Mersin Uyuşturucu Aramasında CMK 116-119 ve Hukuka Aykırı Delil

CMK 116 uyarınca adli arama için makul şüphe gerekir

CMK m.116’ya göre şüpheli veya sanığın yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir. Uyuşturucu dosyasında yalnız genel suç şüphesi değil, aranacak kişi veya yer ile bulunması beklenen delil arasındaki bağlantı gösterilmelidir.

Önleme araması ile adli arama aynı işlem değildir. Suç şüphesi somutlaştıktan sonra belirli bir suçun delilini elde etmeye yönelen arama, adli arama hükümleri bakımından denetlenir. Önleme kararının amacı ve kapsamı, sonradan yürütülen adli delil aramasının şartlarının yerine otomatik olarak geçmez.

Arama kararı veya yazılı emirde hangi bilgiler bulunmalıdır?

CMK m.119 uyarınca arama kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının; savcıya ulaşılamayan hâllerde ise kanunun izin verdiği ölçüde kolluk amirinin yazılı emri gündeme gelir. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emri yeterli değildir; hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Cumhuriyet savcısının yazılı emri gerekir.

Karar veya emirde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi veya yer ya da eşya ile kararın geçerli olacağı süre açıkça gösterilmelidir. Adres, kişi veya süre bakımından belirsiz ve sınırsız bir arama yetkisi oluşturulamaz. Dosyada yer alan karar ile fiilen aranan yer karşılaştırılmalıdır.

Konut ve işyeri aramasında ek usul güvenceleri

Cumhuriyet savcısının hazır olmadığı konut, işyeri veya diğer kapalı yer aramalarında CMK m.119/4’te öngörülen hazır bulunma kuralı ayrıca incelenir. Tutanakta aramanın kimler tarafından yapıldığı, kimlerin hazır bulunduğu, aramanın başlangıç ve bitiş saati ile bulunan eşyanın yeri anlaşılır olmalıdır.

Uyuşturucu maddenin ortak kullanılan odada, apartman ortak alanında veya birden fazla kişinin erişebildiği yerde bulunması hâlinde aidiyet konusu ayrıca değerlendirilir. Aramanın hukuka uygun yapılmış olması, bulunan eşyanın belirli kişiye ait olduğunu kendiliğinden ispatlamaz.

Gece vakti arama yasağı ve istisnalar

CMK m.118 konut, işyeri ve diğer kapalı yerlerde gece vakti arama yapılmasını kural olarak sınırlar. Kanunda sayılan suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâl ve benzeri istisnalar dışında gece araması yapılamaz. Bu nedenle dosyada yalnız saatin gece olup olmadığına değil, gece aramasını haklı gösteren kanuni nedenin tutanakta bulunup bulunmadığına bakılır.

Arama kararının gündüz verilmiş olması, her durumda gece uygulanabileceği anlamına gelmez. Uygulamanın yapıldığı saat ile kararın kapsamı ve istisna nedeni birlikte incelenir.

Arama tutanağı delilin kaynağını gösterecek kadar açık olmalıdır

Arama tutanağına işlemi yapan görevlilerin açık kimlikleri yazılır. Uyuşturucu maddenin, hassas terazinin, paranın veya telefonun nerede bulunduğu; kimin huzurunda ambalajlandığı ve hangi numarayla muhafaza altına alındığı belirtilmelidir.

“Evde uyuşturucu bulundu” gibi genel bir ifade, materyalin yatak odasında mı, mutfakta mı, kişisel çantada mı yoksa ortak alanda mı bulunduğunu göstermez. Bu ayrıntı özellikle aidiyet, zilyetlik ve kast tartışmalarında önem taşır. Fotoğraf veya kamera kaydı varsa tutanakla uyumu kontrol edilir.

Hukuka aykırı aramada elde edilen delilin sonucu

Anayasa m.38/6, kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini düzenler. CMK m.206/2-a hukuka aykırı elde edilen delilin reddini; CMK m.217/2 ise yüklenen suçun ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebileceğini belirtir.

Bu nedenle aramanın hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa itiraz soyut bırakılmamalıdır. Hangi kararın eksik olduğu, kararın hangi yer veya kişiyi kapsamadığı, hangi hazır bulunma kuralına uyulmadığı veya hangi işlemle kapsamın aşıldığı açıkça gösterilmelidir. Mahkeme de delilin kullanılabilirliğine ilişkin itirazı gerekçeli olarak değerlendirmelidir.

Uyuşturucu dosyasında profesyonel arama denetimi

Arama hukuka uygun olsa bile bulunan uyuşturucu maddenin kişisel kullanım amacıyla mı yoksa ticari amaçla mı bulundurulduğu ayrıca değerlendirilir. TCK m.188 ile m.191 ayrımı yalnız arama tutanağının varlığıyla çözülmez.

Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu esas alınmalıdır. Site içi tamamlayıcı içerikler: uyuşturucu kullanma–ticaret ayrımı, ifade ve gözaltı ve Mersin ceza hukuku rehberi.

Sık sorulan sorular