiraz eder. Mahkeme itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir. Noter belgesinin resmî niteliği, belgedeki mirasçılık bilgisini maddi anlamda kesin hükme dönüştürmez.
Noterlik Kanunu m. 71/B gereğince belge verilmesi yargılama gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yeterli değilse veya belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa noter mirasçılık belgesi veremez. Bu, noterin serbestçe kullanacağı bir tercih değil, kanuni görev sınırıdır. Bu hâllerde mirasçılık belgesi talebi sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Kanuni dayanak için 1512 sayılı Noterlik Kanunu incelenir.
Mirasçılık Belgesinin İptalinde Hangi Deliller Kullanılır?
- İptali istenen mirasçılık belgesi,
- mirasbırakanın vukuatlı nüfus aile kayıt tablosu,
- ölüm kayıtları,
- doğum ve evlenme kayıtları,
- evlat edinme kararları ve kesinleşme şerhleri,
- soybağına ilişkin mahkeme kararları,
- vasiyetname ve miras sözleşmeleri,
- mirastan feragat sözleşmeleri,
- mirasçılıktan çıkarma içeren ölüme bağlı tasarruflar,
- yabancı resmi belgeler, apostil veya tasdik ve yeminli tercümeler,
- önceki veraset dosyaları,
- gerekirse nüfus müdürlüğü ve konsolosluk kayıtları.
Deliller yalnız “bir mirasçı eksik” iddiasını değil, doğru mirasçılık ağacını da göstermelidir. Mahkemeden iptal dışında yeni mirasçılık belgesinin düzenlenmesi isteniyorsa her mirasçının hukuki bağlantısı ve pay hesabı ortaya konmalıdır.
İptal Kararının Hukuki Sonuçları
Mahkeme mevcut mirasçılık belgesinin yanlış olduğuna karar verdiğinde belge iptal edilir ve gerçek mirasçılık durumuna uygun yeni belge düzenlenir. Yeni belge, bundan sonraki tereke ve sicil işlemlerinde esas alınır.
Ancak eski belgenin iptali, geçmişte yapılan bütün işlemleri otomatik olarak yok etmez. Örneğin eski belgeyle tapuda intikal yapılmışsa tapu kayıtlarının yeni mirasçılık durumuna göre düzeltilmesi gerekir. Taşınmaz daha sonra üçüncü kişiye satılmışsa üçüncü kişinin iyi niyeti ve TMK m. 1023 kapsamında tapu siciline güven ilkesi ayrıca değerlendirilir.
Bankadaki para yanlış kişiye ödenmişse yeni mirasçılık belgesi, iade talebinin önemli delilidir; fakat iadenin hukuki dayanağı ayrıca belirlenir. Aynı şekilde miras payı üzerinden yapılan vergi işlemleri için vergi dairesinde düzeltme gerekebilir.
Tapu ve Banka İşlemleri Nasıl Düzeltilir?
Yanlış mirasçılık belgesiyle yapılan tapu intikalinde önce güncel ve tedavüllü tapu kaydı alınır. Taşınmaz hâlen yanlış mirasçılar adına kayıtlıysa yeni mirasçılık durumuna göre düzeltme ve tescil yolu değerlendirilir. Mülkiyet üçüncü kişiye geçmişse dava türü, taraflar ve iyi niyet incelemesi değişir.
Banka hesabında para henüz dağıtılmamışsa yeni belge bankaya sunularak işlem doğru mirasçılar üzerinden yürütülür. Para dağıtılmışsa bankanın ödeme anındaki belge ve sorumluluk durumu ile parayı alan kişinin iade yükümlülüğü ayrı değerlendirilir.
Araç, şirket payı, kooperatif üyeliği veya diğer kayıtlı malvarlığında da aynı temel yöntem uygulanır: eski belgenin iptal kararı ve yeni mirasçılık belgesi ilgili sicile sunulur; geçmiş işlemler varsa özel hukuk yolu ayrıca belirlenir.
Adım Adım Başvuru Planı
- İptali istenen mirasçılık belgesinin onaylı örneğini alın.
- Mirasbırakanın tam nüfus kayıtlarını çıkarın.
- Eksik veya fazla gösterilen mirasçıyı ve yanlış pay oranını belirleyin.
- Hatanın yalnız belge hesabından mı yoksa soybağı/nüfus uyuşmazlığından mı kaynaklandığını tespit edin.
- Vasiyetname, feragat veya çıkarma gibi ölüme bağlı ya da miras hukukuna özgü belgeleri araştırın.
- Mahkemenin verdiği belgenin çekişmeli iptali için asliye hukuk mahkemesinde dava açın; noterlik belgesine itiraz için Noterlik Kanunu m. 71/C uyarınca sulh hukuk mahkemesine başvurun. Yetkiyi HMK m. 11/3 ve talebe uygulanacak diğer hükümlerle belirleyin.
- Yeni belge alındıktan sonra tapu, banka, vergi, araç ve şirket kayıtlarını kontrol edin.
- Eski belgeyle yapılmış işlemler varsa her biri için ayrı iade veya tescil yolunu belirleyin.
İlgili İçerikler
- Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
- Miras Sebebiyle İstihkak Davası
- Vasiyetnamenin Tenfizi Davası
- Mirasçılık Belgesinin İptali Dilekçe Örneği
- Ölen Kişinin Banka Hesapları Nasıl Öğrenilir?
Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Mirasçılık Belgesinin İptalinde Uygulama Senaryoları
Mirasçılık belgesi yanlış kişi veya yanlış pay gösteriyorsa belgenin iptali ve doğru mirasçılık durumunu gösteren yeni belgenin düzenlenmesi istenir. Yanlışlığın kaynağı nüfus kaydı, soybağı, evlatlık ilişkisi, önceki evlilik, yabancı ülke nüfus kaydı veya ölüme bağlı tasarruf olabilir. Mahkeme yalnız mevcut belgeyi değil, gerçek mirasçılık ilişkisini araştırır.
Nüfus kaydında açık maddi hata varsa önce nüfus kayıt düzeltme ihtiyacı değerlendirilebilir. Buna karşılık soybağının kurulması veya reddi gereken bir uyuşmazlık varsa mirasçılık belgesi iptali davası tek başına soybağı davasının yerine geçmez. Ön sorun niteliğindeki aile hukuku uyuşmazlığı görevli mahkemede çözülmelidir.
Yabancı Unsurlu Mirasçılık Belgeleri
Mirasçılardan biri yabancı ülke vatandaşıysa veya ölüm/yakınlık kayıtları yurt dışında tutulmuşsa apostil, konsolosluk tasdiki, tercüme ve yabancı resmi belgelerin ispat gücü gündeme gelir. Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk miras hukuku ve milletlerarası özel hukuk kuralları birlikte değerlendirilmelidir.
Yabancı mahkeme veya makam tarafından verilen mirasçılık belgesinin Türkiye’de doğrudan sonuç doğurup doğurmadığı belgenin niteliğine göre incelenir. Gerektiğinde tanıma veya Türk mahkemesinden yeni mirasçılık belgesi talebi gündeme gelir.
Tapu İşlemleri Üzerindeki Etki
Yanlış mirasçılık belgesiyle tapuda intikal yapılmışsa belgenin iptali tek başına tapu sicilini her durumda otomatik düzeltmez. Yeni mirasçılık belgesiyle tapu müdürlüğünde düzeltme yapılabilir; uyuşmazlık varsa tapu iptali ve tescil davası gerekebilir. Üçüncü kişiye devir yapılmışsa sicile güven ve iyi niyet ayrıca incelenir.
Delil Planı
- İptali istenen mirasçılık belgesi alınır.
- Nüfus aile kayıt tabloları ve ölüm belgeleri toplanır.
- Önceki evlilik, evlatlık veya soybağı kayıtları araştırılır.
- Yabancı belgeler apostil ve tercüme yönünden hazırlanır.
- Yanlış belgeyle yapılmış tapu ve banka işlemleri belirlenir.
- Yeni belgenin hangi payları göstermesi gerektiği hesaplanır.
Resmî Mevzuat Kontrolü
TMK m. 598 belgenin verilmesini ve geçersizliğinin ileri sürülmesini düzenler. Çekişmeli iptal davasında HMK m. 2; yetkide HMK m. 11/3; çekişmesiz belge verilmesinde HMK m. 382/2-c-6 ve m. 383; noterlik belgesine itirazda Noterlik Kanunu m. 71/C birlikte değerlendirilir. Yabancı unsur varsa 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun da uygulanır. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden izlenir.
Sık Sorulan Sorular
Yanlış veraset ilamı ne kadar sürede iptal edilir?
TMK m. 598/3 uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Ancak yanlış belgeyle yapılan diğer işlemlerin kendi süreleri ayrıca uygulanır.
Bir mirasçı unutulmuşsa ne yapılır?
Mevcut mirasçılık belgesinin iptali ve bütün mirasçıları doğru paylarla gösteren yeni belgenin düzenlenmesi istenir.
Mirasçılık belgesinin iptali hangi mahkemede açılır?
Mahkemece verilen belgenin çekişmeli iptali davasında HMK m. 2 gereğince asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Noterlik belgesine itirazda ise Noterlik Kanunu m. 71/C uyarınca sulh hukuk mahkemesi görevlidir. İlk kez belge verilmesi talebi bu iki işlemden ayrıdır.
Noterden alınan veraset ilamı iptal edilir mi?
Evet. Belgeden menfaati ihlal edilen kişi Noterlik Kanunu m. 71/C gereğince sulh hukuk mahkemesine itiraz eder. Mahkeme kararının bir örneği ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirilir.
Yeni mirasçı sonradan ortaya çıkarsa ne olur?
Yeni mirasçının hukuki sıfatı resmi kayıt veya mahkeme kararıyla ortaya konur; ardından eski belge iptal edilerek yeni mirasçılık belgesi düzenlenir.
Veraset ilamının iptali tapuyu otomatik düzeltir mi?
Hayır. Yeni belge tapu işleminin temelini oluşturur; mevcut tescilin niteliğine ve üçüncü kişilere devir olup olmadığına göre ayrıca düzeltme veya dava gerekir.
Yanlış kişiye banka parası ödendiyse ne yapılır?
Yeni mirasçılık belgesi alındıktan sonra parayı alan kişiye karşı iade talebinin hukuki dayanağı ve bankanın ödeme sorumluluğu somut dosyada ayrı incelenir.
Soybağı belli değilse sulh hukuk mahkemesi karar verir mi?
Çekişmeli soybağı sorunu, mirasçılık belgesi dosyasının sınırlarını aşabilir. Önce soybağını kuran veya düzelten görevli mahkeme kararı gerekebilir.
Yabancı ülkedeki doğum kaydı mirasçılık belgesinde kullanılır mı?
Belgenin Türkiye’de kullanılabilirliği, apostil veya tasdik, tercüme ve uygulanacak milletlerarası özel hukuk kuralları kontrol edilerek değerlendirilir.
Mirasçılık belgesi iptal edilince eski belgeyle yapılan işlemler geçersiz mi olur?
Her işlem otomatik olarak ortadan kalkmaz. İşlemin türü, tarafları, üçüncü kişinin iyi niyeti ve özel süreler ayrı değerlendirilir.
Mersin Uygulaması ve Türkiye Geneli Dosya Takibi
Mirasçılardan birinin Mersin yargı çevresinde oturması, HMK m. 11/3 kapsamında mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davası için yetki bağlantısı kurar. Mahkemece verilen belgenin çekişmeli iptali asliye hukuk mahkemesinde, noterlik belgesine itiraz ise özel görev kuralı uyarınca sulh hukuk mahkemesinde yürütülür. Sırf nüfus kaydının Mersin’de bulunması bütün bağlantılı davaları Mersin mahkemelerinin görev ve yetkisine sokmaz; ayrıca talep edilen tapu iptali ve tescil için taşınmazın bulunduğu yerin kesin yetkisi ayrıca kontrol edilir. Türkiye genelindeki miras dosyaları Mersin merkezli ofisten koordine edilir.
Hukukçu incelemesi: Av. Halil Bakırcı – Av. Emirhan Keskin. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; somut olayda nüfus kayıtları, mevcut veraset ilamı ve bağlantılı işlemler birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
