Aramada Avukat Hazır Bulunabilir mi? CMK 120/3 ve Müdafi Hakkı 2026
CMK 120/3 Avukatın Aramada Bulunması Konusunda Ne Düzenliyor?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.120, aramada hazır bulunabilecek kişileri düzenler. Maddenin üçüncü fıkrasındaki hüküm açıktır: kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Bu düzenleme, arama işlemi sırasında savunma yardımının fiilen var olabilmesini sağlayan özel bir usul güvencesidir.
Arama; konut, işyeri, eşya ve özel yaşam alanına müdahale ettiği için işlemin sınırları önemlidir. Arama kararının kapsamı dışında yere girilmesi, karar süresinin aşılması, el konulan eşyanın tutanağa eksik geçirilmesi veya arama sırasında başka usul sorunları doğması mümkündür. Avukatın hazır bulunması, bu işlemlerin daha sonra soyut iddialarla değil, olay anındaki kayıt ve itirazlarla denetlenmesini kolaylaştırır.
CMK m.120/3’teki hak, arama kararının varlığına alternatif değildir. Hâkim veya savcı kararı ayrı; avukatın aramada bulunma hakkı ayrı güvencedir. Arama kararı hukuka uygun olsa bile avukatın hazır bulunmasının engellenmesi ayrıca incelenir.
Aramada Hangi Avukat Hazır Bulunabilir?
Kanun “kişinin avukatı” ifadesini kullanır. Ceza soruşturmasında şüphelinin müdafii, mağdur veya malikin vekili ya da arama yapılan yerle hukuki ilişkisi bulunan kişinin avukatı, somut işlemin niteliğine göre bu kapsamda değerlendirilir. Ceza soruşturmasında müdafiin dosyayla bağlantısı uygulamada kolluk veya savcılık tarafından kontrol edilebilir.
Şüphelinin henüz dosyada kayıtlı müdafii bulunmaması, arama anında bir avukattan yardım almasına engel değildir. Müdafilik ceza muhakemesinde yalnız vekâlet ilişkisinden ibaret değildir; CMK m.149 şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında müdafi yardımından yararlanabileceğini düzenler.
Arama yapılan yer başka bir kişiye aitse, şüpheli müdafii ile yer sahibinin avukatının konumu farklı olabilir. Bu nedenle avukatın hangi kişi adına hazır bulunduğu tutanakta açıkça belirtilmelidir.
Avukat Gelene Kadar Arama İşlemi Beklemek Zorunda mı?
CMK m.120/3’ün metni “avukatın hazır bulunmasına engel olunamaz” der. Kanunda her arama için “avukat gelinceye kadar işleme başlanamaz” şeklinde genel bir zorunlu bekleme süresi yazılı değildir. Bu nedenle iki ayrı konu birbirine karıştırılmamalıdır: avukatın hazır bulunmasına engel olmamak ve aramayı zorunlu olarak belirli süre durdurmak.
Özellikle gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde aramanın amacı, delilin kaybolmasını önlemek veya şüpheliyi yakalamaktır. Böyle bir durumda aramayı belirsiz süre ertelemek tedbirin amacını ortadan kaldırabilir. Buna karşılık avukat arama yerine gelmişse veya hazır bulunmak üzere olay yerine ulaşmışsa, yalnız varlığı nedeniyle dışarıda tutulması m.120/3 güvencesiyle bağdaşmaz.
Somut uyuşmazlıkta kolluğun avukatın gelişini bilip bilmediği, aramanın aciliyeti, avukatın fiilen engellenip engellenmediği ve arama tutanağında bu durumun nasıl kaydedildiği önemlidir. Müdafi, olaydan sonra yalnız “beni beklemediler” demek yerine engellemeye ilişkin somut zaman ve iletişim kayıtlarını ortaya koymalıdır.
Avukat Arama Sırasında Ne Yapabilir?
Avukatın temel rolü arama işlemini hukuki açıdan gözlemlemektir. Arama kararının adresi, süresi, karar makamı ve soruşturma konusu fiil ile fiilen yapılan işlemi karşılaştırabilir. Aramanın başka odaya, başka konuta veya karar kapsamı dışındaki dijital materyale yayılması hâlinde itirazını tutanağa geçirtebilir.
Avukatın hazır bulunması arama işlemini yönetme veya kolluğa emir verme yetkisi sağlamaz. Arama yetkili makam tarafından yürütülür. Müdafiin görevi, müvekkilin haklarını korumak, usul güvencelerine uyulup uyulmadığını denetlemek ve hukuki itirazları kayıt altına almaktır.
Bulunan eşyanın kime ait olduğu, eşyanın soruşturmayla ilişkisi, el koymanın kapsamı ve mühürleme yöntemi de önemlidir. Özellikle telefon, bilgisayar, ticari defter veya mesleki sır içeren materyal söz konusuysa aramanın ve elkoymanın özel CMK hükümleri ayrıca incelenmelidir.
Arama Tutanağı ve Elkonulan Eşya Listesi Neden Önemlidir?
CMK m.119/3 arama tutanağına işlemi yapanların açık kimliklerinin yazılmasını öngörür. CMK m.121 ise arama sonunda istem üzerine yapılan aramanın hukuki dayanağını ve el konulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren belgenin verilmesini düzenler. Avukat, bu belgelerin fiilî arama ile uyumlu olup olmadığını kontrol eder.
Tutanakta aramanın başlangıç ve bitiş saati, hazır bulunan kişiler, aranan yerler, bulunan ve el konulan eşya ile varsa itirazlar açıkça yer almalıdır. Aramanın gece yapılıp yapılmadığı, kararın geçerlilik süresinin aşılıp aşılmadığı ve savcı hazır değilse CMK m.119/4’teki iki kişinin bulunup bulunmadığı bu kayıtlardan denetlenir.
El koyma listesinde cihazın marka, model, seri numarası veya ayırt edici özelliği mümkün olduğunca belirli olmalıdır. “Bir adet telefon” gibi belirsiz kayıtlar sonradan hangi eşyanın alındığı konusunda uyuşmazlık yaratabilir.
Avukatın Aramada Bulunmasına Engel Olunursa Ne Yapılır?
Öncelikle engellemenin somut biçimde kayda geçirilmesi gerekir. Avukat olay yerindeyse arama tutanağına şerh düşülmesini istemeli; kolluğun izin vermediği zaman, gerekçe ve görevli bilgileri not edilmelidir. Telefon görüşmesi, kamera kaydı veya tanık anlatımı gibi objektif veriler daha sonra hukuki değerlendirmede önem kazanabilir.
Arama devam eden bir soruşturma işlemi olduğundan savcılığa derhâl bildirim yapılması da mümkündür. Müdafi, arama sonrasında soruşturma dosyasına yazılı beyan sunarak CMK m.120/3’e aykırılığı ve bu aykırılığın elde edilen delillere etkisini açıkça tartışabilir.
Her usule aykırılığın sonucu aynı değildir. Avukatın engellenmesi, aramanın karar yetkisi, kapsamı ve elde edilen delilin hukuka uygunluğu ile birlikte değerlendirilir. Hukuka aykırı elde edilen deliller bakımından CMK m.206 ve m.217 hükümleri ayrıca uygulanır.
Konut Aramasında Avukat Dışında Kimler Bulunabilir?
CMK m.120/1’e göre aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir. Kendisi bulunmazsa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, kendisiyle birlikte oturan kişi veya komşusu hazır bulundurulabilir. Bu düzenleme, aramanın denetlenebilirliğini artırır.
Ayrıca Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılıyorsa CMK m.119/4 gereğince ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur. Bu iki kişi ile m.120’deki malik, zilyet veya temsilci aynı hukuki kategori değildir.
Avukatın bulunması da bu kişilerin yerine geçmez. Kanun farklı güvenceleri birlikte düzenlemiştir. Arama dosyası incelenirken “avukat vardı, o hâlde iki komşuya gerek yoktu” veya tam tersi yaklaşım doğru değildir.
Gece Aramasında Avukat Hakkı Devam Eder mi?
Evet. CMK m.120/3 gece ve gündüz ayrımı yapmaz. Gece aramasının CMK m.118’deki istisnalardan birine dayanması gerekiyorsa, avukatın hazır bulunmasına engel olmama kuralı da ayrıca uygulanır.
Gece aramasında zaman ve aciliyet daha büyük önem taşır. Suçüstü veya gecikmesinde sakınca nedeniyle arama hemen başlatılabilir; buna rağmen avukat fiilen olay yerine gelmişse aramadan dışlanması m.120/3 açısından ayrıca sorun oluşturur.
Gece araması şartlarını ayrıntılı görmek için CMK 118 Gece Konutta Arama; arama kararını verecek makam için CMK 119 Arama Kararı rehberleri incelenebilir.
Avukatın Engellenmesi Elde Edilen Delili Etkiler mi?
Ceza muhakemesinde delilin hukuka uygun yöntemle elde edilmesi zorunludur. CMK m.206/2-a hukuka aykırı elde edilen delilin reddini; CMK m.217/2 ise yüklenen suçun hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebileceğini düzenler. Arama usulündeki aykırılık, delilin elde ediliş süreci bakımından değerlendirilir.
Bu değerlendirme somut olmalıdır. Yalnız avukatın hazır olmaması ile avukatın bilinçli biçimde engellenmesi aynı şey değildir. Avukat arama yerinden habersizse m.120/3’teki “engellenmeme” unsurunun ihlali farklı; avukat kapıda olduğu hâlde içeri alınmamışsa farklı bir hukuki tablo ortaya çıkar.
Müdafi, delil itirazında hangi işlemin hangi kanun hükmüne aykırı olduğunu, elde edilen materyalle bu aykırılık arasındaki bağlantıyı ve tutanakların ne gösterdiğini ayrıntılı biçimde açıklamalıdır.
Avukat Bürosunun Aranması Ayrı Kurallara Tabidir
Aranan yer bir avukat bürosuysa CMK m.130’daki özel hükümler uygulanır. Avukat bürosu ancak mahkeme kararıyla ve kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilir; baro başkanı veya onu temsil eden bir avukat aramada hazır bulunur.
Bu özel düzenleme, sıradan konut veya işyeri aramasından farklıdır. Mesleki sır, savunma hakkı ve avukat–müvekkil ilişkisinin korunması nedeniyle daha ağır usul güvenceleri öngörülmüştür. Avukat bürosu araması ayrıca ayrıntılı bir rehberde ele alınmaktadır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
CMK m.120/3 ulusal bir usul kuralıdır. Mersin, İstanbul, Ankara veya başka bir ilde avukatın aramada hazır bulunmasına ilişkin farklı yerel bir düzenleme yoktur. Kolluk birimi ve soruşturmayı yürüten savcılık değişse de kanuni güvence aynıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Arama ve elkoyma işlemlerinde hazır bulunma, tutanak denetimi ve hukuka aykırılık itirazları Mersin’den yürütülür; Türkiye genelindeki dosyalarda usul ve vekâlet kuralları çerçevesinde hukuki takip sağlanır.
Güncel CMK metni için Adalet Bakanlığı Ceza Muhakemesi Kanunu esas alınmalıdır.
Aramada Avukat Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Avukat aramada bulunabilir mi?
Evet. CMK m.120/3 uyarınca kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz.
2. Avukat gelene kadar arama her durumda beklemek zorunda mı?
Kanunda her arama için genel bir zorunlu bekleme süresi düzenlenmemiştir. Güvence, avukatın hazır bulunmasının engellenmemesidir.
3. Avukat arama tutanağına itiraz yazdırabilir mi?
Evet. Usule ilişkin itirazların ve açıklamaların tutanağa geçirilmesi istenebilir.
4. Avukat aramayı yönetebilir mi?
Hayır. Aramayı yetkili adli ve kolluk makamları yürütür; avukat hukuki yardım ve denetim sağlar.
5. Savcı yoksa avukatın bulunması iki komşu şartını kaldırır mı?
Hayır. CMK m.119/4’teki iki kişi şartı ayrı bir usul güvencesidir.
6. Gece aramasında da avukat bulunabilir mi?
Evet. CMK m.120/3 gece-gündüz ayrımı yapmaz.
7. Avukat kapıda bekletilirse ne yapılabilir?
Engelleme tutanağa geçirilip savcılığa bildirilerek dosyada yazılı hukuka aykırılık itirazı yapılabilir.
8. Arama sonunda eşya listesi alınabilir mi?
Evet. CMK m.121 uyarınca istem üzerine el konulan veya koruma altına alınan eşya listesi verilir.
9. Avukatın engellenmesi delil yönünden tartışılabilir mi?
Evet. Somut aykırılığın delilin elde edilişine etkisi CMK m.206 ve m.217 kapsamında değerlendirilir.
10. Avukat bürosu araması aynı kurala mı tabidir?
Avukat büroları için CMK m.130’da ayrıca daha özel ve sıkı usul güvenceleri vardır.
Aramada Avukat ile “Arama Tanığı” Aynı Kişi midir?
Hayır. CMK m.120/3 uyarınca kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Buna karşılık CMK m.119/4, Cumhuriyet savcısının hazır bulunmadığı konut, işyeri veya diğer kapalı yer aramalarında ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulmasına ilişkin ayrı bir güvence düzenler. Uygulamada “arama tanığı” denilen bu kişiler ile müdafi aynı hukuki işlevi taşımaz.
Avukat, aranan kişinin hukuki yardımını sağlar; kararın kapsamını, elkoyma işlemlerini, tutanakları ve itirazları takip eder. Arama tanıkları ise kanunun öngördüğü usul güvencesinin parçasıdır. Avukatın hazır olması, kanunun ayrıca aradığı durumlarda iki arama tanığının bulunması şartını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Avukat Gelene Kadar Arama Bekletilmek Zorunda mı?
CMK m.120/3 “avukatın aramada hazır bulunmasına engel olunamaz” der; hüküm aramanın avukat gelene kadar her koşulda süresiz bekletileceği anlamına gelmez. Kolluk, kişinin avukata ulaşma girişimini fiilen engelleyemez ve avukat geldiğinde kanuni sınırlar içinde aramada bulunmasına izin vermelidir. Öte yandan arama kararının infazını ortadan kaldıracak şekilde belirsiz süre bekleme zorunluluğu çıkarılamaz.
Somut olayda kişi avukatını aramak istediğini belirtmişse bunun tutanağa geçirilmesi, avukatla iletişime imkân tanınıp tanınmadığının ve avukatın hangi aşamada aramaya katıldığının kaydedilmesi sonradan yapılacak usul denetimini kolaylaştırır.
Avukat Arama Sırasında Neleri Kontrol Eder?
- Arama kararının veya yazılı emrin hangi adres ve kişi için verildiğini,
- Kararın geçerli zaman aralığını ve aranacak yerin kapsamını,
- Aramayı yapan görevlilerin işlem tutanağını,
- CMK m.119/4 kapsamında arama tanığı gerekip gerekmediğini,
- Elkonulan her eşyanın tek tek listeye yazılıp yazılmadığını,
- Dijital cihazlarda arama ve kopyalama için CMK m.134 şartlarının bulunup bulunmadığını,
- Mesleki sır, özel hayat veya üçüncü kişilere ait ilgisiz verilerin korunmasını,
- İtiraz ve açıklamaların tutanağa geçirilip geçirilmediğini kontrol eder.
Avukatın aramada bulunması, arama kararını ortadan kaldırmaz; işlemin kanundaki sınırlar içinde yürütülmesini ve savunmanın itirazlarının eş zamanlı kayıt altına alınmasını sağlar.
Arama Tutanağı İmzalanırken Nelere Dikkat Edilir?
Arama sonunda düzenlenen tutanakta işlemin başladığı ve bittiği zaman, aramanın yapıldığı yer, hazır bulunan kişiler ve elkonulan eşyanın ayrıntılı listesi yer almalıdır. Kişi veya avukat tutanağın içeriğine katılmıyorsa itirazını imza sırasında açıkça yazdırabilir. “İmzalamıyorum” demek yerine hangi hususa neden itiraz edildiğini somutlaştırmak daha güçlü bir kayıt oluşturur.
Elkonulan telefon, bilgisayar, belge veya para bakımından adet, seri numarası, marka-model ve miktar bilgileri mümkün olduğunca açık yazılmalıdır. Sonradan “başka eşya da alındı” veya “listedeki cihaz bu değildi” tartışmasını önleyen temel belge arama ve elkoyma tutanağıdır.
Avukatın Hazır Bulunmasının Engellenmesi Delili Nasıl Etkiler?
CMK m.120/3’teki açık yasağa rağmen kişinin avukatının aramada bulunmasının fiilen engellenmesi, arama işleminin hukuka uygunluğu bakımından ciddi bir usul ihlalidir. Bu ihlalin elde edilen delile etkisi Anayasa m.38/6, CMK m.206 ve m.217’deki hukuka aykırı delil yasağı çerçevesinde somut olarak değerlendirilir.
Bu nedenle savunma, arama kararının yanı sıra kamera kaydı, tutanak, avukatın olay yerine geliş zamanı, kollukla yapılan yazışmalar ve hazır bulunanların beyanları üzerinden engelleme iddiasını somutlaştırmalıdır. Salt “avukat yoktu” ile “avukat gelmiş veya katılmak istemiş olmasına rağmen engellendi” aynı durum değildir.
Pratik öneri: Aranan kişi, avukatını haberdar etmek istediğini açıkça belirtmeli; kolluk bu talebi tutanağa geçirmelidir. Avukat olay yerine ulaştığında kararın bir örneğini, elkoyma listesini ve arama tutanağını incelemeli; gördüğü usul eksikliklerini aynı tutanak üzerinde somut cümlelerle belirtmelidir. Böylece arama tamamlandıktan sonra yapılacak itiraz, yalnız sonradan ileri sürülen soyut bir iddiaya değil işlem anındaki resmi kayda dayanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
