Duruşma evrakı hazırlandı ne demek? UYAP 2026

Hazırlanan evrakın kimliğini beş bilgiyle doğrulama

HMK m.154/3, tutanakta mahkeme adı, yer, gün, saat, hazır bulunan kişiler, ara kararlar ve hüküm sonucunun gösterilmesini düzenler. Bu nedenle incelenen belgenin sadece başlığına bakılmaz. Mahkeme ve esas numarası, oturum tarihi, evrak türü, işlemin muhatabı ve imza bilgisi birlikte kaydedilir. Aynı gün birden fazla belge düzenlenmişse bunlar tek bir işlem gibi birleştirilmez. Bir tanık için hazırlanan davetiye, başka tarafın cevap süresini gösteren evrak değildir.

Varsayımsal bir örnekte, vatandaş 10 Eylül tarihinde dosyada üç belge görmektedir: önceki celsenin tutanağı, bir kuruma yazılmış müzekkere ve tanık davetiyesi. Üç belgenin sistemde aynı tarihte görünmesi, üçünün de aynı kişiye aynı yükümlülüğü getirdiği anlamına gelmez. Her birinin muhatabı ve amacı ayrılır. Böylece kurumun yapacağı bilgi gönderme işi, tarafın şahsen duruşmaya gelme yükümlülüğü gibi değerlendirilmez. Sonuç, evrak içeriğindeki açık talimattan çıkarılır.

Hazırlama kaydı ile imzalı belge arasındaki fark

HMK m.155/1, tutanağın hâkim ve zabıt kâtibi tarafından derhâl imzalanmasını düzenler. Elektronik yargılama işlemlerinin dayanağı HMK m.445’tir; elektronik imzayla oluşturulan belge ile belgenin telefon ekranındaki görüntüsü aynı veri değildir. Bir kayıtta yalnız hazırlanma aşamasının görülmesi, imza ve belge bütünlüğü incelemesini gereksiz kılmaz. Buna karşılık ekranda elle atılmış imza resminin bulunmaması da elektronik belgenin imzasız olduğunu tek başına göstermez. Elektronik dosyanın doğrulanabilir imza bilgisi kontrol edilir.

Ceza yargılamasında CMK m.219, duruşma için tutanak tutulmasını ve mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibinin imzasını öngörür. Teknik araçla yapılan kaydın yazılı tutanağa dönüştürülmesi de bu maddede düzenlenir. İndirilen dosyada sayfa eksikliği veya okunmayan bölüm varsa tam nüsha istenir. Bir ekran görüntüsünü başka dosya biçimine çevirmek, eksik belgeyi tamamlamaz ve mahkeme imzası yerine geçmez. İnceleme için özgün elektronik dosya korunur; notlar ayrı kopyada tutulur.

Belge ön inceleme davetiyesiyse: HMK 139

Ön inceleme davetiyesi yalnız duruşmanın gününü bildiren sıradan bir hatırlatma değildir. HMK m.139/1-ç, tarafların dilekçelerinde gösterdikleri fakat henüz sunmadıkları belgeleri, davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin sürede sunmalarının veya başka yerden getirilecek belgeler için gerekli açıklamayı yapmalarının ihtarını düzenler. HMK m.140/5, bu ihtara rağmen gereğini yerine getirmeyen tarafın söz konusu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilmesini öngörür. Dolayısıyla duruşma tarihi daha sonra olsa da belge tamamlama süresi daha önce bitebilir.

Örneğin dilekçede belirli bir banka işlemine dayanılmışsa, belgenin dosyada bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Mahkemenin getirtmesi isteniyorsa bankanın ve işlem döneminin yeterince açıklanıp açıklanmadığı incelenir. “Bütün banka kayıtları araştırılsın” gibi belirsiz bir ifade yerine, dilekçedeki iddiayla bağlantılı belgenin belirlenmesi gerekir. Bu süre, daha önce hiç ileri sürülmemiş her delilin serbestçe eklenmesi için genel izin değildir. Sonradan delil gösterme sorunu varsa HMK m.145’in ayrı koşulları değerlendirilir.

Sanığa çağrı ve savunma hazırlığı: CMK 176 ile 190/2

CMK m.175/2, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününün belirlenmesini ve hazır bulunması gereken kişilerin çağrılmasını düzenler. CMK m.176/1 uyarınca iddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir. Telefon, elektronik posta veya diğer iletişim araçlarıyla yapılan ek bilgilendirmeye ise çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar uygulanmaz. Bu nedenle dosyada görülen hazırlama kaydı, telefon mesajı ve usulüne uygun çağrı üç ayrı bilgi olarak incelenir.

CMK m.176/4 gereğince çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunmalıdır. Bu süre, sanığın duruşmaya hazırlanmasına ilişkin aralıktır; her duruşma evrakına karşı bir haftada itiraz edilmesini öngören genel bir başvuru süresi değildir. Çağrı kâğıdının düzenlendiği gün yerine tebliğ edildiği gün dikkate alınır. Dosyada tebliğ mazbatası veya elektronik tebliğin kanuni tarihi bulunmadan hazırlık aralığının sağlandığı sonucuna varılmaz.

Bir haftalık aralığa uyulmamışsa CMK m.190/2 uygulanır: Sanığa duruşmaya ara verilmesini isteme hakkı bulunduğu hatırlatılır. Bu eksiklik davanın kendiliğinden düşmesi veya sanığın duruşmaya hiç gitmemesi için izin değildir. Sanık veya müdafii, tebliğ ve duruşma tarihlerini göstererek savunma hazırlığı için ara verilmesini ister; talep ve mahkemenin kararı duruşma tutanağında izlenir. Tutanak hükümleri bakımından CMK m.219 ve 221 ayrıca uygulanır.

Varsayımsal örnek: İddianame ve çağrı, duruşmaya üç gün kala sanığa tebliğ edilmiştir. UYAP’ta çağrı belgesinin haftalar önce hazırlanmış görünmesi, kanunun aradığı tebliğ sonrası bir haftayı tamamlamaz. İncelenecek belgeler çağrı kâğıdı, gerçek tebliğ kaydı ve duruşma günüdür. Talepte yalnız ‘hazırlanamadım’ demek yerine bu tarihler ile m.176/4 ve m.190/2 bağlantısı gösterilir. Mahkemenin ara verme talebi hakkındaki kararı öğrenilmeden kişinin kendi kendine yeni duruşma günü belirlemesi doğru değildir.

Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrıdaki mazeretsiz gelmeme ve zorla getirme ihtarı m.176/2’de; tutuklu sanığın çağrılması ve müdafiinin birlikte daveti m.176/3’te düzenlenmiştir. Tanık ve mağdur çağrıları sanığın çağrı rejimiyle özdeş değildir. Yalnız ‘duruşma evrakı hazırlandı’ kaydından kişi hakkında zorla getirme kararı verildiği sonucu çıkarılmaz. Dayanak: Adalet Bakanlığının yayımladığı CMK m.175-176, 190, 219 ve 221.

Belge duruşma tutanağıysa gerçekten hangi işlem yapıldı?

Hukuk dosyasında HMK m.154/3 uyarınca tutanağın hazır bulunanlar, beyanlar, sunulan belgeler ve ara kararlar bölümleri okunur. HMK m.156’nın tutanağa bağladığı ispat gücü nedeniyle, duruşmanın nasıl yürüdüğü hakkındaki değerlendirme sadece safahat başlığına dayandırılmaz. Tutanakta bir sonraki günün yazması, önceki celsede hiçbir işlem yapılmadığını göstermez. Tanık dinlenmiş, delil hakkında karar verilmiş ve daha sonra yeni gün tayin edilmişse bu üç işlem ayrı kaydedilir.

Ceza dosyasında CMK m.221, sanık açıklamaları, tanık ifadeleri, talepler, ret gerekçeleri, kararlar ve hükmün tutanakta yer almasını düzenler. CMK m.222 ise duruşmanın kanundaki usule uygun yürütülmesinin tutanakla ispatını öngörür. Tutanakta olumsuz bir tanık anlatımı bulunması, mahkemenin bu anlatımı doğru kabul ederek mahkûmiyet kurduğu anlamına gelmez. Delil açıklaması ile mahkeme hükmü ayrılmalıdır. Ayrıntılı tutanak incelemesi için duruşma tutanağı rehberi esas alınabilir.

Ara kararda yapılacak iş, muhatap ve yaptırım

HMK m.94/2, hâkimin kesin süre verdiğinde yapılacak işlemi duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklamasını ve uyulmamasının sonucunu tutanağa geçirerek ihtar etmesini düzenler. Bu nedenle ara kararda üç ayrı unsur aranır: işlemi kim yapacak, tam olarak ne yapılacak ve yapılmazsa hangi sonuç doğacak? Sadece “evrak hazırlandı” kaydı bu unsurların hiçbirinin yerine geçmez. Verilen sürenin başlangıcı, tebliğ veya kanunen geçerli tefhim bilgisiyle ayrıca belirlenir.

Örneğin mahkeme belirli bir sözleşmenin aslını sunması için bir tarafa süre vermişse, diğer tarafın aynı belgeyi sunmakla yükümlü olduğu varsayılmaz. Belgeyi vermek yerine sadece bulunamadığını söyleyen bir dilekçe sunulmuşsa, bunun ara kararı karşılayıp karşılamadığı dosyada değerlendirilir. Başvuran, kanunda veya kararda bulunmayan yeni bir süreyi kendisi oluşturamaz. Yapılamayan işlemin nedeninin belgelendirilmesi ile sürenin hukuken uzaması farklıdır; uygulanabilir ek süre veya eski hâle getirme koşulları ayrıca incelenir.

Evrak bilirkişi raporuna ilişkinse

Bir duruşma tutanağında raporun dosyaya sunulduğunun yazması ile raporun taraflara tebliği farklı işlemlerdir. HMK m.280 tebliği, m.281 ise rapor hakkında eksik tamamlama, açıklama veya yeni bilirkişi talebini düzenler. M.281/1’de temel süre raporun tebliğinden itibaren iki haftadır. Teknik çalışmayı gerektiren veya hazırlığı çok zor olan hâllerde, ilk süre içinde başvurulması üzerine kanundaki koşullarla bir defalık, en fazla iki haftalık ek süre verilir. Hazırlama kaydının tarihi bütün bu olayların ortak başlangıcı değildir.

Raporun sadece sonuç sayfası görülmüşse hesap ekleri ve kullanılan veriler de temin edilir. Rapordaki bir tutarın dava konusu dönemi kapsayıp kapsamadığı veya aynı ödemenin iki kez hesaba alınıp alınmadığı gibi itirazlar somutlaştırılır. “Rapora katılmıyorum” demek, hangi teknik veya maddi hatanın ileri sürüldüğünü açıklamaz. Bu rehberde her uyuşmazlık için hazır itiraz sonucu verilmez; rapor itirazı rehberindeki yöntemle belge ve hesap karşılaştırılır. Mahkemenin raporu değerlendirmesi HMK m.282 kapsamındadır.

Evrak hazırlanması ile tebligatın tamamlanması

HMK m.91, süre başlangıcını tebliğe veya kanunun öngördüğü hâllerde tefhime bağlar. Tebligat Kanunu m.23, tebliğ işleminin mazbatayla belgelendirilmesini düzenler. Dosyada tebliğ evrakının hazırlanmış veya gönderilmiş olması, karşı tarafa hangi tarihte usulüne uygun tebliğ yapıldığını tek başına göstermez. Tebliğ belgesindeki muhatap, adres, yöntem ve tarih okunur. Vekille takip edilen hukuk işinde Tebligat Kanunu m.11’deki vekile tebliğ kuralı ayrıca uygulanır.

Elektronik tebligatta Tebligat Kanunu m.7/a, hesaba ulaşmayı izleyen beşinci günün sonunu kanuni tebliğ tarihi sayar. Önce UETS teslim kaydı, sonra bu kanuni tarih, ardından ilgili başvuru süresi belirlenir. Normal SMS bildirimi UETS tebliğ belgesi değildir. Usulsüz tebliğin öğrenilmesinde m.32’nin etkisi saklıdır; bu nedenle portalda okumanın hiçbir koşulda sonuç doğurmadığı da söylenemez. Ayrıntılı takvim hesabı için elektronik tebligatın beşinci günü rehberi kullanılmalıdır.

Duruşma evrakında hüküm varsa

Hukuk davasında hükmün açıklanması HMK m.294, hükmün içermesi gereken bilgiler m.297 kapsamında değerlendirilir. Yalnız hüküm sonucu tefhim edilmişse m.294/4’te gerekçeli kararın bir ay içinde yazılması öngörülür. Bu bir aylık süre, mahkemenin dosyayı mutlaka bir ayda kesinleştireceği anlamına gelmez. Hazırlanan evrakın kısa karar mı, gerekçeli karar mı, tebliğ belgesi mi olduğu bu nedenle ayrılır. Gerekçeli karar yazılma süresi ile tarafın kanun yoluna başvurma süresi aynı değildir.

Ceza yargılamasında CMK m.232/3, gerekçe ve varsa karşı oy gerekçesi tümüyle tutanağa geçirilmemişse en geç on beş gün içinde dosyaya konulmasını düzenler. Aynı maddenin altıncı fıkrasına göre karar türü, uygulanan maddeler ve sonuç ceza hüküm fıkrasında açıkça gösterilir. Hukuk davasındaki bir aylık yazım kuralı ceza dosyasına aynen aktarılmaz. Sonucun okunması için karara çıkmış dosyanın sonucu yazısındaki hüküm ve gerekçe ayrımı izlenir; teknik kayıt suçluluk veya beraat kararı değildir.

Evrak görünmüyorsa belge isteme hakkı

HMK m.158, tutanakların tamamının veya bir bölümünün örneğinin taraflara ve fer’î müdahile verilmesini düzenler. Gizlilik kapsamındaki eklerde hâkim izni gerekir. HMK m.161 de dosyayı kimlerin hangi koşullarla inceleyeceğini belirler. Talepte, mahkeme ve esas numarasıyla birlikte belgenin tarihi ve türü belirtilmelidir. Duruşmaya katılmamış bir tarafın tutanağa ihtiyaç duyması, yalnız bu nedenle inceleme hakkının yok olduğu anlamına gelmez; ilgililik ve varsa gizlilik kararı ayrıca değerlendirilir.

Bir örnek isteme talebinde “dosyamdaki her şeyi gönderin” yerine ilgili celse tutanağı ve o tutanağın belirtilen ekleri açıkça yazılmalıdır. HMK m.154/4 uyarınca tutanakta sözü edilen veya dosyaya konulduğu belirtilen belgeler de tutanağın eki sayılır. Eksik ek varsa adı ve tarih aralığı gösterilerek tam örnek talep edilir. Dosyanın portalda görünmemesi ile belgenin hukuken bulunmaması aynı şey değildir. Belge talebi, süresindeki cevap veya kanun yolu başvurusunun yerine geçmez.

Örnek kontrol: aynı kayıttan farklı sonuç çıkarılması

Varsayımsal bir tüketici uyuşmazlığında kişi “duruşma evrakı hazırlandı” kaydını gördüğünde davayı kaybettiğini düşünmektedir. Belge açıldığında mahkemenin yalnız satıcıdan servis kayıtlarını istediği anlaşılır. Henüz kabul veya ret hükmü yoktur. Kişinin yapacağı kontrol, varsa kendisine verilmiş ayrıca bir süreyi ve sonraki celseyi incelemektir; düzenlenen kurum yazısını mahkûmiyet veya davanın reddi gibi yorumlamak değildir. Yazıya cevap geldiğinde bunun dosyaya kaydedildiği ve tarafın açıklama hakkını kullanabileceği aşama ayrıca izlenir.

İkinci bir varsayımsal olayda aynı teknik başlığın yanında ön inceleme davetiyesi bulunmaktadır. Burada HMK m.139’daki belge tamamlama ihtarı nedeniyle tarafın süresi vardır. Birinci olayda kurumun cevabı beklenirken ikinci olayda tarafın kendi işlemi gerekir. Her iki kişiye “duruşmayı bekleyin” şeklinde tek cümlelik tavsiye verilmesi bu ayrımı kaybettirir. İnceleme; kanun maddesi, somut belge ve yapılacak işlem birlikte yazıldığında tamamlanır. Olaylar gerçek müvekkil dosyası değildir ve belirli bir davanın sonucu hakkında garanti içermez.

Evrakı sosyal medyada paylaşmak yerine güvenli inceleme

HMK m.153/1, duruşmada kayıt alınmasına ilişkin yasağın yanında kişilik haklarını ilgilendiren dava dosyası belgelerinin mahkemenin ve ilgili kişilerin açık izni olmaksızın yayımlanamayacağını düzenler. Bu nedenle kişisel bilgi içeren bir tutanağın ekran görüntüsünü herkese açık paylaşmak, inceleme hakkının doğal devamı gibi görülmez. Dosyayı görebilmek ile dosya içeriğini sınırsız yayımlamak farklıdır. Tutanak yorumlatılacaksa gerekli belge, yetkili kişiyle ve güvenli kanalla paylaşılır.

Belge içindeki çocuk bilgileri, adresler, kimlik numaraları ve konu dışı mali veriler gereksiz yere yayılmamalıdır. Çalışma kopyasında gizleme yapılırken mahkemeden alınan özgün nüsha değiştirilmeden korunur. Kişi, evrakı paylaşmak için e-Devlet şifresini veya tek kullanımlık doğrulama kodunu vermez. Hukuki inceleme için ilgili dosya ve belgenin örneği yeterli başlangıç sağlar. Gereken kapsam dosyadaki sıfata göre belirlenir; başkasının hesabından izinsiz erişim, eksik belge sorununun çözümü değildir.

Hazırlanan evrak e-Duruşma talebiyle ilgiliyse

HMK m.149/1, tarafın talebi üzerine kendisinin veya vekilinin eş zamanlı ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılmasına mahkemece karar verilmesini düzenler. Bu nedenle e-Duruşma talebinin oluşturulmuş olması ile talebin kabul edilmiş olması birbirinden ayrılır. Evrak listesinde yalnız başvuru dilekçesi varsa, bundan otomatik kabul sonucu çıkarılmaz. Mahkemenin talep hakkındaki kararı ve duruşmanın güncel katılım bilgileri kontrol edilir. Uzaktan katılım yönteminin kullanılması, duruşmanın yapılacağı gün ve saatten bağımsız, istenen anda bağlanma hakkı sağlamaz.

Varsayımsal olarak başka şehirdeki duruşmaya uzaktan katılmak isteyen vekil, talebini dosyaya göndermiş fakat henüz karar görmemiş olsun. Ekranda evrak hazırlanma kaydının bulunması, vekilin duruşmaya katılım konusunda başka kontrol yapmamasını haklı kılan bir mahkeme izni değildir. Karar örneği ve ilgili katılım kaydı incelenir. Talebin kabulü, reddi veya henüz sonuçlanmaması ayrı durumlardır. Teknik bağlantı sorunu çıkarsa ne zaman ve hangi aşamada oluştuğu belgelendirilir; bu kayıtların hukuki etkisi somut dosyada değerlendirilir. Genel bir erişim hatasının bütün yükümlülükleri kendiliğinden kaldırdığı veya duruşmayı otomatik ertelediği söylenemez. Mevcut çağrı ve mahkeme kararının gereği takip edilir.