Fransa–Türkiye Çifte Vergilendirme Anlaşması Rehberi

Fransa–Türkiye vergi anlaşması için kısa cevap

Fransa’da yaşayan bir kişinin Türkiye’den gelir elde etmesi, aynı gelir üzerinden iki ülkede de tam vergi ödeyeceği anlamına gelmez. 18 Şubat 1987 tarihli Fransa–Türkiye Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması önce vergi mukimliğini, sonra gelirin hukuki türünü esas alır. Türkiye’deki taşınmazın kirası ve satış kazancında Türkiye vergilendirebilir; ücret, serbest meslek, emekli aylığı, temettü, faiz ve lisans gelirinde ise her biri için ayrı madde uygulanır. Çifte vergi, Anlaşma m.23’teki istisna veya mahsup yoluyla giderilir.

Bu rehber; Fransa’da yerleşik olup Türkiye’de evi, şirket payı, banka hesabı, çalışma veya emeklilik bağlantısı bulunan kişiler için hazırlanmıştır. Kontrol tarihi 8 Eylül 2026’dır. Yazı, yıllık tarife ve geçici istisna tutarlarını tekrarlamak yerine yürürlükteki anlaşmanın gelir türlerine göre kurduğu bağlayıcı sistemi açıklar.

Hangi resmî anlaşma uygulanır?

Temel kaynak, Gelir İdaresi Başkanlığında yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti ile Fransa Cumhuriyeti Arasında Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasıdır. Anlaşma 18 Şubat 1987’de Paris’te imzalanmış, 7 Aralık 1988 tarihli 3509 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 89/13682 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanmıştır. 10 Nisan 1989 tarihli 20135 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan metin, 1 Ocak 1990’dan itibaren uygulanmaktadır.

Anlaşma m.2, gelir üzerinden alınan vergileri kapsar. KDV, gümrük vergisi, sosyal güvenlik primi ve veraset ve intikal vergisi bu anlaşmanın konusu değildir. Bu alanlarda ayrı iç hukuk veya uluslararası sosyal güvenlik düzenlemesi aranır. Eski tarihli PDF’de kaldırılmış vergi adlarının bulunması anlaşmayı kendiliğinden yürürlükten kaldırmaz; m.2/4, sonradan getirilen aynı veya önemli ölçüde benzer vergileri kapsar.

Vergi anlaşması tek başına yeni vergi doğurmaz. Önce Türkiye veya Fransa iç hukukunda verginin dayanağı bulunur; anlaşma, iki devletin yetkisini sınırlar ve çifte vergiyi giderir. Kaynak devlet için yazılan yüzde sınırı, iç hukukta daha düşük oran varsa bunu yükseltmez. Uyuşmazlıkta m.25 karşılıklı anlaşma usulünü düzenler; bilgi değişimi ise m.26’dadır.

Vatandaşlık değil, Anlaşma m.4 kapsamındaki mukimlik belirleyicidir

Anlaşma m.4/1’e göre bir devletin mukimi; ikametgâh, ev, kanuni merkez, iş merkezi veya benzer ölçüt nedeniyle o devletin vergi mükellefiyetine giren kişidir. Türk pasaportuna sahip olmak, Mavi Kart taşımak ya da Fransa’da oturum kartı bulunması tek başına anlaşma mukimliğini kesinleştirmez. İncelenen yıl için vergi yükümlülüğü ve fiilî bağlar esas alınır.

Gerçek kişi iki devletin iç hukukuna göre de mukimse m.4/2’deki sıra bozulmadan uygulanır: daimi olarak kullanılabilir mesken; iki devlette de mesken varsa kişisel ve ekonomik ilişkilerin daha yakın olduğu hayati menfaatlerin merkezi; bu da belirlenemiyorsa kalmayı adet edinilen yer; ardından vatandaşlık. Kişi iki devletin de vatandaşıysa veya hiçbirinin vatandaşı değilse yetkili makamlar karşılıklı anlaşmayla sonuçlandırır.

Genel mukimlik için “183 gün” tek ve kesin ölçü değildir. 183 gün; ücret gelirinde m.15/2, bağımsız meslekte m.14 ve bazı ticari faaliyetlerde işyeri incelemesiyle bağlantılı özel bir eştir. Fransa’da sürekli evi, ailesi ve ekonomik merkezi bulunan kişinin Türkiye’de 184 gün geçirmesi, diğer bağlama kuralları incelenmeden tek başına nihai anlaşma mukimliği sonucu vermez.

Her gelirde uygulanacak beş adım

1. Vergi yılını ve mukim devleti belirleyin. Mukimlik belgesi, adres, mesken, aile ve ekonomik bağları aynı yıl için toplayın.
2. Ödemenin brüt tutarını ve hukuki türünü ayırın. Kira, temettü, faiz, ücret, serbest meslek ve emeklilik aynı maddede değildir.
3. Kaynak devleti bulun. Taşınmazın yeri, hizmetin fiilen yapıldığı yer, ödeyen şirketin mukimliği veya borcun bağlı olduğu işyeri önem taşır.
4. Anlaşma maddesini uygulayın. “Yalnızca” ifadesi tek devleti; “vergilendirilebilir” ifadesi belirtilen devlete de yetki verildiğini gösterir.
5. İstisna veya mahsup belgesini beyannamede kullanın. Bankaya geçen net tutar yerine brüt gelir ve gerçekten ödenen yabancı vergi gösterilir.

Aynı kişinin dört gelir kalemi için dört ayrı sonuç çıkabilir. Fransa mukimi kişinin Mersin’deki ev kirası m.6’ya, Türk şirketindeki payından aldığı temettü m.10’a, Türkiye’de fiilen verdiği danışmanlık m.14’e ve özel emekli aylığı m.18’e göre incelenir. “Gurbetçiler için tek vergi oranı” hukuken yoktur.

Fransa mukimi kişinin Türkiye bağlantılı gelirleri

Tablodaki yüzde 15, yüzde 20 ve yüzde 10 oranları anlaşma tavanıdır. Örneğin Türk iç hukuku bir faiz ödemesi için yüzde 10 öngörüyorsa anlaşma yüzde 15 uygulanmasını emretmez. Anlaşmanın avantajı için ödemenin gerçek lehdarı, mukimlik belgesi ve ödemenin işyeriyle etkin bağı ayrıca kontrol edilir.

Türkiye’deki kira geliri ve taşınmaz satışı

Anlaşma m.6/1, bir devlet mukiminin diğer devlette bulunan gayrimenkulden elde ettiği gelirin taşınmazın bulunduğu devlette vergilendirilebilmesini düzenler. Türkiye’deki daire, işyeri, arsa veya tarımsal taşınmazdan alınan kira bu nedenle Türkiye’de vergiye tabi olabilir. M.6/3; doğrudan kullanım, kiraya verme ve diğer kullanma biçimlerini kapsar.

Türkiye’deki istisna tutarı, gider yöntemi, beyanname ve ödeme tarihleri Gelir Vergisi Kanunu ve ilgili yılın düzenlemelerine göre hesaplanır. Ayrıntılı iç hukuk adımları için sitedeki yurt dışında yaşayanların Türkiye’de kira geliri vergisi rehberi kullanılabilir. Bu anlaşma rehberi, aynı içeriği çoğaltmak yerine Fransa bağlantısını çözer.

Taşınmazın satış kazancı m.13/1’e tabidir ve Türkiye’de vergilendirilebilir. Bu hüküm “her satışta mutlaka vergi çıkar” demek değildir; iktisap şekli, tarih, satış bedeli ve Türk iç hukukundaki değer artış kazancı şartları ayrıca uygulanır. GİB’in Fransa mukimi kişinin miras yoluyla edindiği Türkiye taşınmazını satışına ilişkin özelgesi de m.13/1’in kaynak devlet kuralını açıkça uygular.

M.13/2, esas varlığı gayrimenkulden oluşan şirket paylarını özel olarak düzenler. Diğer varlıklarda m.13/5 kural olarak yalnız mukim devleti yetkili kılar; ancak kazanç diğer devlette doğmuş ve iktisap ile satış arasında bir yıl geçmemişse kaynak devlet de vergilendirebilir. Bu bir yıllık anlaşma koşulu, Türk iç hukukundaki farklı sürelerle karıştırılmamalıdır.

Temettü, faiz ve lisans gelirindeki kesin anlaşma sınırları

Türk şirketinden Fransa mukimine ödenen temettü m.10 kapsamındadır. M.10/1 Fransa’ya, m.10/2 ise Türkiye’ye vergileme yetkisi verir. Gerçek lehdar, temettü ödeyen şirket sermayesinin doğrudan en az yüzde 10’unu elinde tutan bir şirketse kaynak devlet vergisi gayrisafi temettünün yüzde 15’ini; diğer bütün hâllerde yüzde 20’sini aşamaz. Gerçek kişi ortak ikinci gruptadır, fakat fiilen uygulanacak Türk oranı iç hukuk daha düşükse o düşük orandır.

Faizde m.11/2’nin tavanı gayrisafi tutarın yüzde 15’idir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti veya Merkez Bankasına Fransa kaynaklı faiz ile Fransa Hükümeti veya Fransa Merkez Bankasına Türkiye kaynaklı faiz m.11/3’teki şartlarla kaynak devlette istisnadır. Özel kişiler açısından banka ekstresindeki net giriş yeterli değildir; brüt faiz ve kaynakta kesinti ayrı gösterilmelidir.

Patent, marka, telif, model, gizli formül, üretim yöntemi, bilgi birikimi ve maddede sayılan ekipman kullanım bedelleri m.12’ye tabidir. Kaynak devlet vergisinin tavanı yüzde 10’dur. Anlaşmaya ek Protokol m.12/3 bakımından teknik çalışma, mühendislik, danışma ve gözetim ödemelerinin yalnız bu sebeple bilgi birikimi bedeli sayılmayacağını açıklar. Bu nedenle sıradan danışmanlık faturası otomatik olarak “royalty” değildir.

Temettü, faiz veya gayrimaddi hak, alıcının Türkiye’deki işyeri ya da sabit yeriyle etkin bağlıysa m.10–12’deki tavanlar yerine m.7 veya m.14 uygulanabilir. Ödemenin adını değiştirmek bu etkin bağı ortadan kaldırmaz; sözleşme, faaliyet ve muhasebe kaydı birlikte incelenir.

Fransa–Türkiye ücret gelirinde 183 gün istisnası

M.15/1’e göre ücret, maaş ve benzeri menfaatler hizmet diğer devlette ifa edilmedikçe yalnız mukim devlette vergilendirilebilir. Fransa mukimi çalışan işi fiziksel olarak Türkiye’de yaparsa Türkiye de vergilendirebilir. İşverenin Fransız olması veya ücretin avro olarak ödenmesi, hizmet yerini değiştirmez.

M.15/2 uyarınca ücretin yalnız Fransa’da vergilenebilmesi için üç şart birlikte gerekir: çalışan Türkiye’de bir takvim yılı içinde toplam 183 günü aşmamalı; ödeme Türkiye mukimi olmayan işveren tarafından veya onun adına yapılmalı; ücret, işverenin Türkiye’deki işyeri ya da sabit yerinden karşılanmamalıdır. Bir şart eksikse istisna uygulanmaz. Özellikle ücret maliyetinin Türkiye’deki grup şirketine yansıtılması, bordro dışındaki muhasebe kayıtlarıyla kontrol edilir.

Yönetim kurulu üyeliği karşılığındaki ödeme m.16’ya tabidir ve şirketin mukim olduğu devlette vergilendirilebilir. Aynı kişiye günlük yönetim, satış veya teknik görev için ödenen ücret ise m.15’e göre ayrıştırılır. Sanatçı ve sporcu gelirlerinde m.17’nin faaliyet yeri kuralı geçerlidir.

Serbest meslek faaliyeti ve işyeri sınırı

M.14/1’e göre avukat, doktor, mühendis, mimar, muhasebeci, sanatçı veya diğer bağımsız uzmanların geliri kural olarak mukim devlette vergilendirilir. Faaliyet diğer devlette yürütülür ve kişi orada sürekli kullanabileceği sabit yere sahip olursa ya da kesintisiz on iki aylık herhangi bir dönemde toplam 183 gün veya daha fazla kalırsa diğer devlet de vergilendirebilir. Diğer devlet yalnız sabit yere atfedilen veya orada geçirilen süre içinde icra edilen faaliyet gelirine uzanır.

Şirket kazançlarında m.7, işyeri yoksa kazancı yalnız teşebbüsün mukim olduğu devlete bırakır. M.5’e göre yönetim yeri, şube, büro, fabrika ve atölye işyeri örnekleridir. İnşaat, montaj veya kurma projesi altı ayı aşarsa işyeri oluşur. Bağımlı temsilcinin sözleşme akdetme yetkisini mutaden kullanması da m.5/5 şartlarıyla işyeri doğurabilir.

Evden uzaktan çalışmanın her durumda işyeri oluşturduğu veya hiçbir zaman oluşturmadığı söylenemez. Yer işletmenin tasarrufunda mı, faaliyet sürekli mi, işin asli kısmı oradan mı yürütülüyor ve sözleşme yetkisi kullanılıyor mu soruları m.5 kapsamında somut kayıtlarla cevaplanır.

Emekli aylığı, düzenli ödeme ve kamu görevi

M.18/1, geçmiş çalışma karşılığında ödenen özel sektör emekli maaşı ve benzeri menfaatleri yalnız kişinin mukim olduğu devlete bırakır. Fransa mukimi kişi Türk özel sektör emekli aylığı alıyorsa anlaşma yönünden vergileme yetkisi Fransa’dadır; Türkiye mukimi kişi Fransız özel sektör emekli aylığı alıyorsa ters yönde aynı kural işler. Ödemenin hangi ülkedeki hesaba yatırıldığı sonucu değiştirmez.

Şahsi zararları tazmin etmek üzere bir devlet veya alt idaresi tarafından ödenen emekli maaşı, ömür boyu gelir ve diğer ödemeler m.18/2 uyarınca yalnız ödeyen devlette vergilendirilebilir. Kamu görevi karşılığı ücret ve emekli maaşı ise m.19/1 gereği kural olarak ödeyen devlette vergilenir. Kamu kurumunun ticari veya sınai faaliyetindeki hizmetlerde m.19/2, m.15, m.16 ve m.18’e geri gönderir.

“Fransa’dan gelen emekli maaşı” ifadesi tek başına yeterli sınıflandırma değildir. Kurum kararı, ödemenin hukuki dayanağı, geçmiş hizmetin özel sektör veya kamu niteliği ve tazminat bağlantısı dosyada bulunmalıdır.

Anlaşma m.23 uyarınca çifte vergi nasıl giderilir?

Türkiye mukimi bakımından m.23/1, Fransa’da vergilendirilebilen gelir için Fransa’da ödenen verginin Türk vergisinden mahsubuna izin verir. Mahsup, ilgili gelir için Türkiye’de mahsuptan önce hesaplanan vergi tutarını aşamaz. Bu sınır, yabancı verginin tamamının her durumda iade edileceği anlamına gelmez.

Fransa mukimi bakımından m.23/2-a, Türkiye’de vergilendirilebilen gelir için Türkiye’de ödenen gelir vergisinin Fransız vergisinden mahsubunu düzenler ve mahsubu, o gelir için Fransa’da hesaplanan vergiyle sınırlar. M.23/2-b’de eski teşvik vergilerine ilişkin özel kabul oranları yer alır; ancak uygulanacak güncel Fransız iç hukuk mekanizması ve anlaşmanın çok taraflı düzenlemelerle etkileşimi ilgili vergi yılı için ayrıca doğrulanmalıdır.

Pratik dosyada mahsup için brüt gelir, Türkiye’de tahakkuk eden vergi, gerçekten ödenen tutar, ödeme tarihi ve Fransa beyannamesindeki karşılık aynı para birimi hesabıyla eşleştirilir. Yanlış devlette kesilen veya anlaşma tavanını aşan vergi, diğer devlette sınırsız mahsup edilmek yerine kaynak devlette düzeltme ya da iade başvurusunu gerektirebilir.

İşlem öncesi hazırlanacak belge dosyası

• İlgili yıla ait Fransa veya Türkiye mukimlik belgesi,
• iki ülkedeki adres, sürekli mesken, aile ve ekonomik bağ kayıtları,
• kira sözleşmesi, tapu, tahsilat ve gider belgeleri,
• satışta iktisap belgesi, tapu senedi, ödeme ve kur kayıtları,
• temettü dağıtım kararı, ortaklık oranı, brüt tutar ve stopaj belgesi,
• faiz ve lisans gelirinde sözleşme, brüt ödeme ve gerçek lehdar kaydı,
• ücrette sözleşme, bordro, giriş-çıkış günleri ve maliyeti taşıyan işyeri kaydı,
• emeklilikte kurum kararı ve ödemenin özel sektör/kamu/tazminat niteliği,
• iki ülkenin tahakkuk, ödeme ve beyanname örnekleri.

Belgelerde gelir yılı, brüt-net ayrımı ve para birimi açık olmalıdır. Fransızca belgenin yalnız ekran görüntüsü yerine tam nüsha saklanmalı; Türk makamına sunulacak tercüme ve tasdik şekli, işlemi yapacak kurumun kuralına göre tamamlanmalıdır. Mukimlik belgesi, yanlış gelir sınıflandırmasını kendiliğinden düzeltmez.

Sonucu bozan yedi yaygın hata

1. Vatandaşlığı vergi mukimliği saymak: m.4’te sıralı bağlama testi vardır.
2. 183 günü bütün gelirlerde kullanmak: kira ve temettü için genel 183 gün muafiyeti yoktur.
3. Anlaşma tavanını sabit oran sanmak: m.10–12 iç hukuktan daha ağır vergi yaratmaz.
4. Net banka girişini brüt gelir kabul etmek: gelir ve kesinti ayrı belgelenir.
5. Danışmanlığı otomatik lisans bedeli saymak: Protokol teknik hizmet ayrımını açıkça kurar.
6. Beyan yükümlülüğü ile nihai vergiyi karıştırmak: mahsup uygulanması, gelirin beyannamede gösterilmeyeceği anlamına gelmez.
7. Miras vergisini gelir vergisi anlaşmasına sokmak: m.2’nin kapsamı gelir üzerinden alınan vergilerdir.

Üç somut uygulama örneği

Fransa mukiminin Mersin’deki dairesi

Kişinin ailesi ve daimi meskeni Fransa’dadır; Mersin’deki daire kiradadır. Gelir m.6 uyarınca Türkiye’de vergilendirilebilir. Türk iç hukuku beyanı yapılır, ödeme belgesi saklanır. Fransa’daki çifte vergi giderimi m.23 kapsamında brüt gelir ve Türkiye’deki vergiyle hesaplanır.

Türk şirketinden kâr payı alan gerçek kişi

Fransa mukimi gerçek kişi Türk limited şirketinden temettü almıştır. Gelir m.10’dur. Türkiye’nin anlaşma tavanı diğer hâller grubunda yüzde 20’dir; fakat Türk iç hukukundaki daha düşük fiilî oran uygulanır. Dağıtım kararı ve stopaj belgesi olmadan yalnız net banka girişiyle mahsup hesabı kurulmaz.

Fransız işveren için Türkiye’den 120 gün çalışma

Çalışanın 120 gün kalması tek başına yeterli değildir. İşveren Türkiye mukimi değilse ve ücret Türkiye’deki işyeri veya sabit yerden karşılanmıyorsa m.15/2’nin üç şartı birlikte gerçekleşir ve ücret yalnız Fransa’da vergilenebilir. Ücret maliyeti Türkiye birimine yüklenmişse üçüncü şart sağlanmayabilir.